به گزارش خبرنگار مهر، نشست «سواد و زیست فضای مجازی و مسئولیت اجتماعی سکوهای ایرانی»، با حضور محمدصادق افراسیابی، مدیرعامل انجمن سواد رسانه‌ای ایران، محدثه افضلی، سرپرست آموزش و مدیریت فرهنگ‌سازی «ساترا»، گلسا رضایی، نماینده سکوی «نماشا»، نغمه دانش، نماینده سکوی «فیلم‌نت»، حسین قانمی، نماینده پلتفرم «ایتا» و دیگر نمایندگان سکوهای ایرانی، دوشنبه ۴ آبان در خانه اندیشه‌ورزان برگزار شد.
سکوهای تحلیل محتوا می‌توانند به دستیار خانواده‌ها تبدیل شوند
محمدصادق افراسیابی، مدیرعامل انجمن سواد رسانه‌ای ایران، با اشاره به ضرورت استفاده از سامانه‌های تحلیل محتوا برای کمک به خانواده‌ها گفت: سکوهای تحلیل محتوا و سایر سامانه‌های فعال باید بتوانند به دستیار خانواده‌ها تبدیل شوند. ما در مقام عمل تا چه اندازه می‌توانیم همه خانواده‌ها را پای مباحث آموزشی بنشانیم؟ امروز با خانواده‌هایی سروکار داریم که پدر خانواده مشغول کار است و فرزندان نیز درگیر آموزش رسمی و غیررسمی هستند. بنابراین، نمی‌توان انتظار داشت که خانواده‌ها در همه شرایط بتوانند در جلسات آموزشی حضور پیدا کنند یا به‌صورت مستمر از آموزش‌های مستقیم بهره‌مند شوند.
افراسیابی ادامه داد: آن چیزی که می‌تواند به خانواده کمک کند، همین سامانه‌های تحلیل محتوا و سایر سامانه‌هایی است که در این زمینه فعالیت می‌کنند. این سامانه‌ها می‌توانند اطلاعات لازم را درباره محتوای رسانه‌ای در اختیار خانواده‌ها قرار دهند و در انتخاب محتوای مناسب به آن‌ها کمک کنند. به نظرم، باید از این ظرفیت‌ها استفاده کنیم تا خانواده‌ها بتوانند با کمک ابزارهای موجود، انتخاب آگاهانه‌تری در مواجهه با محتوا داشته باشند.
مدیرعامل انجمن سواد رسانه‌ای ایران، از راه‌اندازی کانال «قطب‌نمای رسانه» در سکوی شاد خبر داد و گفت: اتفاق خوبی نیز در همین هفته رخ داد که می‌خواهم به آن اشاره کنم. این اتفاق نشان‌دهنده مسئولیت اجتماعی خود سکوهاست. کانال «قطب‌نمای رسانه» در سکوی شاد رونمایی و به‌طور هم‌زمان راه‌اندازی شد. دوستان در شاد و روبیکا واقعاً کمک کردند و همکاران روبیکا نیز این کانال را معرفی و تبلیغ کردند. تا امروز، کانال «قطب‌نمای رسانه» در شاد حدود ۱۴ هزار عضو و کانال «قطب‌نمای رسانه» در روبیکا حدود سه هزار عضو جذب کرده است.
افراسیابی، ادامه داد: یکی از مسائلی که در این جلسه نیز به آن اشاره شد، این است که وقتی یک محصول رسانه‌ای حاوی صحنه‌ای از شراب‌خواری یا سیگار کشیدن باشد، معمولاً همه درباره آن صحبت می‌کنند؛ زیرا محصولی که هنجارها را نقض می‌کند، بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد و افراد درباره آن می‌نویسند و نقد می‌کنند. در مقابل، محصولی که خوب است و به توسعه مهارت‌های فردی کمک می‌کند، کمتر معرفی می‌شود و کمتر کسی درباره آن صحبت می‌کند.
مدیرعامل انجمن سواد رسانه‌ای ایران، با اشاره به آثار قابل توصیه برای خانواده‌ها گفت: خود من در دو سال گذشته، دست‌کم ۳۰ سریال و برنامه تولیدشده در شبکه نمایش خانگی را می‌شناسم که قابلیت توصیه به خانواده‌ها را دارند. برای اینکه بدانید چه ظرفیت‌هایی وجود دارد. یکی از این آثار، سریال «قهوه پدری» است. در همین اثر، موضوع قانون جوانی جمعیت و اهمیت خانواده به شکلی جذاب مورد توجه قرار گرفته است و نشان می‌دهد که خانواده تا چه اندازه می‌تواند محیطی خوب و سازنده باشد. همچنین می‌توان به سریال «آمرلی» اشاره کرد که به داستان آزادسازی شهر عراق پرداخته است.
او، افزود: درباره سواد رسانه‌ای نیز معتقدم این نشست باید به همین سمت حرکت کند؛ یعنی از خود سکوها بخواهیم برنامه ارائه دهند و به آن‌ها بگوییم که خودتان پیشنهاد بدهید و برنامه‌ریزی کنید. مطمئن هستم که در بسیاری از موارد، سکوها می‌توانند به‌صورت مستقل اقداماتی انجام دهند و حتی برای اجرای آن‌ها نیازی به حمایت مالی ندارند. معتقدم متأسفانه در حوزه حکمرانی، فاصله‌ای بین سکوها و نهادهای مسئول ایجاد شده. هر زمان این فاصله کمتر شده و مقام مسئول توانسته مسئله و دغدغه خود را با سکوها در میان بگذارد، آن‌ها بهترین همکاری را انجام دادند.
سکوهای نمایش خانگی در قبال سواد رسانه‌ای کاربران مسئولیت دارند
محدثه افضلی، سرپرست آموزش و مدیریت فرهنگ‌سازی «ساترا»، با تأکید بر مسئولیت سکوهای نمایش محتوای صوتی و تصویری در قبال کاربران، گفت: سکوها نباید صرفاً به‌عنوان بستری برای عرضه محتوا به کاربران عمل کنند، بلکه باید در طراحی پلتفرم‌های خود نیز به ارتقای سواد رسانه‌ای مخاطبان و آگاهی‌بخشی درباره محتوای ارائه‌شده توجه داشته باشند. موضوعی که ما در این حوزه دنبال می‌کنیم، سواد مصرف محتوا برای کاربران در رسانه‌های تصویری است؛ از جمله آموزش مواجهه با اخبار جعلی و ارتقای آگاهی کاربران در هنگام استفاده از این رسانه‌ها.
افضلی افزود: صداوسیما نیز در این زمینه نقش دارد، اما یک نکته همچنان مغفول مانده است؛ اینکه آیا رسانه‌های تصویر فراگیر، رسانه محسوب می‌شوند یا خیر. اگر این سکوها رسانه محسوب شوند، آیا صداوسیما در قبال آن‌ها مسئولیت دارد؟ همچنین باید مشخص شود که این سکوها در قبال کاربران خود چه وظایفی دارند. آیا کاربر صرفاً مصرف‌کننده محتواست و سکو فقط باید محتوا را به او عرضه کند، یا اینکه نهادی باید مراقب کاربران حاضر در این رسانه‌ها باشد و مسئولیت‌هایی را در قبال آن‌ها بر عهده بگیرد؟
نماینده «ساترا»، با تشریح سه رویکرد مورد نظر برای ارتقای سواد رسانه‌ای کاربران گفت: رویکرد نخست، آموزش مستقیم است؛ به این معنا که برای مخاطب هدف، محتوای آموزشی تولید شود. رویکرد دوم، آموزش در لحظه مواجهه با محتواست. به این معنا که وقتی کاربر وارد یک سکو می‌شود و قصد دارد محتوایی را مشاهده کند، بداند رده‌بندی سنی آن چیست، آیا هشدار محتوایی مشخص و برجسته‌ای برای آن وجود دارد و چه آسیب‌هایی ممکن است از مواجهه با آن محتوا ناشی شود. در حال حاضر، این نوع آگاهی‌بخشی و آموزش در لحظه مواجهه با محتوا، به شکل موردنیاز وجود ندارد.
افضلی، سومین رویکرد را آموزش از طریق طراحی خود پلتفرم‌ها دانست و بیان کرد: باید بررسی کنیم که سکوها چگونه طراحی شدند، الگوریتم‌های پیشنهاد محتوا در آن‌ها به چه صورت عمل می‌کنند و آیا کاربر اساساً می‌داند محتوایی که به او پیشنهاد می‌شود، بر چه مبنایی انتخاب شده است یا خیر. این سه رویکرد باید به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند. سرپرست آموزش و
نماینده «ساترا»، با اشاره به برنامه‌های ساترا برای پیگیری مسئولیت سکوها تصریح کرد: ما در بخشی که به صدور مجوز و اولویت‌بندی و رتبه‌بندی سکوها مربوط می‌شود، تلاش می‌کنیم دستورالعمل‌های توصیه‌ای برای آن‌ها تدوین کنیم. در این زمینه، از تجربه آفکام، یعنی نهاد تنظیم‌گر ارتباطات بریتانیا، در توصیه‌هایی که طی سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۶ برای سکوهای خدماتی ارائه کرده است، الهام می‌گیریم.
او افزود: یکی از نکاتی که در تعریف سواد رسانه‌ای از سوی این نهاد مطرح شده، این است که مسئولیت ارتقای سواد رسانه‌ای کاربران و مخاطبان، صرفاً بر عهده آموزش‌وپرورش و نهادهای آموزشی نیست؛ بلکه ارائه‌دهندگان خدمات عمومی و سکوها نیز باید این مسئولیت را بپذیرند. بر همین اساس، ما نیز در ساترا در حال آماده‌سازی یک توصیه‌نامه ده‌بندی هستیم تا بتوانیم در این زمینه، الزامات مشخصی برای سکوها در نظر بگیریم.
افضلی، با اشاره به الزامات فعلی ساترا برای سکوها گفت: در حال حاضر، دو الزام برای سکوها در نظر گرفتیم؛ نخست اینکه حتماً رده‌بندی سنی داشته باشند و دوم اینکه از بخش کنترل والدین برخوردار باشند. با این حال، این الزامات باید بسیار جدی‌تر پیگیری شوند.
نماینده «ساترا»، تأکید کرد: هم رده‌بندی سنی و هم امکانات کنترل والدین باید شفاف‌تر و دقیق‌تر باشند. در حال حاضر، آنچه در برخی از این سازوکارها دیده می‌شود، صرفاً به تفکیک بخش‌های مربوط به بزرگسالان محدود است؛ در حالی که این موضوع به توجه و پیگیری جدی‌تری نیاز دارد. مواردی که ما در ساترا دنبال می‌کنیم، در همین چارچوب قرار می‌گیرند. هدف ما این است که توجه‌ها را به سمت مسئولیت سکوها به‌عنوان رسانه جلب کنیم و این مسئولیت را به‌صورت جدی‌تری مورد مطالبه قرار دهیم.
از هوش مصنوعی برای شناسایی و پالایش محتوای نامناسب استفاده می‌کنیم
گلسا رضایی، مدیر پلتفرم «نماشا»، با اشاره به اقدامات این پلتفرم برای شناسایی و پالایش محتوای نامناسب، گفت: ما مدلی مبتنی بر هوش مصنوعی طراحی کردیم که به‌محض ورود اطلاعات به فضای نماشا، در صورت وجود محتوای مشکل‌دار، آن را در سریع‌ترین زمان ممکن شناسایی و پالایش می‌کند.
رضایی، ادامه داد: نماشا فضایی است که تعداد کاربران بسیار زیادی دارد و حجم ورود اطلاعات به آن نیز طبیعتاً بالاست؛ به همین دلیل، گاهی اوقات نمی‌توان به‌راحتی جلوی ورود همه محتواها را گرفت. این موضوع از جنبه شخصی نیز برای ما اهمیت دارد. ما مدلی مبتنی بر هوش مصنوعی طراحی کردیم که به‌محض ورود اطلاعات به فضای نماشا، در صورت وجود محتوای نامناسب، آن را در سریع‌ترین زمان ممکن شناسایی و پالایش می‌کند.
مدیر پلتفرم «نماشا» در ادامه، با اشاره به موضوع نظارت بر استفاده کودکان از رسانه‌ها گفت: یکی از دوستان، به این نکته اشاره کردند که در مدرسه نمی‌توانیم نظارت کافی داشته باشیم و این موضوع باید در خانواده اتفاق بیفتد. این حرف، طبیعتاً درست است. در شرایط فعلی کشور، آموزش و فرهنگ‌سازی موضوعی زمان‌بر است و نمی‌توان انتظار داشت که همه مسائل در کوتاه‌مدت برطرف شوند. با این حال، نماشا اقداماتی را در این زمینه انجام داده و این اقدامات تاکنون نیز ادامه داشته است.
برای ارتقای سواد رسانه‌ای، باید ادبیات تعاملی بین نهادهای حاکمیتی و سکوها تقویت شود
نغمه دانش، مدیر روابط عمومی پلتفرم فیلم‌نت، با اشاره به اقدامات این مجموعه در حوزه سواد رسانه‌ای بیان کرد: آنچه ما تا امروز انجام دادیم، بیشتر به شکل خودجوش و بر اساس دانش، شناخت و دغدغه‌های شخصی خودمان بوده است. البته در بخش پلتفرم این شانس را داشته‌ایم که با نهادهای ذی‌ربط، از جمله دوستانمان در ساترا، همکاری داشته باشیم. با این حال، آنچه ما انجام می‌دهیم، حتماً با استانداردهایی که برای خانواده‌ها و تک‌تک افراد لازم است، فاصله دارد؛ به‌ویژه در جهان رسانه‌ای امروز که با هجمه گسترده رسانه‌ها مواجه هستیم و سلامت روان و جسم همه ما تحت تأثیر این مواجهه رسانه‌ای قرار دارد.
دانش، با تأکید بر لزوم تغییر رویکرد در تعامل میان نهادهای دولتی و حاکمیتی با بخش خصوصی بیان کرد: فکر می‌کنم به مرحله‌ای رسیدیم که دوستان مدیریتی در نهادهای دولتی و حاکمیتی باید ادبیات تهاجمی خود را در تعامل با ما که در بخش خصوصی فعالیت می‌کنیم، کنار بگذارند و به این موضوع توجه کنند که ما نیز دغدغه‌های خودمان را داریم. ما در حوزه تولید محتوا، انتشار محتوا و شکل‌های مختلف عرضه آن، سلامت جامعه را مدنظر قرار می‌دهیم. بنابراین، برای همکاری در این حوزه آمادگی داریم.
نماینده پلتفرم «فیلم‌نت» با اشاره به مسئله قاچاق محتوا به‌عنوان یکی دیگر از دغدغه‌های سکوهای نمایش خانگی گفت: دغدغه دیگری که داریم، مسئله قاچاق محتوای ماست. این موضوع نیز با بحث سواد رسانه‌ای ارتباط دارد؛ زیرا بسیاری از افراد حتی نمی‌دانند محصولی را که از طریق اینترنت مصرف می‌کنند، به شکل غیرقانونی و غیرمجاز دریافت می‌کنند.
او، ادامه داد: اگر این موضوع برای مردم توضیح داده شود، متوجه خواهند شد که باید محصول موردنظر خود را از چه منبعی دریافت کنند. حتی ممکن است ندانند که گاهی با این شیوه مصرف، هزینه بیشتری نیز پرداخت می‌کنند. در مقابل، ممکن است افراد از طریق تلگرام، با استفاده از فیلترشکن و بدون بهره‌مندی از قراردادهای اپراتوری ما، محتوا را دانلود و سپس مصرف کنند؛ درحالی‌که حتی ممکن است هزینه این روش برای آن‌ها بیشتر تمام شود. بنابراین، آموزش درباره مصرف قانونی محتوا می‌تواند از جنبه اقتصادی نیز برای کاربران مفید باشد.
سواد رسانه‌ای و سواد دیجیتال، دو مقوله متفاوت
کسری قانع، نماینده سکوی «تپسی»، با اشاره به تفاوت بین سواد رسانه‌ای و سواد دیجیتال گفت: سواد رسانه‌ای و سواد دیجیتال دو مبحث جداگانه هستند. اگرچه ممکن است این دو حوزه در برخی زمینه‌ها هم‌پوشانی داشته باشند، اما به اعتقاد من، با یکدیگر متفاوت‌اند. یش از حضور در این جلسه، درباره این موضوع مطالعه می‌کردم و متوجه شدم که در فنلاند، از سال ۲۰۰۴، آموزش در حوزه فضای مجازی آغاز شده است.
قانع ادامه داد: تا جایی که به خاطر دارم، در سال ۱۳۹۸ یک‌سری کلاهبرداری‌ها از رانندگان یا مسافران تپسی اتفاق می‌افتاد. در آن زمان، به یاد دارم که همواره با پلیس همکاری می‌کردیم. حتی محتواهای آموزشی برای مسافران و سفیران خود ارائه می‌دادیم؛ برای مثال، به آن‌ها آموزش می‌دادیم که شماره کارت خود را در اختیار دیگران قرار ندهند، برای افراد دیگر خودرو نگیرند و از انجام اقداماتی که ممکن است به کلاهبرداری منجر شود، خودداری کنند. در این زمینه، با نهادهای حاکمیتی نیز همکاری داشتیم.
نماینده سکوی «تپسی» افزود: هر پلتفرم، متناسب با ماهیت فعالیت خود، ظرفیت آموزشی خاصی دارد. ما به‌صورت مستمر با پلیس همکاری می‌کنیم؛ به این صورت که هرگاه آسیبی در حوزه فعالیت ما شناسایی شود، یا خودمان به‌صورت داوطلبانه متوجه وجود یک آسیب شویم، موضوع را مطرح می‌کنیم و پیشنهاد می‌دهیم که در آن بخش، آموزش‌های لازم را به کاربران ارائه کنیم. با این حال، فضایی مشابه آنچه در برخی پلتفرم‌های محتوایی وجود دارد که بتوانیم آموزش‌ها را در آن منتشر کنیم، در اختیار نداریم. در واقع، آموزش‌های ما مستقیماً به کاربران خودمان و در همان نقطه‌ای ارائه می‌شود که آسیب در آن شناسایی شده است.
او، افزود: این دقیقاً همان کاری است که پلتفرم‌هایی مانند دیوار و دیجی‌کالا نیز انجام می‌دهند؛ یعنی آسیب را شناسایی می‌کنند و متناسب با آن، آموزش‌های لازم را ارائه می‌دهند. البته نوع سوءاستفاده‌ها در پلتفرم‌های مختلف با یکدیگر تفاوت دارد. در تپسی، سوءاستفاده‌هایی که با آن‌ها مواجه بودیم، بیشتر مالی بودند؛ به این معنا که از رانندگان یا مسافران، به واسطه در اختیار گذاشتن شماره کارت، اطلاعات حساب یا حساب‌های کاربری‌شان، سوءاستفاده شده است. در مجموع، بخش عمده جرایمی که با آن‌ها مواجه بودیم، از همین جنس بودند.
آموزش کاربران و تذکر مرحله‌ای، رویکرد ایتا در مواجهه با تخلفات محتوایی است
حسین قائمی، نماینده پلتفرم «ایتا»، با اشاره به رویکرد این پیام‌رسان در زمینه مدیریت محتوا و آموزش کاربران گفت: ما اعتقاد داریم که هر مجموعه، برند و محصولی، هویت مشخصی دارد و بخشی از هویت هر پیام‌رسان یا شبکه اجتماعی را قوانین آن پلتفرم تشکیل می‌دهد. ما فعالیت خود را با شعار «خانواده، ارتباط و دانایی» آغاز کردیم و این سه محور، به‌ویژه خانواده، ارتباط و دانایی، همواره در قوانین ما از اهمیت برخوردار بودهند.
قائمی ادامه داد: در تدوین و اجرای قوانین خود سخت‌گیری‌هایی داشتیم که احتمالاً در برخی مواقع برای ما تبعاتی به همراه داشته یا موجب شده است که با انتقادهایی مواجه شویم؛ بااین‌حال، بر رویکرد خود ایستادگی کردیم. اکنون می‌توانم این تجربه را منتقل کنم که در مقابل، بازخوردهای خوبی نیز دریافت کردیم.
نماینده «ایتا»، با اشاره به سازوکار پایش محتوا در این پیام‌رسان گفت: ما برای پایش محتوایی که در ایتا منتشر می‌شود، سازوکارها و بخش‌های مختلفی در ساختار خود داریم. محتواها را سطح‌بندی کرده‌ایم و بر اساس این دسته‌بندی، آن‌ها را پایش می‌کنیم. پیش از توضیح درباره این دسته‌بندی، لازم است به حجم محتوایی که در این پیام‌رسان منتشر می‌شود اشاره کنم. روزانه حدود ۵۰ فایل در ایتا بارگذاری می‌شود و در مجموع، با حجم بسیار زیادی از محتوا مواجه هستیم؛ به‌طوری‌که حدود ۳۰ میلیون فایل با حجمی در حدود ۵۰ ترابایت در این مجموعه وجود دارد. این حجم گسترده از محتوا به پایش پسینی نیاز دارد و بررسی آن، بار کاری زیادی برای ما ایجاد می‌کند.
او، ادامه داد: در حوزه مدیریت و کاهش محتوای متخلف، محتواها را بر اساس ماهیت تخلف دسته‌بندی کردیم. این دسته‌بندی شامل چهار سطح است: محتوای متخلف و مجرمانه، محتوای مستهجن و مبتذل، محتوای هنجارشکن و محتوای مغایر با قوانین. ما محتواها را در این چهار سطح بررسی می‌کنیم و سطح‌بندی آن‌ها بر شیوه مواجهه ما با کاربران تأثیر می‌گذارد. برای مثال، در مواجهه با محتوای مجرمانه، برخورد قاطع‌تری داریم. اگر کاربری چنین محتوایی منتشر کند، دیگر به او تذکر نمی‌دهیم و به‌سرعت اقدام می‌کنیم. ممکن است محتوا را حذف کنیم، کاربر را از فعالیت محروم یا محدود کنیم و حتی در برخی موارد، او را از پلتفرم اخراج کنیم.
قائمی، افزود: اما در سطوح پایین‌تر، مانند محتوای مغایر با قوانین یا محتوای مستهجن و مبتذل، قوانین به ما کمک می‌کنند تا شیوه برخورد متفاوتی داشته باشیم. در این موارد، رویکرد ما این است که ابتدا به کاربر تذکر بدهیم و برای اصلاح رفتار او اقدام کنیم. برای مثال، در دوره‌های مختلفی که کاربران از پلتفرم‌های خارجی به پیام‌رسان‌های داخلی مهاجرت کردند، با شرایط متفاوتی روبه‌رو شدیم. فرض کنید فردی در اینستاگرام یک کسب‌وکار فروشگاهی در حوزه پوشاک دارد. در آن پلتفرم، ممکن است برای انتشار تصاویر محصولات و فعالیت در حوزه مدلینگ، آزادی عمل بیشتری داشته باشد؛ اما ما در ایتا قوانین مشخصی برای مدلینگ داریم و محدودیت‌هایی را در این زمینه اعمال می‌کنیم.
نماینده «ایتا»، افزود: کاربری که در اینستاگرام فعالیت داشته، با الگوریتم‌ها و قوانین همان پلتفرم آشناست و بر اساس آن‌ها فعالیت می‌کند. ممکن است نداند که همان نوع فعالیت در یک پلتفرم داخلی، با توجه به قوانین و فرهنگ ایرانی ـ اسلامی، با محدودیت‌هایی مواجه است. از این منظر، کاربر حق دارد که نیازمند آگاهی و آموزش باشد و ما نیز باید این آموزش را به او ارائه کنیم. بنابراین، قطعاً با چنین کاربری برخورد قهری نمی‌کنیم. ابتدا در چند مرحله، موضوع را به او اطلاع می‌دهیم، تذکرهای لازم را ارائه می‌کنیم و قوانین را برایش توضیح می‌دهیم تا بتواند محتوای خود را اصلاح کند.
او، با اشاره به نمونه‌هایی از فعالیت فروشگاه‌ها در «ایتا» گفت: ممکن است در یک بازه زمانی، تعداد زیادی از کانال‌های فروشگاهی برای معرفی و عرضه محصولات خود از تصاویر نامناسب استفاده کنند. در چنین شرایطی، با این کانال‌ها ارتباط می‌گیریم، قوانین را برای آن‌ها توضیح می‌دهیم و تذکرهای لازم را ارائه می‌کنیم. پس از مدتی، رویه این کانال‌ها اصلاح می‌شود و میزان چنین محتواهایی در میان کانال‌های فروشگاهی کاهش می‌یابد. در نتیجه، کاربران نیز به‌تدریج یاد می‌گیرند که چگونه باید مطابق با قوانین پلتفرم فعالیت کنند.
قائمی، با تأکید بر اهمیت آموزش و تعامل با کاربران گفت: اینکه تصور کنیم نباید به موضوعات اخلاقی توجه کنیم یا نباید برای مدیریت این نوع محتوا اقدام کنیم، کاملاً اشتباه است. دوستان و مجموعه‌های مختلف قطعاً دغدغه‌های خود را در این زمینه دارند؛ اما به اعتقاد من، باید این موضوع را جدی‌تر دنبال کرد، در اجرای قوانین محکم‌تر بود و در عین حال، با کاربران ارتباط گرفت و آن‌ها را آموزش داد.
احراز هویت کاربران و چالش‌های شناسایی دانش‌آموزان
مسعود محبوبی، نماینده پلتفرم «شاد»، با اشاره به چالش‌های شناسایی کاربران و تفکیک گروه‌های کاربری در این پیام‌رسان گفت: همه کاربران شاد کودک یا نوجوان نیستند و هر فردی که وارد این پیام‌رسان می‌شود، لزوماً دانش‌آموز نیست. ما سازوکار احراز هویت داریم که از طریق تطبیق اطلاعات با پایگاه داده آموزش‌وپرورش، مشخص می‌کند که فرد دانش‌آموز است یا خیر. بااین‌حال، حتی پس از احراز هویت نیز ممکن است ندانیم فردی که در حال حاضر از حساب کاربری استفاده می‌کند، دانش‌آموز است یا والد او؛ زیرا ممکن است یک گوشی تلفن همراه به‌صورت مشترک استفاده شود.
محبوبی، افزود: به نظر من، در مجموع، موضوع شکل‌گیری رفتارهای خاص در پلتفرم‌ها را باید از دو منظر بررسی کرد؛ نخست، فرهنگ‌سازی و یادگیری کاربران و دوم، سازوکارهایی که خود پلتفرم برای هدایت رفتار کاربران طراحی می‌کند. در رویکرد نخست، باید کاری کنیم که افراد یاد بگیرند چه رفتاری را انجام دهند و از چه رفتارهایی پرهیز کنند. در رویکرد دوم، خود پلتفرم باید سازوکاری طراحی کند که به کمک آن، رفتار کاربران به سمت الگوهای مطلوب هدایت شود.
نماینده پلتفرم «شاد»، بیان کرد: این سازوکارها می‌توانند کاملاً سلبی و کنترلی باشند؛ به این معنا که اساساً اجازه انجام یک فعالیت را ندهند یا انجام آن را بسیار دشوار کنند. در مقابل، می‌توانند نرم باشند و با ایجاد یک سازوکار پویا در پلتفرم، رفتار کاربران را به سمت الگوهای مطلوب‌تر هدایت کنند. این دو رویکرد ماهیت متفاوتی دارند و باید متناسب با شرایط، درباره آن‌ها تصمیم گرفت.
او، با اشاره به دشواری استفاده از محدودیت‌های یکسان برای همه کاربران گفت: همان‌طور که اشاره شد، اجرای این رویکردها به‌سادگی امکان‌پذیر نیست و نمی‌توان در همه موارد صرفاً بر بستن و محدودکردن تأکید کرد. برای مثال، یکی از انتقادهایی که همواره درباره شاد مطرح می‌شود، این است که دانش‌آموزان مجبورند از این پیام‌رسان استفاده کنند؛ زیرا آموزش‌وپرورش از آن‌ها خواسته است در این محیط حضور داشته باشند. در چنین شرایطی، این پرسش مطرح می‌شود که چه جذابیت‌هایی می‌توانیم در شاد ایجاد کنیم تا دانش‌آموزان با میل و رغبت بیشتری از آن استفاده کنند؟
محبوبی، افزود: منظور من این نیست که محدودیت‌ها را به‌طور کامل برداریم و اجازه دهیم کاربران هر کاری که می‌خواهند انجام دهند؛ بلکه موضوع این است که باید میان محدودیت و آزادی عمل، تعادل برقرار کنیم. برای مثال، نمی‌توانیم صرفاً به این دلیل که دانش‌آموز می‌خواهد پنج ساعت ویدئو تماشا کند، او را مجبور کنیم که فقط دو ساعت ویدئو ببیند. باید به این مسائل فکر کنیم و سازوکارهایی طراحی کنیم که ضمن هدایت رفتار کاربران، جذابیت محیط را نیز حفظ کنند.
نماینده پلتفرم «شاد»، ادامه داد: ما در حال بررسی و طراحی سازوکارهای نرم و طبیعی برای هدایت رفتار دانش‌آموزان هستیم. برای مثال، می‌توانیم سازوکاری داشته باشیم که دانش‌آموز بداند اگر در یک بازه زمانی مشخص، رفتار یا فعالیت معینی داشته باشد، امتیازی به دست می‌آورد و پس از آن می‌تواند فعالیت‌های دیگری انجام دهد. در مقابل، اگر آن رفتار را انجام ندهد، ممکن است امتیاز یا فرصت مشخصی را از دست بدهد. این‌ها نمونه‌هایی از سازوکارهایی هستند که می‌توان برای هدایت رفتار کاربران طراحی کرد.
او، تأکید کرد: باید برای این موضوع طراحی دقیقی داشته باشیم؛ زیرا در غیر این صورت، ممکن است محیطی خشک و غیرجذاب ایجاد کنیم که دانش‌آموز تمایلی به استفاده از آن نداشته باشد و ترجیح دهد سراغ پلتفرم دیگری برود یا محتوای موردنظرش را از جای دیگری دریافت کند. امروز نیز می‌بینیم که در بسیاری از موارد، کاربران به همین شکل رفتار می‌کنند. بنابراین، نمی‌توان این مسئله را ساده در نظر گرفت.
محبوبی، با اشاره به اقدامات این پلتفرم در حوزه امنیت و مدیریت کاربران گفت: برای اینکه توضیح بدهم در شاد چه اقداماتی انجام می‌دهیم، باید به چند محور اشاره کنم. یکی از این محورها، تدابیر زیرساختی است. زیرساخت‌های سخت‌افزاری و پروتکل‌های فنی، هرکدام جایگاه خود را دارند؛ اما احراز هویت نیز یکی از اقدامات بسیار مهم در این زمینه است. در حال حاضر، در مسیری حرکت می‌کنیم که تقریباً تمام افرادی که در شاد حضور دارند، احراز هویت شده باشند. این اقدام می‌تواند به حل بسیاری از چالش‌هایی که در حوزه کلاهبرداری با آن‌ها مواجه هستیم، کمک کند؛ هرچند همه مشکلات صرفاً با احراز هویت برطرف نمی‌شوند.
نماینده پلتفرم «شاد»، ادامه داد: برای مثال، ممکن است برخی حساب‌های کاربری، رسمی باشند اما هک شده باشند یا اتفاق دیگری برای آن‌ها رخ داده باشد. بنابراین، صرف رسمی‌بودن یک حساب کاربری به این معنا نیست که در همه شرایط، استفاده از آن بدون مشکل خواهد بود. به همین دلیل، علاوه بر احراز هویت، باید به موضوع مدیریت دسترسی‌ها نیز توجه کنیم. لازم است نقش‌های مختلف کاربران را از یکدیگر تفکیک کنیم؛ زیرا در حال حاضر ممکن است این نقش‌ها به‌درستی از هم جدا نشده باشند. ما در حال کار روی این موضوع هستیم و احراز هویت و آموزش، در این مسیر کمک زیادی به ما می‌کنند. اگر از ابتدا بدانیم با چه نوع کاربری مواجه هستیم، می‌توانیم در ادامه، مدیریت و سطح‌بندی دسترسی‌ها را دقیق‌تر انجام دهیم.
او، با اشاره به سازوکارهای موجود برای مدیریت فعالیت کاربران در شاد گفت: موضوع دیگر، رده‌بندی و مدیریت دسترسی‌هاست. اساساً محیط شاد یک محیط کنترل‌شده است و هر فردی نمی‌تواند در آن کانال ایجاد کند یا گروه تشکیل دهد. ایجاد کانال‌ها و گروه‌ها تابع ضوابط مشخصی است و معلمان نیز باید احراز هویت شوند. این سازوکارها بخشی از اقداماتی هستند که برای مدیریت محیط شاد انجام می‌دهیم. اگر موضوع را از منظر سواد رسانه‌ای و آموزش بررسی کنیم، باید بگویم که ما به‌عنوان یک پلتفرم می‌توانیم بستری برای ارائه محتوای آموزشی فراهم کنیم.
محبوبی، ادامه داد: ما آمادگی داریم محتوای آموزشی تولیدکنندگان محتوا را در اختیار مخاطبان قرار دهیم. هر فرد یا مجموعه‌ای که محتوای آموزشی مناسبی داشته باشد، می‌تواند برای ارائه آن از طریق شاد با ما همکاری کند. همان‌طور که اکنون کانال‌های آموزشی متعددی در این پیام‌رسان فعالیت می‌کنند و محتوای آموزشی تولید می‌کنند، می‌توانیم زمینه‌ای فراهم کنیم تا این محتواها از طریق شاد به مخاطبان هدف برسند.
نظر شما