خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، مائده سادات مرویان حسینی: دومین شماره نشریه دیده‌بان خلاق با عنوان «شهرها، فرهنگ، خلاقیت؛ بهره‌گیری از فرهنگ و خلاقیت برای توسعه پایدار شهری و رشد فراگیر» منتشر شد. این نشریه که توسط مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر منتشر شده است، ترجمه گزارش مشترک یونسکو و بانک جهانی است که در سال ۲۰۲۱ انتشار یافته و در آن نقش فرهنگ و صنایع خلاق در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فضایی شهرها مورد بررسی قرار گرفته است. این گزارش ضمن بررسی تجربه شهرهای مختلف جهان، چارچوبی برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرهنگی و خلاق در مسیر توسعه پایدار شهری ارائه می‌کند و در بخش پایانی نیز وضعیت ایران را در این چارچوب مورد بررسی قرار می‌دهد.
فرهنگ، خلاقیت و شهرها در طول تاریخ از عوامل اصلی پیشرفت جوامع بودند. از کیوتو تا سئول، از مادبا تا برازاویل، از آنگولم تا لیما و در شهرهای بی‌شمار دیگر، صنایع فرهنگی و خلاق به جوامع کمک کردند رشد کنند و زخم‌هایشان را التیام دهند. این شهرها نیز به نوبه خود به صنایع فرهنگی و خلاق مجال شکوفایی دادند.
صنایع فرهنگی و خلاق، قلب تپنده اقتصاد خلاق‌اند. این صنایع طیف گسترده‌ای از فعالیت‌ها را در بر می‌گیرند؛ از رسانه‌های دیداری‌ـ‌شنیداری و تعاملی، هنرهای نمایشی و میراث فرهنگی ناملموس تا ادبیات، هنرهای تجسمی، صنایع دستی، طراحی، خدمات خلاق و فعالیت‌های میراثی و گردشگری. همه این عرصه‌ها می‌توانند به اقتصاد شهرها جان تازه بدهند، نوآوری را سرعت ببخشند و شمول و تنوع بیان‌های فرهنگی را تقویت کنند تا شهرها بتوانند با چالش‌های تازه روبه‌رو شوند.
فرهنگ و خلاقیت صرفاً فعالیت‌هایی برای اوقات فراغت یا عرصه‌هایی محدود به تولید آثار هنری نیستند؛ بلکه دارایی‌هایی بزرگ برای جوامع محلی به شمار می‌روند. این دو، موتور اقتصاد خلاق‌اند؛ اقتصادی که از نظر درآمدزایی، اشتغال و درآمد صادراتی جزو سریع‌ترین بخش‌های در حال رشد اقتصاد جهان است. صادرات جهانی کالاهای خلاق از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۵ از حدود ۲۰۰ میلیارد دلار به ۵۰۰ میلیارد دلار رسید. همچنین در سال ۲۰۱۳ درآمد صنایع فرهنگی و خلاق حدود ۲.۲۵ تریلیون دلار بود؛ یعنی سه درصد تولید ناخالص داخلی جهان.
با این حال، بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها به وجود محیطی توانمندساز در شهرها بستگی دارد. سیاست‌گذاران باید بتوانند شرایطی فراهم کنند که هنرمندان، استعدادهای خلاق، کسب‌وکارهای فرهنگی و نهادهای مرتبط امکان فعالیت، همکاری و رشد داشته باشند. در چنین شرایطی، فرهنگ می‌تواند علاوه بر ایجاد درآمد و اشتغال، به بهبود کیفیت زندگی شهروندان و تقویت هویت محلی نیز کمک کند.
تجربه همه‌گیری کرونا؛ آسیب‌پذیری و تاب‌آوری صنایع فرهنگی
بحران سلامت جهانی در سال ۲۰۱۹ نشان داد که اختلال‌های فراگیر تنها به حوزه سلامت محدود نمی‌مانند و می‌توانند صنایع فرهنگی و خلاق را که به حضور مخاطب، رویداد، گردشگری و تعامل اجتماعی وابسته هستند، به‌شدت تحت تأثیر قرار دهند. بر پایه گزارش یونسکو، ارزش افزوده این صنایع در سال ۲۰۲۰ حدود ۷۵۰ میلیارد دلار کاهش یافت و دست‌کم ۱۰ میلیون شغل در جهان تحت تأثیر قرار گرفت.
همه‌گیری کوویدـ۱۹ هم به شهرها و هم به بخش‌های فرهنگ و خلاقیت ضربه‌ای سنگین زد. نهادهای فرهنگی بخش بزرگی از درآمد پیش‌بینی‌شده خود را از دست دادند و پیش‌بینی می‌شد از هر هشت موزه، یکی دیگر هرگز باز نشود. هنرمندان و متخصصان فرهنگ به‌سختی زندگی خود را می‌گذراندند و اغلب به شبکه‌های حمایت اجتماعی دسترسی نداشتند. در دوران همه‌گیری کرونا، بخش بزرگی از محوطه‌های میراث جهانی تعطیل شدند، آیین‌های میراث ناملموس متوقف شد و گردشگری و سفر در جهان به‌شدت افت کرد. این وضعیت برای جوامعی که معیشتشان به این فعالیت‌ها وابسته بود، پیامدهای اقتصادی ویرانگری داشت.
ایران با ثبت قلعه الموت در مرداد ۱۴۰۵ به ۳۰ اثر در فهرست میراث جهانی رسید که ۲۸ اثر آن فرهنگی است. همچنین ۲۷ عنصر از میراث ناملموس ایران، از ردیف موسیقی ایرانی تا آیینه‌کاری در معماری، در فهرست‌های یونسکو ثبت شده است. با وجود این ظرفیت‌ها، آمار اقتصاد خلاق ایران پراکنده و گاه ناسازگار است
در اوج تعطیلی‌ها، حدود ۹۵ درصد کشورها محوطه‌های میراث جهانی خود را بستند و حدود ۹۰ درصد موزه‌های جهان تعطیل شدند. سازمان بین‌المللی کار نیز خرده‌فروشی، خدمات اقامتی و غذایی و هنر، سرگرمی و تفریح را از آسیب‌دیده‌ترین بخش‌ها معرفی کرد. بسیاری از افراد فعال در صنایع فرهنگی و خلاق به چند دلیل بیش از دیگران از این بحران آسیب دیدند. فعالیت بخش بزرگی از این صنایع به گردهمایی حضوری و تعامل اجتماعی وابسته است و به همین دلیل از تعطیلی‌ها و محدودیت‌های سفر تأثیر بیشتری پذیرفتند. همچنین سهم مشاغل ناپایدار، غیررسمی و پاره‌وقت در این بخش از میانگین بیشتر است و هنرمندان و فعالان فرهنگی اغلب جایگاه حرفه‌ای رسمی ندارند. به همین دلیل، دسترسی آن‌ها به سازوکارهای حمایتی و تورهای ایمنی نیز محدود است.
با وجود این آسیب‌ها، کوویدـ۱۹ اهمیت فرهنگ را نیز نشان داد. فرهنگ سرمایه‌ای ارزشمند است که می‌توان به آن تکیه کرد تا اجتماعات آسیب‌دیده تاب بیاورند، جوامع از نو ساخته شوند، توسعه اقتصادی شکل بگیرد و بازیابی پس از بحران سرعت بگیرد.
یکی از مهم‌ترین پیامدهای این دوره، شتاب گرفتن تحول دیجیتال در صنایع فرهنگی بود. بسیاری از نهادهای فرهنگی به‌سرعت شیوه عرضه محصولات و خدمات خود را تغییر دادند. نوازندگان و هنرمندان نمایشی کنسرت‌ها و اجراهای مجازی برگزار کردند، موزه‌ها تورهای مجازی به راه انداختند و کتابخانه‌ها خدمات خود را به شکلی تنظیم کردند که مردم بتوانند بدون خطر به کتاب دسترسی داشته باشند. رستوران‌ها نیز خدمات غذایی متنوع‌تر و شیوه‌های تازه عرضه را به کار گرفتند.
بر اساس گزارش شورای بین‌المللی موزه‌ها، استفاده آنلاین از موزه‌ها تا آوریل ۲۰۲۰ حدود ۲۰۰ درصد افزایش یافت. بسیاری از محوطه‌های میراث جهانی و موزه‌ها، با وجود تعطیلی، در فضای آنلاین درهای خود را به روی مخاطبان گشودند، مجموعه‌هایشان را دیجیتال کردند و وبینارهای متعددی برگزار کردند. این تجربه نشان داد که دسترسی گسترده‌تر به زیرساخت دیجیتال باکیفیت می‌تواند به هنرمندان محلی کمک کند به بازارهای بزرگ‌تری دسترسی پیدا کنند و ارتباط خود را با مخاطبان حفظ کنند.
البته این تحول برای همه گروه‌ها به یک اندازه فرصت‌آفرین نبود. کارگران کم‌مهارت و فعالانی که امکان استفاده از فناوری‌های دیجیتال را نداشتند، همچنان در معرض خطر قرار گرفتند. نبود دستمزد منصفانه برای کار هنرمندان در فضای آنلاین نیز از دیگر مشکلات این دوره بود. بنابراین، گذار دیجیتال باید به شکلی پیش برود که گروه‌های مختلف فعال در صنایع فرهنگی و خلاق را در بر بگیرد و هیچ‌کدام از آن‌ها از چرخه تحول کنار گذاشته نشوند.
اقتصاد خلاق و نقش محیط محلی در شکوفایی شهرها
اقتصاد خلاق مجموعه افراد و کسب‌وکارهایی را در بر می‌گیرد که محصولات و خدمات فرهنگی، هنری و نوآورانه تولید می‌کنند. فضاهایی هم که فعالان خلاق در آن‌ها آزادانه آثارشان را عرضه می‌کنند، بازخورد می‌گیرند و ایده ردوبدل می‌کنند، جزئی از همین اقتصادند. اقتصاد خلاق به تولید، خدمات، تجارت و سرگرمی جان تازه‌ای می‌دهد و محیطی را که مردم دوست دارند در آن زندگی کنند، کار کنند و درس بخوانند، تغییر می‌دهد.
مداخلات سیاستی در سطح ملی برای توانمندسازی اقتصاد خلاق مهم هستند، اما روزبه‌روز روشن‌تر می‌شود که محیط محلی در این کار نقشی تعیین‌کننده دارد. توانمندسازی اقتصاد خلاق به شناخت تعامل‌ها، ویژگی‌ها و سیاست‌های محلی بستگی دارد. شهرها همچنان کانون اقتصاد خلاق‌اند و هرچه نقش این اقتصاد و فرصت‌های توسعه‌ای آن بیشتر شناخته شود، شهرهای بیشتری خلاقیت را بخشی از چشم‌انداز توسعه خود قرار می‌دهند.
همه‌گیری کوویدـ۱۹ هم به شهرها و هم به بخش‌های فرهنگ و خلاقیت ضربه‌ای سنگین زد. نهادهای فرهنگی بخش بزرگی از درآمد پیش‌بینی‌شده خود را از دست دادند و پیش‌بینی می‌شد از هر هشت موزه، یکی دیگر هرگز باز نشود. هنرمندان و متخصصان فرهنگ به‌سختی زندگی خود را می‌گذراندند و اغلب به شبکه‌های حمایت اجتماعی دسترسی نداشتند
ایران در چارچوب شهرها، فرهنگ و خلاقیت
بخش پنجم این نشریه با عنوان «ایران در چارچوب شهرها، فرهنگ و خلاقیت» به بررسی ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها و اولویت‌های توسعه صنایع فرهنگی و خلاق در شهرهای ایران می‌پردازد. این بخش در گزارش اصلی یونسکو و بانک جهانی وجود نداشته و به نسخه فارسی افزوده شده است. در این قسمت، همان چارچوب گزارش با شش توانمندساز و سه دسته دستاورد فضایی، اقتصادی و اجتماعی بر شهرهای ایران اعمال شده است.
ایران کشوری شهری است و بر پایه داده‌های بانک جهانی، ۷۷.۴ درصد جمعیت کشور در سال ۲۰۲۵ در شهرها زندگی می‌کردند. بنابراین، شهر، میدان اصلی تولید و مصرف فرهنگی است. ذخیره میراثی کشور نیز بزرگ است. ایران با ثبت قلعه الموت در مرداد ۱۴۰۵ به ۳۰ اثر در فهرست میراث جهانی رسید که ۲۸ اثر آن فرهنگی است. همچنین ۲۷ عنصر از میراث ناملموس ایران، از ردیف موسیقی ایرانی تا آیینه‌کاری در معماری، در فهرست‌های یونسکو ثبت شده است.
با وجود این ظرفیت‌ها، آمار اقتصاد خلاق ایران پراکنده و گاه ناسازگار است. هرجا دو منبع رقم متفاوتی ارائه کردند، گزارش هر دو رقم و منشأ اختلاف را مطرح کرده است. همین پراکندگی یکی از یافته‌های مهم این بخش به شمار می‌رود. صادرات کالاهای خلاق ایران در سال ۲۰۰۲ حدود ۶۹۱.۴ میلیون دلار بود و در سال ۲۰۱۱ به اوج ۱۶۲۹ میلیون دلار رسید. پس از آن روند نزولی شد و در سال ۲۰۲۲ به ۶۵۴.۳ میلیون دلار رسید. ایران در این گروه کالایی صادرکننده خالص است، اما وزن آن در بازار جهانی کاهش یافته است. سهم ایران از صادرات جهانی کالاهای خلاق از ۰.۳۴ درصد در سال ۲۰۰۲ به ۰.۰۹ درصد در سال ۲۰۲۲ کاهش یافت.
از سوی دیگر، شاخه‌هایی که در اقتصاد خلاق جهانی سریع‌تر رشد کردند، در سبد صادراتی ایران تقریباً دیده نمی‌شوند. صادرات کتاب و نشر در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۶.۲ میلیون دلار بود و صادرات ثبت‌شده نرم‌افزار، بازی و رسانه ضبط‌شده و نیز موسیقی و هنرهای نمایشی، هرکدام حدود یک میلیون دلار بود. البته این ارقام به معنای نبود تولید در این حوزه‌ها نیست؛ زیرا داده کالایی، صادرات خدمات و محتوای دیجیتال را نشان نمی‌دهد و آمار منظمی از صادرات خدمات خلاق ایران در دسترس نیست. بنابراین، اقتصاد خلاق ایران در آمار رسمی هنوز بیشتر اقتصاد فرش و صنایع دستی است و بخش روبه‌رشد آن بیرون از دید آمار مانده است.
از سوی دیگر، تقاضای فرهنگی خانوار نیز در سال‌های گذشته کاهش یافته است. سهم «تفریحات، سرگرمی‌ها و خدمات فرهنگی» از هزینه خانوارهای شهری بر پایه داده‌های مرکز آمار ایران از ۲.۹ درصد در سال ۱۳۹۶ به ۱.۶ درصد در سال ۱۴۰۰ رسید. این سهم در سال ۱۴۰۱ نیز ۱.۶ درصد و در سال ۱۴۰۳ حدود ۱.۷ درصد بود. افت سهم فرهنگ در سبد خانوار، نشانه فشار بر بازار محلی کنسرت، تئاتر، کتاب و صنایع دستی است. هرچه این بازار کوچک‌تر شود، دوام شهرهای خلاق ایران بیشتر به گردشگر و بازار بیرونی وابسته می‌شود.
شوک کرونا و وضعیت صنایع فرهنگی در ایران
با شیوع کوویدـ۱۹ در اواخر سال ۱۳۹۸، سینماها، تالارها و مراکز فرهنگی کشور تعطیل شدند. سینما یکی از بهترین شاخص‌ها برای سنجش این شوک است. سینماهای کشور در سال ۱۳۹۸ حدود ۲۹۶ میلیارد تومان فروش و حدود ۲۶ میلیون تماشاگر داشتند. در سال ۱۳۹۹ شمار تماشاگران به حدود ۶۷۹ هزار نفر رسید که ۹۷ درصد کمتر از سال قبل بود.
در سال ۱۴۰۰ سینماها دوباره باز شدند، اما فروش فیلم‌های اکران‌شده تا پایان اسفند به حدود ۱۵۷.۱ میلیارد تومان رسید که به قیمت اسمی حدود نیمی از فروش سال ۱۳۹۸ بود. شمار تماشاگران نیز حدود ۶.۹۹ میلیون نفر، کمتر از یک‌سوم سطح سال ۱۳۹۸، بود. بازگشت مخاطب سینما چند سال طول کشید. در سال ۱۴۰۳ سینماها ۳۵.۵ میلیون تماشاگر داشتند که بیشترین شمار تماشاگر در ده سال اخیر بود. با این حال، در سال ۱۴۰۴ جنگ خرداد و رویدادهای دی‌ماه بازار را دوباره کوچک کرد و شمار تماشاگران به ۲۳.۷ میلیون نفر رسید.
مهم‌ترین ابزار حمایتی ملی در دوره کرونا، تسهیلات صندوق نوآوری و شکوفایی بود. شرکت‌های خلاق کوچک تأییدشده می‌توانستند تا ۴۰۰ میلیون تومان وام با نرخ ۹ درصد دریافت کنند و در اردیبهشت ۱۳۹۹ دامنه طرح به شرکت‌های خلاق گردشگری، صنایع دستی، دیداری‌ـ‌شنیداری، معماری، هنر و رسانه گسترش یافت. با این حال، این حمایت به شرکت‌های دارای عنوان محدود بود و هنرمندان مستقل، گروه‌های اجرایی و کارگاه‌های خانگی را در بر نمی‌گرفت. در منابع بررسی‌شده برای این بخش نیز بسته حمایتی مشخصی در سطح شهرداری‌ها یافت نشد.
شش شهر خلاق ایران و ظرفیت‌های فرهنگی آن‌ها
شش شهر ایرانی عضو شبکه شهرهای خلاق یونسکو هستند: اصفهان در صنایع دستی و هنرهای مردمی و رشت در آشپزی از سال ۲۰۱۵، سنندج در موسیقی و بندرعباس در صنایع دستی و هنرهای مردمی از سال ۲۰۱۹، کرمانشاه در آشپزی از سال ۲۰۲۱ و کاشان در معماری از سال ۲۰۲۵. پراکندگی این رشته‌ها نشان می‌دهد که دو شهر ایران در صنایع دستی، دو شهر در آشپزی، یک شهر در موسیقی و یک شهر در معماری عضویت دارند. هیچ شهر ایرانی در طراحی، فیلم، ادبیات یا هنرهای رسانه‌ای عضو شبکه نیست؛ رشته‌هایی که به صنایع دیجیتال و خدماتی نزدیک‌ترند.
نقطه قوت شهرهای ایران، بافت‌های تاریخی زنده‌ای است که هنوز کارکرد تجاری و تولیدی دارند. بازار تبریز، میدان نقش جهان، شهر تاریخی یزد و کاخ گلستان آثار جهانی‌اند که در دل شهر قرار دارند و می‌توانند لنگرگاه خوشه‌های خلاق باشند. نمونه‌ای از بازاستفاده سازگارانه نیز در کارخانه نوآوری آزادی در غرب تهران دیده می‌شود؛ شعبه نخست پارک فناوری پردیس که با حدود ۱۹ هزار متر زیربنا در محل یک کارخانه صنعتی پیشین ساخته شده و میزبان بیش از ۲۰۰ شرکت است.
ایران پایه مهارتی گسترده‌ای دارد؛ از جمله ۵۷۰ هزار هنرمند صنایع دستی دارای مجوز، دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌هایی که در کاشان و اصفهان بر مرمت و طراحی پایدار کار می‌کنند و مجموعه‌ای از شرکت‌های دیجیتال که بزرگ‌ترین گروه شرکت‌های خلاق را می‌سازند. با این حال، محدودیت در پیوند این دو بدنه مشهود است. مهارت سنتی بیشتر از راه استاد و شاگرد منتقل می‌شود و آموزش طراحی، بازاریابی و فروش برخط کمتر به کارگاه‌ها می‌رسد. شرکت‌های دیجیتال نیز کمتر با میراث و صنایع دستی کار می‌کنند.
در پنج سال گذشته ابزارهای مالی تازه‌ای نیز ساخته شده است. صندوق پژوهش و فناوری صنایع خلاق در سال ۱۴۰۰ برای ارائه تسهیلات، ضمانت‌نامه و سرمایه‌گذاری خطرپذیر به شرکت‌های خلاق راه افتاد. در مرداد ۱۴۰۵ صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر نیز با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت علمی، صندوق نوآوری و شکوفایی و بخش خصوصی رونمایی شد. حدود ۱۱۰ خانه خلاق در استان‌ها نیز نقش کاتالیزور محلی را دارند.
با این حال، محدودیت در شکل و مقصد این حمایت‌هاست. بیشتر آن‌ها وام‌اند، از مرکز تصمیم‌گیری می‌شوند و به شرکت‌های دارای عنوان می‌رسند. کمک بلاعوض کوچک شهری، که در تجربه شهرهای خلاق جهان ابزار اصلی حمایت از هنرمندان مستقل است، در منابع بررسی‌شده برای شهرهای ایران به شکل برنامه منظم و منتشرشده یافت نشد.
پیشنهادهایی برای تقویت شهرهای خلاق ایران
گزارش برای بهره‌گیری بهتر از ظرفیت‌های فرهنگی و خلاق ایران، بر چند محور تأکید می‌کند. نخست، ایجاد حساب واحد اقتصاد خلاق شهری و انتشار آمار منظم و قابل مقایسه است. یافته‌ها نشان می‌دهد منابع رسمی برای شاخص‌هایی مانند صادرات صنایع دستی، شمار شرکت‌های خلاق و تعداد سالن‌های سینما، ارقام ناسازگار ارائه می‌کنند. مرکز آمار ایران با همکاری وزارت میراث فرهنگی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت علمی می‌تواند تعریف‌های یکسانی تعیین کند و ثبت عمومی شرکت‌های خلاق فعال را منتشر کند.
محور دوم، تقویت هماهنگی میان نهادهای شهری و استانی است. در هر استانی که شهر خلاق دارد، می‌توان در قالب کارگروه‌های تخصصی شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان، کارگروه شهر خلاق تشکیل داد؛ با دبیرخانه شهرداری و حضور اداره‌های کل دو وزارتخانه فرهنگی، دانشگاه، تشکل‌های حرفه‌ای و نمایندگان هنرمندان. شورای شهر نیز می‌تواند برنامه چهارساله و ردیف بودجه شهرداری برای شهر خلاق را تصویب کند و گزارش سالانه بخواهد.
در حوزه زیرساخت شهری، پیشنهاد شده است به‌جای ایجاد شهرک‌های جداگانه در حاشیه شهر، از ظرفیت ماده ۴۸ برنامه هفتم برای بازآفرینی بافت‌های تاریخی و ساختمان‌های صنعتی و اداری متروک استفاده شود. کارخانه نوآوری آزادی و تجربه کیوتو در بازآفرینی فضاهای کوچک و رهاشده می‌توانند الگوی این رویکرد باشند. برای جلوگیری از اعیانی‌سازی نیز بخشی از فضاهای شهرداری در این نواحی باید با اجاره مقرون‌به‌صرفه و قرارداد بلندمدت به کارگاه‌های تولیدی واگذار شود.
توزیع متوازن فضاهای اجرا و بازسازی تقاضای محلی نیز اهمیت دارد. شهرداری‌های مراکز استان می‌توانند فرهنگسراها و سالن‌های چندمنظوره موجود را برای نمایش فیلم، اجرای موسیقی و تئاتر تجهیز کنند و بهره‌برداری از آن‌ها را به گروه‌های محلی بسپارند. در شهری مانند سنندج که دارایی اصلی آن هنرمند است، فضای تمرین و اجرای کم‌هزینه مهم‌ترین زیرساخت به شمار می‌رود. این سالن‌ها همچنین می‌توانند بلیت ارزان یا رایگان برای دانش‌آموزان و خانواده‌های کم‌درآمد داشته باشند تا مخاطب محلی دوباره ساخته شود.
یکی از راه‌ها برای برای بهره‌گیری بهتر از ظرفیت‌های فرهنگی و خلاق ایران، تقویت هماهنگی میان نهادهای شهری و استانی است. در هر استانی که شهر خلاق دارد، می‌توان در قالب کارگروه‌های تخصصی شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان، کارگروه شهر خلاق تشکیل داد؛ با دبیرخانه شهرداری و حضور اداره‌های کل دو وزارتخانه فرهنگی، دانشگاه، تشکل‌های حرفه‌ای و نمایندگان هنرمندان
پیوند میان صنایع دستی، طراحی و فناوری نیز از دیگر اولویت‌هاست. شهرهای اصفهان و کاشان می‌توانند برنامه‌های اقامت مشترک طراح و استادکار، کارگاه‌های طراحی محصول و دوره‌های فروش برخط را با دانشگاه‌ها و شرکت‌های خلاق برگزار کنند. کمک‌هزینه شاگردی برای جوانانی که نزد استادکاران آموزش می‌بینند، خطر گسست انتقال مهارت را کاهش می‌دهد. هدف، افزایش ارزش افزوده هر کارگاه است؛ زیرا هدف یک میلیون شاغلی برنامه هفتم بدون درآمد کافی پایدار نمی‌ماند.
در حوزه تأمین مالی نیز هر شهر خلاق می‌تواند ردیف بودجه کوچکی برای کمک بلاعوض رقابتی به پروژه‌های هنری، رویدادهای محله‌ای و کارگاه‌های تازه‌کار باز کند. صندوق‌های پژوهش و فناوری و شهرداری‌ها می‌توانند خط ضمانت مشترک بسازند تا هنرمند بدون وثیقه سنگین وام بگیرد. حمایت از خانه‌های خلاق نیز باید به فعالیت تأییدشده و گزارش سالانه وابسته باشد.
شهرهای ایران دارایی فرهنگی کم‌نظیری دارند و ایران بیش از هر کشور دیگری عنوان شهر جهانی صنایع دستی دارد. با این حال، یافته‌های این بخش نشان می‌دهد حلقه ضعیف زنجیره، تبدیل این دارایی به درآمد، اشتغال پایدار و فضای شهری زنده است. صادرات کالاهای خلاق به دلار جاری از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۲ حدود ۶۰ درصد کاهش یافته، سهم فرهنگ در سبد خانوار کوچک شده و عنوان‌های بین‌المللی همیشه به برنامه عملیاتی نرسیدند.
از نگاه سه دسته دستاورد چارچوب، دستاورد فضایی در بافت‌های تاریخی زنده بالقوه بزرگ است، اما در معرض اعیانی‌سازی قرار دارد. دستاورد اقتصادی هنوز به فرش و صنایع دستی محدود است. دستاورد اجتماعی نیز بیشتر در برنامه‌های پراکنده‌ای مانند آموزش زنان در رشت و مراکز نوآوری بانوان در اصفهان دیده می‌شود.
چارچوب شهرها، فرهنگ و خلاقیت برای چنین وضعی ساخته شده است: نقشه‌برداری دقیق، شناسایی محدودیت‌های اصلی، اولویت‌بندی مداخله‌ها و ساختن ائتلافی از نهادهای ملی، شهرداری‌ها، هنرمندان و بخش خصوصی. شش شهر خلاق ایران و ۱۷ شهر و روستای جهانی صنایع دستی می‌توانند نخستین آزمایشگاه این رویکرد باشند.
نظر شما