محمدرضا امین ارفع در گفتگو با خبرنگار مهر، اقدامات انجام‌شده در حوزه حمایت از تولید، توسعه زیرساخت‌ها و تنظیم بازار گوشت، گفت: عشایر زنجان حدود ۹۰ هزار رأس دام سبک در اختیار دارند و اداره امور عشایری با هدف حمایت از تولیدکنندگان و ایجاد ارتباط مستقیم میان تولید و مصرف، راه‌اندازی فروشگاه گوشت عشایری را در دستور کار قرار داده است.
وی با اشاره به تفاوت تعریف عشایر با دامداران اظهار کرد: تعریف عشایر با تعریف دامدار متفاوت است و سازمان امور عشایر به‌عنوان سیاست‌گذار و متولی امور عشایری، چارچوب مشخصی برای شناسایی جامعه عشایری دارد. بر همین اساس، صرف داشتن دام به معنای عشایر بودن نیست و برای شناسایی عشایر، شاخص‌هایی همچون دامداری، برخورداری از پیوندهای ایلی و طایفه‌ای و داشتن زندگی کوچ‌رو با جابه‌جایی میان ییلاق و قشلاق مورد توجه قرار می‌گیرد.
امین ارفع افزود: در استان زنجان نیز در برخی مناطق، از جمله طارم، درخواست‌هایی برای برخورداری از خدمات عشایری مطرح می‌شود، اما باید توجه داشت که ارائه خدمات و حمایت‌های سازمان امور عشایر بر اساس تعریف و ضوابط مشخص عشایری انجام می‌شود و نمی‌توان جامعه عشایری را صرفاً با جامعه دامداران یکسان دانست.
فعالیت عشایر زنجان در ۲۱ کانون قشلاقی
مدیر امور عشایر سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با اشاره به ساختار و پراکندگی جامعه عشایری استان گفت: اداره امور عشایری استان زنجان در سال ۱۳۹۸ تأسیس شده و یکی از کوچک‌ترین دستگاه‌های استانی به شمار می‌رود. این اداره به‌صورت مستقل فعالیت می‌کند و در حال حاضر با چهار نفر از همکاران، مسئولیت پیگیری امور و ارائه خدمات به جامعه عشایری استان را بر عهده دارد.
امین ارفع ادامه داد: جامعه عشایری استان زنجان حدود سه هزار نفر جمعیت و ۸۲۵ خانوار دارد که در ۲۱ کانون قشلاقی مستقر هستند. از این تعداد، هشت کانون قشلاقی در شهرستان ماهنشان و ۱۳ کانون قشلاقی در شهرستان زنجان قرار دارد.
وی با اشاره به مناطق ییلاقی مورد استفاده عشایر استان تصریح کرد: عشایر زنجان از ۳۵ منطقه ییلاقی در داخل استان استفاده می‌کنند که بخش قابل توجهی از آن‌ها در ارتفاعات ماهنشان و پری قرار دارد. همچنین پنج منطقه ییلاقی خارج از استان، در محدوده رشته‌کوه بزگوش و مناطق میان شهرستان‌های سراب و میانه، مورد استفاده عشایر قرار می‌گیرد.
امین ارفع با تأکید بر اینکه فلسفه فعالیت اداره امور عشایری، پشتیبانی از تولید است، اظهار کرد: محور اصلی فعالیت عشایر استان زنجان، تولید گوشت و پرورش دام است. در حال حاضر حدود ۹۰ هزار رأس دام سبک در اختیار عشایر استان قرار دارد که با استفاده از ظرفیت مراتع و منابع طبیعی، به تولید محصولات دامی می‌پردازند.
وی افزود: در کنار تولید گوشت، عشایر استان در حوزه تولید شیر، روغن حیوانی، کشک و سایر فرآورده‌های دامی نیز فعالیت دارند. بر اساس آمار ارائه‌شده، تولید سالانه گوشت عشایری استان حدود ۲۰۰ تن، تولید شیر حدود ۷۰۰ تن و تولید روغن حیوانی حدود سه تن است.
مدیر امور عشایر سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با اشاره به ضرورت توجه به زنجیره تولید و مصرف گفت: در سال ۱۴۰۲ که مسئولیت اداره امور عشایری استان را بر عهده گرفتم، این پرسش مطرح بود که دام تولیدشده توسط عشایر استان در نهایت به کجا می‌رود و چه سهمی از ارزش افزوده تولید به خود عشایر می‌رسد.
امین ارفع ادامه داد: بررسی‌ها نشان داد بخشی از دام عشایر پس از ورود به چرخه عرضه، از استان خارج می‌شود و در استان‌های دیگر به بازار عرضه می‌شود. در این شرایط، تولیدکننده عشایری با وجود تحمل هزینه‌های پرورش دام، از ظرفیت فروش مستقیم و ارتباط با مصرف‌کننده نهایی به اندازه کافی برخوردار نیست.
وی افزود: از سوی دیگر، افزایش قیمت گوشت و نوسانات بازار، ضرورت مداخله در زنجیره تولید تا مصرف را بیشتر کرده بود. بر همین اساس، تلاش کردیم زمینه‌ای فراهم شود تا گوشت تولیدشده توسط عشایر استان با حذف واسطه‌های غیرضروری، مستقیماً به دست مصرف‌کننده برسد.
راه‌اندازی نخستین فروشگاه گوشت عشایری کشور در زنجان
مدیر امور عشایر سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان با تشریح روند راه‌اندازی فروشگاه گوشت عشایری گفت: برای ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکننده و مصرف‌کننده، طی حدود دو سال پیگیری‌های مختلفی انجام دادیم. در ابتدا تلاش شد از ظرفیت شهرداری استفاده کنیم، اما به دلیل شرایط مالی و هزینه‌های مربوط به تأمین مکان، این موضوع به نتیجه نرسید.
امین ارفع افزود: در ادامه، با پیگیری‌های انجام‌شده و حمایت مسئولان استان، زمینه راه‌اندازی فروشگاه گوشت عشایری فراهم شد. این فروشگاه در مهرماه سال گذشته فعالیت خود را آغاز کرد و به‌عنوان نخستین فروشگاه گوشت عشایری کشور در زنجان راه‌اندازی شد.
وی با اشاره به میزان عرضه گوشت در این فروشگاه اظهار کرد: از زمان آغاز فعالیت فروشگاه در مهرماه سال گذشته تا زمان ارائه این گزارش، حدود ۶۵۰ رأس دام سبک، شامل دام‌های نر و ماده، با قیمت‌گذاری متناسب با نوع و کیفیت دام، به بازار عرضه شده است.
مدیر امور عشایری استان زنجان ادامه داد: هدف اصلی از راه‌اندازی این فروشگاه، حمایت از تولیدکننده عشایری، ایجاد بازار مطمئن برای محصولات عشایری و عرضه گوشت با قیمت مناسب به مصرف‌کننده است.
امین ارفع با بیان اینکه فروشگاه با همکاری و مشارکت تعاونی عشایری فعالیت می‌کند، گفت: تلاش شده است این مجموعه به‌گونه‌ای اداره شود که هزینه‌های آن کنترل شده و درآمد حاصل از فروش، در مسیر استمرار فعالیت و حمایت از تولید عشایری قرار گیرد.
وی با تاکید بر اینکه باید حمایت عملی از تداوم فعالیت و توسعه فروشگاه های عرضه گوشت و محصولات عشایری در زنجان برای تنظیم بازار صورت بگیرد، افزود: مدیران و دست‌اندرکاران فروشگاه نیز در بسیاری از مراحل، از جمله هماهنگی با کشتارگاه و عرضه مستقیم گوشت، به‌صورت میدانی فعالیت می‌کنند تا زنجیره تولید و عرضه با کمترین هزینه و بیشترین کارایی انجام شود.
عرضه گوشت با قیمت متناسب با بازار
امین ارفع با اشاره به قیمت گوشت در فروشگاه عشایری گفت: قیمت محصولات بر اساس نوع دام و قطعه گوشت متفاوت است و تلاش می‌شود نرخ‌ها با در نظر گرفتن هزینه‌های تولید و شرایط بازار تعیین شود.
وی افزود: برای نمونه، در زمان ارائه گزارش، قیمت ران گوسفندی نر در فروشگاه عشایری حدود یک میلیون و ۶۹۰ هزار تومان اعلام شده بود؛ در حالی که قیمت‌های اعلام‌شده برای برخی محصولات مشابه در دیگر مراکز عرضه، از جمله مراکز تعاونی، حدود دو میلیون و ۱۰۰ تا دو میلیون و ۲۰۰ هزار تومان بود.
مدیر امور عشایری استان زنجان تصریح کرد: این تفاوت قیمت نشان می‌دهد که فروش مستقیم و کاهش واسطه‌ها می‌تواند به عرضه محصول با قیمت مناسب‌تر کمک کند، البته قیمت‌ها متناسب با شرایط بازار و نوع محصول تغییر می‌کنند.
وی با اشاره به ظرفیت اقتصادی این طرح گفت: اگر بتوانیم در هر دوره، حدود ۶۰۰ رأس دام را به بازار عرضه کنیم و برای هر رأس به‌طور متوسط ۲۰ کیلوگرم گوشت قابل عرضه در نظر بگیریم، مجموع عرضه به حدود ۱۲ تن گوشت می‌رسد.
امین ارفع افزود: با فرض قیمت متوسط ۶۰۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم، ارزش این میزان عرضه بیش از هفت میلیارد تومان خواهد بود. این ظرفیت می‌تواند در صورت استمرار فعالیت فروشگاه و افزایش تعداد مراکز عرضه، به تقویت بازار محصولات عشایری و افزایش سهم تولیدکننده از درآمد حاصل از فروش کمک کند.
وی تأکید کرد: در کنار گوشت گوسفندی، پیگیری‌هایی برای عرضه گوشت شتر، گوشت بوقلمون و سایر محصولات تولیدی نیز انجام شده است تا تنوع محصولات عشایری افزایش یابد و مصرف‌کنندگان بتوانند از ظرفیت‌های مختلف تولید استان بهره‌مند شوند.
ضرورت حمایت از توسعه فروشگاه‌های عشایری
مدیر امور عشایری استان زنجان با اشاره به استقبال از فروشگاه گوشت عشایری اظهار کرد: تجربه فعالیت این فروشگاه نشان داده است که ارتباط مستقیم تولیدکننده با مصرف‌کننده می‌تواند به تقویت بازار محصولات عشایری کمک کند.
امین ارفع افزود: برای توسعه این طرح، نیازمند حمایت دستگاه‌های اجرایی و فراهم شدن امکانات لازم برای راه‌اندازی شعب جدید هستیم. یکی از مشکلات اولیه، تأمین مکان مناسب برای فروشگاه بود که با هزینه‌های بالای اجاره و پیش‌پرداخت همراه می‌شد.
وی ادامه داد: انتظار داریم با همکاری شهرداری، دستگاه‌های اجرایی و مجموعه‌های مرتبط، امکان توسعه این مراکز فراهم شود تا محصولات عشایری در نقاط بیشتری از شهر عرضه شود.
مدیر امور عشایری استان زنجان خاطرنشان کرد: فروشگاه گوشت عشایری صرفاً یک واحد فروش نیست، بلکه بخشی از برنامه حمایت از تولید عشایری و ساماندهی زنجیره عرضه محسوب می‌شود. در صورت توسعه این طرح، هم تولیدکننده می‌تواند از بازار مطمئن‌تری برخوردار شود و هم مصرف‌کننده امکان خرید محصولات با قیمت مناسب‌تر را خواهد داشت.
نظر شما