خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نه‌تنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بن‌بست راهبردی و شکست‌های میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانش‌آموزان بی‌گناه آغاز شد، به‌سرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گسترده‌ای پیدا کرد و واکنش‌های متفاوتی را در رسانه‌های بین‌المللی برانگیخت.
رسانه‌های جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کرده‌اند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتاب‌ها می‌تواند تصویری روشن‌تر از وضعیت واقعی جنگ و چشم‌انداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
آسوشیتدپرس در تحلیلی به قلم ام. رئو، سامی مجدی و کنستانتین توروپین نوشت حملات ایران به بیش از دو دوجین پایگاه آمریکایی در خاورمیانه ابتدا بر سامانه‌های هشدار زودهنگام متمرکز بود و سپس هواگردها و ساختمان‌ها را هدف گرفت و میلیاردها دلار خسارت تجهیزاتی برجای گذاشت. آسوشیتدپرس با تصاویر ماهواره‌ای چند ارائه‌دهنده و گفت‌وگو با چهار مقام منطقه‌ای تأیید کرد که تا اوت، بیش از ۱۱۵ حمله پهپادی یا موشکی که ایران یا نیروهای مورد حمایت آن مسئولیتشان را پذیرفتند، به ساختمان‌ها در ۲۶ پایگاه نظامی و سایت‌های دارای تجهیزات آمریکایی آسیب زده یا آنها را نابود کرده است. به نوشته این تحلیل، ایران نخست بر آشیانه‌های هواگرد و سامانه‌های شناسایی حملات ورودی تمرکز کرد تا راه را برای حملات بعدی به انبارها، محل استقرار نیروها و دیگر اهداف باز کند.
دو مقام منطقه‌ای گفتند آمریکا بسیاری از دارایی‌های خود از جمله هواگردها، سامانه‌های پدافند هوایی و ارتباطات را از خلیج فارس خارج کرده است. بیشتر حملات در کویت بوده، اما پایگاه‌های بحرین، عراق، اردن، عمان، قطر، عربستان و امارات نیز هدف قرار گرفته‌اند. مرگبارترین حمله در بندر شعیبه کویت در اول مارس شش نظامی آمریکایی را کشت.
پایگاه هوایی علی‌السالم کویت دست‌کم ۳۰ بار هدف قرار گرفت و کمپ بوهریتینگ خسارت سنگین‌تری دید؛ سالن ورزشی آن در مارس و فروشگاه نظامیان در اواخر ژوئیه نابود شد. ایران در دو روز نخست جنگ، محفظه‌های رادار آمریکا را در کمپ عریفجان کویت و پایگاه نیروی دریایی بحرین نابود کرد و رادارهای سیار در پایگاه پرنس سلطان عربستان و موفق السلتی اردن را زد. یک رادار در اردن که تنها ۱۳ فروند از آن در جهان وجود دارد و هر یک حدود نیم میلیارد دلار قیمت دارد، نابود شد.
راداری در قطر نیز به‌شدت آسیب دید. در ماه نخست جنگ، ایران بیش از ۵۰ حمله موفق به ۱۸ مکان انجام داد و هواگردهای سوخت‌رسان، سامانه‌های ارتباطی، مخازن سوخت و محل اقامت نیروها را آسیب زد. حمله‌ای به پایگاه پرنس سلطان در مارس، نیمه عقب هواپیمای شناسایی بوئینگ ای-۳ و یک واحد سیا در سفارت آمریکا در ریاض را هدف گرفت. رافائل کوهن از مؤسسه رند گفت: «این باید زنگ بیدارباشی برای آمریکا باشد» و «این محیط عملیاتی آینده ماست؛ ایده اتکا به زیرساخت ثابت به شکلی که در جنگ جهانی علیه تروریسم داشتیم، تمام شده است.» آسوشیتدپرس می‌افزاید ارائه‌دهندگان بزرگ تصاویر ماهواره‌ای به درخواست مقام‌های آمریکایی انتشار عمومی تصاویر را مسدود یا به تأخیر انداخته‌اند و پنتاگون از اظهارنظر درباره خسارت پایگاه‌ها خودداری می‌کند.
ای‌بی‌سی نیوز در گزارشی به قلم مکس زان نوشت جنگ ایران شوک نفتی تاریخی ایجاد کرد و قیمت نفت را بیش از ۵۰ درصد بالا برد، اما نتایج مالی شرکت‌های بزرگ نفتی تصویری پیچیده نشان می‌دهد: برخی سود بادآورده گزارش کردند و برخی کاهش غافلگیرکننده سود داشتند.
به نوشته این گزارش، بی‌پی در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ سودش را بیش از دو برابر کرد و آن را «استثنایی» خواند. توتال‌انرژی حدود ۳۰ درصد رشد سود داشت و بازخرید سهام و سود سهام را افزایش داد. اما سود شورون بیش از یک‌سوم و سود اکسون ۴۵ درصد کاهش یافت. تحلیلگران به ای‌بی‌سی نیوز گفتند افزایش قیمت‌ها برای شرکت‌های نفتی سودمند است، اما تفاوت عملکرد به توان هر شرکت برای عرضه نفت به بازار و پرهیز از کمبود پرهزینه تحویل بستگی دارد. برخی شرکت‌ها نیز از پوشش‌های مالی در برابر افت احتمالی قیمت آسیب دیدند؛ وقتی قیمت‌ها غیرمنتظره بالا رفت، این شرکت‌ها زیان کردند.
تیموتی فیتزجرالد، استاد اقتصاد تجاری دانشگاه تنسی، گفت: «می‌توانید درآمد بسیار بالاتری ثبت کنید بدون آنکه لزوماً هزینه بالاتری متحمل شوید»، اما «اگر شرکتی باشید که به انتقال محصول از تنگه هرمز وابسته است، کسب‌وکارتان به‌شدت مختل شده است.» اکسون در سه‌ماهه نخست ۴.۲ میلیارد دلار سود داشت، در حالی که سال قبل ۷.۷ میلیارد دلار بود. دارن وودز، مدیرعامل اکسون، گفت حدود ۱۵ درصد تولید این شرکت از جنگ ایران تأثیر گرفته است.
او افزود اگر تنگه هرمز باز شود، تا دو ماه زمان لازم است تا جریان نفت شرکت افزایش یابد. اکسون گفت به دلیل «اثر زمان‌بندی» پوشش‌های مالی، موقتاً میلیاردها دلار درآمد از دست داد، اما در نهایت با فروش نفت مربوطه آن را دریافت خواهد کرد. به نوشته ای‌بی‌سی نیوز، آتش‌بس آمریکا و ایران وارد هفته چهارم شده و تنگه هرمز همچنان عملاً در کنترل ایران است، در حالی که آمریکا بنادر ایران را محاصره کرده است.
اکسیوس در گزارشی به قلم باراک راوید نوشت بر پایه بیانیه دفتر رهبری ایران، آیت‌الله خامنه‌ای به سه فرمانده ارشد نظامی کشور دستور داد هر حمله تازه آمریکا و اسرائیل «باید با پاسخی فوری و مؤثر و بدون محدودیت جغرافیایی» روبه‌رو شود تا «بازدارندگی حداکثری» محقق گردد. به نوشته اکسیوس، این نخستین دیدار علنی‌شده میان رهبری و همه فرماندهان ارشد نیروهای مسلح ایران از آغاز جنگ است و هم‌زمان با بررسی حملات سنگین ترامپ به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای مطرح شده است. این دیدار یک روز پس از آن برگزار شد که میانجی‌های قطری بیش از ۱۲ ساعت در تهران مذاکره کردند تا توافقی برای از سرگیری مذاکرات مستقیم آمریکا و ایران و جلوگیری از جنگ پس از انتخابات به دست آید.
به نوشته اکسیوس، در این دیدار علی عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، امیر حاتمی، فرمانده ارتش، و احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران، گزارش وضعیت آمادگی نظامی در سواحل خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای عمان و مرزهای شمال‌غربی و جنوب‌شرقی را ارائه کردند و از «چند برابر شدن» تولید مهمات و سلاح‌های شناسایی، پشتیبانی و رزمی خبر دادند. آیت الله خامنه‌ای دستور داد «بانک اهداف» به‌روزرسانی شود تا همه دارایی‌های مادی و غیرمادی «دشمن آمریکایی-صهیونیستی» در دسترس نیروهای مسلح قرار گیرد.
فایننشال تایمز در گزارش نظامی به قلم ابیگیل هاوسلنر، چارلز کلوور و نجمه بزرگمهر نوشت دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو هشت ماه پس از آغاز جنگ، به اهداف اعلام‌شده نرسیده‌اند: جمهوری اسلامی همچنان کنترل کشور را در دست دارد، تعهدی درباره برنامه هسته‌ای نداده و موشک‌ها و پهپادهایش هنوز می‌توانند به دارایی‌ها و متحدان آمریکا حمله کنند. با این حال هر دو در روزهای پایانی کارزار انتخاباتی میان‌دوره‌ای، دوباره به بمباران ایران تهدید می‌کنند. ترامپ گفته است: «من باید تصمیم بگیرم؛ کار را تمام کنم، که بسیار آسان خواهد بود، یا توافق کنم؟» اما فرماندهان پیشین و تحلیلگران دفاعی می‌گویند چنین کارزاری «آسان» نخواهد بود.
مارک اسپر، وزیر دفاع پیشین آمریکا، گفت دولت باید اهداف روشن و راهبرد معتبری برای مرحله بعد ارائه کند. جوزف وتل، فرمانده پیشین فرماندهی مرکزی، گزینه محدودتر را «حملات دریایی گسترده» به رادارهای ساحلی، پرتابگرهای موشک ضدکشتی، سایت‌های پهپاد و پایگاه قایق‌های کوچک دانست که خطر تشدید کمتری دارد، اما ایران می‌تواند سریع بازسازی کند. گزینه دیگر حمله به سایت هسته‌ای کوه کلنگ با بمب «مادر همه بمب‌ها» است که به دلیل وزن ۲۱ هزار پوندی باید از هواپیمای کند سی-۱۳۰ پرتاب شود و پرواز عمیق در ایران را پرخطر می‌کند. به نوشته فایننشال تایمز، نتانیاهو ماه گذشته کارزاری را آماده کرده بود، اما ترامپ مخالفت کرد.
تحلیلگران تردید دارند بمباران هوایی بتواند به فروپاشی حکومت منجر شود. مقام‌های ایران هشدار داده‌اند پاسخ تازه بی‌سابقه خواهد بود و می‌تواند کابل‌های زیردریایی هرمز، مراکز داده و حتی پایگاه‌های آمریکا در اروپا از جمله بلغارستان را هدف بگیرد. محسن رضایی از «طرح‌های عملیاتی تازه»، «جبهه‌های جدید» و «شگفتی‌های بزرگ‌تر» سخن گفته است.
فایننشال تایمز می‌افزاید آمریکا از آغاز جنگ ۸۱ هواگرد را از دست داده یا آسیب دیده و ۲۱ نظامی کشته شده است. حملات به زیرساخت غیرنظامی ایران می‌تواند پاسخ مشابه ایران به زیرساخت انرژی خلیج فارس، بحران انرژی و افزایش قیمت سوخت را برانگیزد. ذخایر رهگیرهای پاتریوت آمریکا از ۲۳۳۰ به کمتر از ۱۰۰۰ و تاد از ۴۵۲ به کمتر از ۲۸۰ کاهش یافته و بازسازی موشک‌های دوربرد یک تا پنج سال طول می‌کشد. جیسون کرو، عضو دموکرات کنگره، گفت منطق «یک دور حمله هوایی دیگر و تمام می‌شود» همان چیزی است که آمریکا را به ۲۵ سال جنگ و بیش از ۳ تریلیون دلار هزینه در عراق و افغانستان کشاند.
رسانه های عربی
الجزیره در مقاله ای با بررسی جنگ‌های تاریخی ایران، آمریکا و منطقه، سه سناریو برای پایان جنگ کنونی علیه ایران مطرح می‌کند. به اعتقاد نویسنده، برتری هوایی و اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، بدون عملیات زمینی و توان تحمیل اراده بر طرف مقابل، به پیروزی قطعی منجر نخواهد شد. در مقابل، ایران با برخورداری از عمق جغرافیایی، توان موشکی و اهرم تنگه هرمز، قدرت مقاومت دارد؛ هرچند اقتصادش به‌شدت فرسوده شده است.
مقاله سه احتمال را بررسی می‌کند: نخست، توافق تحمیلی و تغییر نظام ایران که به دلیل نبود ابزار نظامی لازم، بعید است؛ دوم، تشدید حملات آمریکا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای که می‌تواند واشنگتن را وارد باتلاقی شبیه جنگ ویتنام کند؛ و سوم، برقراری آتش‌بس طولانی از طریق توافقی مرحله‌ای میان تهران و واشنگتن که محتمل‌ترین سناریو است. بر اساس این توافق احتمالی، ایران آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را می‌پذیرد و در مقابل، محاصره دریایی به‌تدریج برداشته می‌شود و پرونده هسته‌ای به آینده موکول خواهد شد.
بااین‌حال، اسرائیل احتمالاً با ترور و حملات محدود، این آتش‌بس را شکننده نگه می‌دارد. بنابراین، پایان جنگ به معنای صلح پایدار نخواهد بود، بلکه نوعی توقف موقت درگیری و ادامه تقابل فرسایشی میان ایران و اسرائیل است.
رأی الیوم در مقاله ای نوشت: پیام آمریکا به ایران در ۲۵ اکتبر، با میانجی‌گری قطر و پیشنهاد مذاکره مستقیم در دوحه یا ترکیه، لزوماً نشانه تمایل واشنگتن به صلح نیست. به باور نویسنده، دولت ترامپ می‌کوشد با این پیشنهاد، مسئولیت شکست دیپلماسی را متوجه تهران کند و هم‌زمان، انسجام تصمیم‌گیری در داخل ایران را به چالش بکشد.
مقاله همچنین به اطلاعاتی درباره احتمال طراحی عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل برای هدف قرار دادن رهبران ارشد ایران، از جمله رهبر انقلاب و محسن رضایی، حمله به مراکز حساس و فعال‌سازی شبکه‌های نفوذ در کردستان عراق و جمهوری آذربایجان اشاره می‌کند. نویسنده احتمال استفاده از سلاح هسته‌ای در صورت تشدید شدید درگیری را نیز مطرح کرده و بر نقش بازدارنده روسیه تأکید دارد. جمع‌بندی مقاله این است که تهران باید بدون رد اصل مذاکره، خواستار تضمین‌های عملی باشد و هم‌زمان، انسجام داخلی و آمادگی امنیتی خود را تقویت کند.
المیادین در مقاله ای نوشت: نتایج انتخابات اسرائیل و آمریکا ممکن است ترامپ و نتانیاهو را برای ازسرگیری جنگ علیه ایران، با شدت بیشتر، تحریک کند؛ جنگی که به باور او می‌تواند ابزاری برای نجات آینده سیاسی این دو باشد.
نتانیاهو که پس از انتخابات اسرائیل با بن‌بست سیاسی و ناتوانی در تشکیل دولت اکثریت روبه‌رو شده، به دنبال جنگی طولانی است تا با برجسته‌کردن تهدید ایران، موقعیت خود را تقویت و ناکامی‌هایش را پنهان کند. در مقابل، ترامپ احتمالاً ترجیح می‌دهد حمله تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا به تعویق بیفتد؛ انتخاباتی که جمهوری‌خواهان در آستانه شکست در آن قرار دارند.
به باور نویسنده، ازسرگیری جنگ می‌تواند بهانه‌ای برای ایجاد آشوب سیاسی و اقتصادی در آمریکا و تشدید تردیدها درباره نتایج انتخابات باشد. بااین‌حال، پاسخ گسترده‌تر ایران، از جمله حمله به زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس، مراکز داده و شبکه‌های ارتباطی، ممکن است اقتصاد جهانی را با شوک شدید، افزایش قیمت نفت و تورم گسترده مواجه کند.
نویسنده در پایان تأکید می‌کند که جنگی تازه نه‌تنها ویرانی منطقه‌ای را گسترش می‌دهد، بلکه امنیت اسرائیل و منافع آمریکا را نیز بیش از گذشته به خطر خواهد انداخت.
رسانه های چین و روسیه
شبکه آرتی در گزارشی با اشاره به ادامه مذاکرات ایران و میانجیگران قطری در دوحه نوشت که مذاکره‌کنندگان ایرانی برای سومین روز متوالی با هدف دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، رایزنی‌های خود را ادامه دادند.
این رسانه به نقل از یک مقام رسمی گزارش داد که میانجیگران قطری روز جمعه در تهران با مقام‌های ایرانی گفت‌وگو کردند و روز شنبه مذاکرات را به دوحه منتقل کردند. به گفته این مقام، رایزنی‌ها در چارچوب تماس‌ها با واشنگتن هماهنگ می‌شود.
آرتی با اشاره به نگرانی‌ها از احتمال تشدید دوباره جنگ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر، نوشت دونالد ترامپ اعلام کرده است که واشنگتن پیش از انتخابات حمله جدیدی علیه ایران انجام نخواهد داد. با این حال، رئیس‌جمهور آمریکا احتمال ادامه عملیات نظامی پس از انتخابات را رد نکرده است.
این گزارش می‌افزاید ایران هشدار داده است هرگونه حمله جدید را با هدف قرار دادن مواضع آمریکا و رژیم صهیونیستی در کشورهای منطقه پاسخ خواهد داد. آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران، نیز روز شنبه به نیروهای مسلح دستور داد برای مقابله با هرگونه حمله احتمالی آماده باشند و ارتش ایران از تقویت آمادگی خود خبر داد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام کرده است ترامپ هنوز تصمیمی برای حمله جدید نگرفته و ترجیح می‌دهد مناقشه از مسیر دیپلماسی حل شود. آرتی در پایان به پیامدهای جنگ هشت‌ماهه بر عرضه جهانی نفت و گسترش تنش‌ها در خاورمیانه اشاره کرد.
خبرگزاری شینهوا در گزارشی نوشت وزارت امور خارجه ایران روز یکشنبه اول نوامبر، نیروی دریایی سلطنتی، نیروی هوایی سلطنتی و سرویس اطلاعات خارجی انگلیس را در واکنش به اقدامات ضدایرانی دولت این کشور در یک سال گذشته، «تروریستی و متخاصم» اعلام کرد.
بر اساس این گزارش، این تصمیم با استناد به مصوبه شورای عالی امنیت ملی ایران اتخاذ شده و از روز یکشنبه به اجرا درآمده است. وزارت امور خارجه ایران در بیانیه‌ای، سیاست‌ها و اقدامات دولت انگلیس علیه جمهوری اسلامی را مغایر با اصول منشور سازمان ملل متحد و حقوق بین‌الملل، به‌ویژه اصل احترام به حاکمیت ملی کشورها و منع اقدامات غیرقانونی علیه دولت‌های دیگر، دانست.
این وزارتخانه از جمله اقدامات خصمانه لندن را مشارکت در جنگ علیه ایران از طریق در اختیار گذاشتن پایگاه‌ها و تأسیسات نظامی در خاک انگلیس برای استفاده در عملیات نظامی و نیز قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست تهدیدهای امنیت ملی این کشور برشمرد.
شینهوا افزود وزارت امور خارجه ایران تأکید کرده است که این اقدامات بر اساس حقوق بین‌الملل و اصل مقابله‌به‌مثل اتخاذ شده و دولت انگلیس مسئول پیامدهای آن خواهد بود.
نظر شما