خبرگزاری مهر، گروه استانها ـ محمدحسن مقدم‌نیا: استان سمنان با برخورداری از حدود ۳۰۰ تا ۳۱۰ روز آفتابی در سال، یکی از مستعدترین مناطق کشور برای توسعه انرژی خورشیدی به شمار می‌رود؛ ظرفیتی که در سال‌های اخیر با ورود سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، حمایت از صنایع و راه‌اندازی نیروگاه‌های کوچک و بزرگ، به‌تدریج از مرحله بالقوه به عرصه تولید عملی برق رسیده است.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مسئولان استان، ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی متصل به شبکه در سمنان از ۳۳۰ مگاوات فراتر رفته و پیش‌بینی شده است که این ظرفیت تا پایان سال جاری به حدود ۴۰۰ مگاوات برسد. این در حالی است که نیاز مصرفی برق استان حدود ۷۰۰ مگاوات اعلام شده است؛ ارقامی که نشان می‌دهد انرژی خورشیدی می‌تواند سهم قابل‌توجهی در تأمین برق سمنان داشته باشد.
با این حال، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی تنها زمانی به یک دستاورد ملموس و پایدار تبدیل می‌شود که آثار آن در بهبود تأمین برق، کاهش خاموشی‌ها، افزایش امنیت انرژی و تقویت اقتصاد استان نیز نمایان شود؛ موضوعی که همچنان محل بحث و مطالبه مردم و کارشناسان است.
سمنانی‌ها پیشتاز در مسیر خورشیدی
محمد درویش، کنشگر محیط زیست، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت‌های توسعه‌ای استان سمنان اظهار کرد: مردم این استان در بسیاری از شاخص‌ها عملکردی بالاتر از میانگین کشوری دارند و این موضوع نشان‌دهنده ظرفیت‌های انسانی و اجتماعی قابل‌توجه سمنان است.
وی با اشاره به توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در استان افزود: در شرایطی که در سمنان بیش از ۳۰۰ مگاوات ظرفیت تولید برق خورشیدی ایجاد شده است، میزان توسعه این بخش در برخی استان‌های کشور به‌مراتب کمتر است و انتظار می‌رود ظرفیت تولید برق خورشیدی سمنان تا پایان سال به حدود ۴۰۰ مگاوات برسد.
این کنشگر محیط زیست با اشاره به سهم انرژی خورشیدی در تأمین برق استان بیان کرد: برآوردها نشان می‌دهد که با تحقق ظرفیت پیش‌بینی‌شده، امکان تأمین سهم قابل‌توجهی از نیاز برق استان از طریق انرژی خورشیدی وجود خواهد داشت.
درویش با مقایسه ظرفیت‌های خورشیدی سمنان با برخی کشورهای توسعه‌یافته، از جمله آلمان، بر ضرورت توجه بیشتر به توانمندی‌های این استان تأکید کرد و گفت: سمنان علاوه بر ظرفیت‌های طبیعی، از توان انسانی و اجتماعی مناسبی نیز برخوردار است و می‌تواند در زمینه توسعه پایدار و بهره‌گیری از انرژی‌های پاک نقش برجسته‌تری ایفا کند.
وی همچنین با اشاره به جایگاه استان در برخی شاخص‌های اجتماعی، از جمله اهدای خون، این ظرفیت‌ها را نشان‌دهنده توانمندی‌های مردم سمنان دانست.
عبور ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی از ۳۳۰ مگاوات
استاندار سمنان نیز در آخرین نشست کارگروه مدیریت مصرف انرژی استان، از افزایش ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی خبر داد و اعلام کرد که تاکنون ۳۳۲ مگاوات ظرفیت نیروگاهی در این بخش به بهره‌برداری رسیده و به شبکه برق متصل شده است.
محمدجواد کولیوند با اشاره به برنامه‌های توسعه‌ای این بخش اظهار کرد: برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی با ظرفیت مجموع دو هزار و ۹۵۹ مگاوات در استان مجوز صادر شده است.
وی با تأکید بر برخورداری سمنان از حدود ۳۰۰ روز آفتابی در سال، این استان را یکی از مناطق مستعد کشور برای توسعه انرژی خورشیدی دانست و افزود: رشد تولید انرژی خورشیدی در استان طی فعالیت دولت چهاردهم چشمگیر بوده است و صدور مجوزهای متعدد نیز بیانگر ظرفیت‌های قابل‌توجه سمنان در این حوزه است.
صدور مجوز برای احداث نیروگاه‌ها، اگرچه گامی مهم در مسیر توسعه زیرساخت‌های انرژی به شمار می‌رود، اما تحقق اهداف پیش‌بینی‌شده مستلزم تأمین مالی، تسریع در اجرای پروژه‌ها، فراهم‌کردن زیرساخت‌های اتصال به شبکه و رفع موانع فنی و اجرایی است.
از این منظر، فاصله میان ظرفیت‌های مجوزگرفته، نیروگاه‌های در حال احداث و ظرفیت واقعی متصل به شبکه، یکی از شاخص‌هایی است که باید در ارزیابی عملکرد استان مورد توجه قرار گیرد.
حمایت از سرمایه‌گذاران؛ ضرورت تداوم مسیر توسعه
استاندار سمنان همچنین در اول مهرماه سال جاری اعلام کرده بود که حدود سه هزار و ۴۰۰ مگاوات قرارداد در حوزه نیروگاه‌های خورشیدی در استان در دست پیگیری است.
کولیوند با تأکید بر حمایت از سرمایه‌گذاری در بخش انرژی خورشیدی اظهار کرد: توسعه این نوع انرژی باید با سرعت و جدیت ادامه یابد تا استان بتواند از ظرفیت‌های طبیعی خود برای تأمین انرژی و توسعه اقتصادی بهره بیشتری ببرد.
در ماه‌های اخیر نیز در شهرستان‌های دامغان، گرمسار، شاهرود، میامی و سمنان، طرح‌های مختلف نیروگاهی در مقیاس‌های کوچک و بزرگ راه‌اندازی شده‌اند؛ روندی که از افزایش توجه سرمایه‌گذاران و صنایع به تولید برق خورشیدی حکایت دارد.
سرمایه‌گذاری صنایع در این حوزه، علاوه بر کمک به تأمین بخشی از برق مورد نیاز، می‌تواند زمینه‌ساز کاهش وابستگی واحدهای تولیدی به شبکه سراسری در زمان محدودیت‌های مصرف باشد. با این حال، پایداری این روند به رفع موانع سرمایه‌گذاری، تسهیل فرایندهای اداری، تأمین تجهیزات و خدمات فنی و ایجاد زیرساخت‌های مناسب وابسته است.
در چنین شرایطی، حمایت از سرمایه‌گذاران نباید صرفاً به صدور مجوز محدود بماند؛ بلکه فراهم‌کردن زمینه اجرای پروژه‌ها و اطمینان از عملکرد پایدار نیروگاه‌ها نیز باید در دستور کار قرار گیرد.
سمنان؛ ظرفیت‌های اجرایی فراتر از برنامه‌ریزی
محمود موسوی‌زاده، کارشناس انرژی، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به روند توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در استان سمنان اظهار کرد: این استان در زمینه اجرای طرح‌های تولید برق خورشیدی ظرفیت‌های قابل‌توجهی دارد و عملکرد آن می‌تواند برای سایر مناطق کشور مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به فعالیت‌های فناورانه در پارک علم و فناوری استان سمنان افزود: در این مجموعه، فناوری‌های جدید مرتبط با انرژی خورشیدی، از جمله سامانه‌هایی که امکان دنبال‌کردن مسیر حرکت خورشید را دارند، مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ فناوری‌هایی که می‌توانند در افزایش بهره‌وری سامانه‌های خورشیدی مؤثر باشند.
این کارشناس انرژی با بیان اینکه استان‌هایی مانند کرمان، یزد و اصفهان نیز از ظرفیت‌های مناسبی برای تولید برق خورشیدی برخوردارند، تصریح کرد: تفاوت مهم سمنان در این است که بخشی از برنامه‌های توسعه انرژی خورشیدی در این استان به مرحله اجرا رسیده و صنایع نیز در این مسیر نقش فعالی داشته‌اند.
موسوی‌زاده با تأکید بر ضرورت توجه به شاخص‌های متناسب برای مقایسه عملکرد استانها گفت: میزان تولید برق خورشیدی به نسبت جمعیت، ظرفیت نصب‌شده و سهم انرژی خورشیدی در تأمین برق، از جمله شاخص‌هایی هستند که می‌توانند جایگاه واقعی استانها را در این حوزه مشخص کنند.
وی افزود: مجموعه این اقدامات نشان می‌دهد که سمنان از ظرفیت طبیعی مناسبی برای توسعه انرژی خورشیدی برخوردار است و حمایت از این بخش نیز زمینه اجرای طرح‌های متعددی را فراهم کرده است.
به گفته این کارشناس، مشارکت صنایع استان در احداث نیروگاه‌های خورشیدی نیز قابل‌توجه است و تجربه سمنان می‌تواند در صورت مستندسازی و بررسی دقیق نتایج، برای سایر استان‌های مستعد کشور مورد استفاده قرار گیرد.
وقتی تولید برق افزایش می‌یابد، چرا خاموشی‌ها ادامه دارد؟
با وجود توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و افزایش ظرفیت تولید برق در استان سمنان، مسئله خاموشی‌ها همچنان یکی از موضوعات مورد انتقاد مردم و کارشناسان است؛ پرسشی که پاسخ به آن، نیازمند بررسی دقیق رابطه میان تولید برق، ظرفیت شبکه و نحوه مدیریت مصرف در سطح ملی است.
موسوی‌زاده در این باره اظهار کرد: با وجود توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در استان، خاموشی برق مشترکان خانگی و محدودیت‌های تأمین برق بخش کشاورزی در مقاطعی ادامه داشته و همین مسئله این پرسش را برای مردم ایجاد کرده است که برق تولیدشده در استان چه سهمی در کاهش محدودیت‌های مصرف دارد.
وی با اشاره به تجربه خاموشی‌ها در استان افزود: در مقاطعی، برق مشترکان خانگی سمنان حتی پس از پایان خاموشی‌ها در برخی استان‌های دیگر، همچنان قطع می‌شد و این وضعیت نارضایتی مردم را به دنبال داشت.
این کارشناس انرژی همچنین با اشاره به محدودیت‌های برق چاه‌های کشاورزی گفت: بنا بر اعلام وی، مدت محدودیت برق چاه‌های کشاورزی استان از شش ساعت به هفت ساعت و نیم در روز افزایش یافته است؛ موضوعی که ضرورت بررسی دقیق‌تر نحوه مدیریت برق در بخش کشاورزی را برجسته می‌کند.
موسوی‌زاده با انتقاد از نحوه مدیریت خاموشی‌ها اظهار کرد: انتظار می‌رفت افزایش تولید برق خورشیدی در استانها در تصمیم‌گیری‌های مربوط به محدودیت مصرف نیز مورد توجه قرار گیرد، اما از نگاه مردم سمنان، این انتظار به‌طور ملموس محقق نشده است.
وی افزود: وقتی استانی در توسعه نیروگاه‌های خورشیدی سرمایه‌گذاری می‌کند و صنایع آن برای افزایش ظرفیت تولید برق وارد میدان می‌شوند، طبیعی است که مردم انتظار داشته باشند آثار این اقدامات را در بهبود پایداری شبکه و کاهش محدودیت‌های مصرف مشاهده کنند.
با این حال، میزان اثرگذاری نیروگاه‌های خورشیدی بر خاموشی‌ها به عواملی مانند زمان تولید برق، میزان مصرف در ساعات اوج، ظرفیت انتقال و توزیع، محدودیت‌های شبکه و امکان ذخیره‌سازی انرژی وابسته است. بنابراین، ارزیابی دقیق عملکرد شبکه و انتشار اطلاعات شفاف درباره سهم تولید محلی در تأمین برق مصرف‌کنندگان، می‌تواند به روشن‌شدن ابعاد این مسئله کمک کند.
مطالبه مردم؛ سهم تولیدکنندگان از کاهش خاموشی‌ها کجاست؟
اگرچه خاموشی‌های خانگی در استان سمنان از اوایل مهرماه پایان یافت، اما مقایسه تجربه این استان با مناطق دیگر همچنان پرسش‌هایی را درباره نحوه توزیع محدودیت‌های مصرف برق مطرح می‌کند.
در متن اظهارات کارشناسان و مطالبات مطرح‌شده از سوی مردم، این پرسش وجود دارد که آیا توسعه ظرفیت تولید برق خورشیدی در استانها، به‌طور متناسب در تصمیم‌گیری‌های مربوط به مدیریت مصرف و برنامه‌های خاموشی لحاظ شده است یا خیر.
در همین زمینه، مقایسه زمان پایان خاموشی‌ها در استان سمنان با استان‌هایی مانند خراسان رضوی، از نگاه منتقدان ضرورت بررسی و شفاف‌سازی سیاست‌های وزارت نیرو را نشان می‌دهد. البته برای داوری دقیق درباره تفاوت عملکرد استانها، باید اطلاعات مربوط به میزان مصرف، ظرفیت تولید، شرایط شبکه و برنامه‌های مدیریت بار در هر منطقه نیز بررسی شود.
آنچه در این میان اهمیت دارد، ضرورت پاسخ‌گویی مسئولان درباره نحوه تخصیص برق، سهم نیروگاه‌های خورشیدی در تأمین نیاز استان و میزان تأثیر افزایش ظرفیت تولید بر کاهش محدودیت‌های مصرف است.
اگر توسعه انرژی خورشیدی قرار است علاوه بر کمک به شبکه سراسری، به تقویت امنیت انرژی استان نیز منجر شود، باید سازوکار بهره‌مندی استان‌های سرمایه‌گذار از مزایای این توسعه به‌روشنی تبیین شود؛ موضوعی که می‌تواند اعتماد عمومی به سیاست‌های توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را افزایش دهد.
چالش پنهان نیروگاه‌های خورشیدی؛ وابستگی به خدمات فنی
توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در استان سمنان، در کنار دستاوردهای قابل‌توجه، با چالش‌هایی نیز همراه است که توجه به آن‌ها برای حفظ پایداری تولید ضروری به نظر می‌رسد.
بررسی تجربه مجریان طرح‌های خورشیدی نشان می‌دهد که تأمین قطعات، دسترسی به نیروهای متخصص، کیفیت خدمات پس از نصب و سرعت تعمیر تجهیزات از جمله موضوعاتی است که می‌تواند بر میزان بهره‌برداری مؤثر از نیروگاه‌ها تأثیر بگذارد.
در برخی موارد، بروز نقص فنی در تجهیزات و نبود دسترسی سریع به متخصصان یا قطعات مورد نیاز ممکن است فرایند تعمیر را طولانی کند و بخشی از ظرفیت تولید را برای مدتی از مدار خارج سازد.
از این رو، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی نباید صرفاً بر افزایش ظرفیت نصب‌شده متمرکز باشد؛ بلکه ایجاد زنجیره تأمین داخلی، تربیت نیروی متخصص، توسعه شرکت‌های خدمات فنی و تعمیراتی و دسترسی پایدار به قطعات نیز باید به‌عنوان بخشی از برنامه توسعه این صنعت مورد توجه قرار گیرد.
تقویت توان داخلی در زمینه نگهداری و تعمیر تجهیزات، علاوه بر کاهش زمان توقف نیروگاه‌ها، می‌تواند هزینه‌های بهره‌برداری را کاهش دهد و زمینه اشتغال تخصصی در استان را نیز فراهم کند.
در این میان، دانشگاه‌ها، پارک‌های علم و فناوری، شرکت‌های دانش‌بنیان و صنایع استان می‌توانند با همکاری یکدیگر، در توسعه فناوری‌های بومی و تربیت نیروی انسانی مورد نیاز این بخش نقش‌آفرینی کنند.
توسعه خورشیدی؛ از افزایش ظرفیت تا تحقق منافع عمومی
استان سمنان با برخورداری از روزهای آفتابی فراوان، ظرفیت مناسب برای سرمایه‌گذاری صنعتی و مشارکت بخش خصوصی، توانسته است جایگاه قابل‌توجهی در توسعه انرژی خورشیدی به دست آورد. افزایش ظرفیت نیروگاه‌های متصل به شبکه، صدور مجوزهای متعدد و ورود صنایع به این حوزه، همگی از حرکت استان در مسیر تنوع‌بخشی به منابع تولید برق حکایت دارند.
با این حال، موفقیت در این حوزه را نمی‌توان صرفاً با تعداد مجوزها یا مجموع ظرفیت نیروگاه‌های احداث‌شده سنجید. میزان تولید واقعی، پایداری عملکرد نیروگاه‌ها، سهم برق خورشیدی در تأمین مصرف، آثار اقتصادی سرمایه‌گذاری‌ها و میزان بهره‌مندی مردم از بهبود زیرساخت‌های انرژی نیز باید در ارزیابی نهایی مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر، پاسخ‌گویی شفاف به مطالبه مردم درباره خاموشی‌ها، تشریح نحوه استفاده از برق تولیدشده و اعلام برنامه‌های وزارت نیرو برای تقویت شبکه و مدیریت مصرف، می‌تواند فاصله میان دستاوردهای فنی و انتظارات عمومی را کاهش دهد.
استان سمنان امروز از ظرفیت مناسبی برای تبدیل‌شدن به یکی از الگوهای توسعه انرژی خورشیدی در کشور برخوردار است؛ اما تداوم این مسیر به سیاست‌گذاری دقیق، حمایت عملی از سرمایه‌گذاران، ارتقای فناوری و خدمات فنی و توجه هم‌زمان به منافع تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان وابسته است.
در نهایت، توسعه انرژی خورشیدی زمانی به یک موفقیت کامل تبدیل می‌شود که افزایش ظرفیت تولید، علاوه بر تقویت شبکه برق کشور، به پایداری بیشتر تأمین انرژی، کاهش هزینه‌های اقتصادی خاموشی‌ها و افزایش رضایت مردم نیز منجر شود؛ مطالبه‌ای که تحقق آن، مسئولیت مشترک مجریان طرح‌ها، مدیران استانی و متولیان ملی صنعت برق است.
نسخه نهایی با اضافه‌شدن بخش مطالبه‌گرانه در انتهای گزارش، به این صورت تنظیم می‌شود. این بخش، پرسش محوری گزارش را برجسته می‌کند و مسئولان را به پاسخ‌گویی درباره نسبت میان تولید برق خورشیدی و تجربه مردم از خاموشی‌ها فرامی‌خواند.
مطالبه‌ای روشن از وزارت نیرو؛ سهم مردم سمنان از پیشتازی خورشیدی چیست؟
استان سمنان امروز با توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، ورود سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و مشارکت صنایع، گام‌های مهمی در مسیر تنوع‌بخشی به منابع تولید برق برداشته است؛ اما پرسش اساسی اینجاست که چرا با وجود این ظرفیت‌سازی‌ها، مردم استان در دوره محدودیت برق همچنان با خاموشی مواجه بودند و دستاوردهای این توسعه تا چه اندازه در بهبود پایداری شبکه برق استان نمود پیدا کرده است؟
این پرسش، مطالبه‌ای جدی از وزارت نیرو و مسئولان صنعت برق است؛ مطالبه‌ای که پاسخ به آن مستلزم ارائه آمار شفاف درباره میزان تولید واقعی نیروگاه‌های خورشیدی، سهم این نیروگاه‌ها در تأمین برق مصرفی استان، وضعیت انتقال و توزیع انرژی و دلایل تداوم خاموشی‌ها در دوره اوج محدودیت‌های برق است.
بدیهی است که تولید برق خورشیدی به‌تنهایی تضمین‌کننده حذف خاموشی‌ها نیست و عواملی مانند نوسان تولید در ساعات مختلف شبانه‌روز، محدودیت‌های شبکه و افزایش مصرف نیز در مدیریت برق مؤثرند؛ با این حال، انتظار می‌رود توسعه ظرفیت تولید در استان‌هایی مانند سمنان، در چارچوب سیاست‌های شفاف و عادلانه مدیریت انرژی مورد توجه قرار گیرد.
از این منظر، ضروری است وزارت نیرو به‌صورت روشن توضیح دهد که افزایش ظرفیت تولید برق خورشیدی در استان سمنان چه تأثیری بر کاهش محدودیت‌های مصرف داشته و چه برنامه‌ای برای تقویت شبکه، توسعه زیرساخت‌های ذخیره‌سازی انرژی و افزایش پایداری تأمین برق این استان در نظر گرفته شده است.
در کنار این مطالبه، رفع موانع فنی و توسعه زنجیره تأمین داخلی، تربیت نیروی متخصص و تقویت خدمات تعمیر و نگهداری نیروگاه‌ها نیز باید به‌عنوان الزامات تداوم این مسیر مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه توسعه پایدار انرژی خورشیدی، تنها با نصب پنل‌ها و افزایش ظرفیت اسمی محقق نمی‌شود، بلکه به بهره‌برداری مستمر و حداکثری از تجهیزات وابسته است.
رضایت مردم، ملموس شود
استان سمنان با برخورداری از ظرفیت طبیعی مناسب، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و تجربه اجرایی در توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، می‌تواند به الگویی برای سایر استان‌های مستعد کشور تبدیل شود؛ اما تحقق کامل این هدف، مستلزم آن است که دستاوردهای تولید انرژی در کنار منافع ملی، در بهبود کیفیت تأمین برق و افزایش رضایت مردم نیز خود را نشان دهد.
اکنون پرسش اصلی همچنان پابرجاست: وقتی سمنان در مسیر توسعه انرژی خورشیدی پیشتاز است، سهم مردم این استان از این پیشتازی چیست و وزارت نیرو برای تبدیل ظرفیت‌های تولیدشده به تأمین برق پایدارتر و کاهش خاموشی‌ها چه برنامه‌ای دارد؟ پرسشی که پاسخ دقیق و شفاف به آن می‌تواند هم اعتماد عمومی را تقویت کند و هم مسیر توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را در کشور هدفمندتر سازد.
نظر شما