خبرگزاری مهر، گروه سیاست؛ رامین عبدالله شاهی: شرایط جنگی دو سال اخیر باعث شده است که به دلایلی بارها زمان برگزاری انتخابات هفتمین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا به تعویق بیفتد، موضوعی که عملا باعث شده است همچنان زمان دقیق برگزاری انتخابات همچنان در هاله ای ازابهام قرار داشته باشد.
در عین حال طبق ابلاغیه سیاستهای کلی نظام باید حداقل هر دو سال یک بار یک انتخابات در کشور برگزار شود و چون سال آینده باید سیزدهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی برگزار شود و مجلس دوازدهم نیز هیئت نظارت بر انتخابات شوراها را برعهده دارد، امکان برگزاری دو انتخابات در ۱۴۰۶ به لحاظ قانونی امکان پذیر نیست. هرچند بحثهایی نیز از تجمیع انتخابات مجلس سیزدهم با انتخابات ریاست جمهوری پانزدهم مطرح است که می تواند بر زمان برگزاری انتخابات شوراها اثر گذار باشد.
این در شرایطی است که وزارت کشور از مدتها پیش به عنوان مجری و برگزار کننده انتخابات با همه امکانات و تجهیزات و زیر ساختهای مورد نیاز در سراسر کشور، آماده برگزاری انتخابات شوراها است.
همچنین موضوع آمادگی زیرساخت‌های اجرایی، نحوه اخذ و شمارش الکترونیکی آرا، وضعیت مناطق آسیب‌دیده از جنگ و احتمال تعویق انتخابات به یکی از محورهای مهم بحث درباره فرایندهای انتخاباتی کشور تبدیل شده است. در این میان، وزارت کشور به‌عنوان مجری انتخابات، از برنامه‌ریزی برای برگزاری الکترونیکی انتخابات شوراها و فراهم شدن مقدمات فنی و اجرایی آن خبر می‌دهد؛ موضوعی که در کنار ضرورت بررسی وضعیت حوزه‌های انتخابیه‌ای که ممکن است با موانع زیرساختی یا امنیتی مواجه باشند و همچنین احتمال تأثیرگذاری جریان‌های سیاسی بر زمان انتخابات، پرسش‌هایی را درباره برگزاری انتخابات شوراها، محدودیت های قانونی و امکان تأثیرگذاری جریان‌های سیاسی بر زمان‌بندی مطرح می‌کند.
برای رفع ابهام ها و شفاف سازی موضوعات مطرح در انتخابات شوراها، با محسن اسلامی، سخنگوی صبور، سخت کوش و قانون مدار انتخابات وزارت کشور گفتگویی انجام دادیم که مشروح آن برای مخاطبان ارجمند خبرگزاری مهر، در زیر آمده است:
* درباره الکترونیکی شدن انتخابات، آیا برنامه‌های شما از دوره قبل نیز ادامه داشته و اکنون نهایی شده است؟ از طرفی اخیراً نیز جلسه‌ای در وزارت کشور برگزار کردید که اگر اشتباه نکنم، در سالن پیامبر وزارت کشور بود و در آن آموزش‌هایی ارائه شد، لذا بفرمایید آمادگی وزارت کشور به چه صورت است و زیرساخت‌ها تا چه اندازه آماده شده‌اند؟
هدف‌گذاری ستاد انتخابات کشور در خصوص انتخابات هفتمین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا این بود که انتخابات به‌صورت تمام‌الکترونیکی برگزار شودهدف‌گذاری ستاد انتخابات کشور در خصوص انتخابات هفتمین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا این بود که انتخابات به‌صورت تمام‌الکترونیکی برگزار شود؛ یعنی از ۲۵ فرایندی که در انتخابات داریم، دو فرایند پایانی، یعنی اخذ رأی و شمارش آرا، نیز به‌صورت الکترونیکی برگزار شود. برای مثال، رأی‌دهنده هنگامی که وارد شعبه می‌شود، یک تعرفه الکترونیکی از ما دریافت کند و به دستگاه اخذ رأی الکترونیکی مراجعه کند. سپس با مشاهده نامزدهای موردنظر خود روی صفحه نمایشگر، آن‌ها را یکی‌یکی انتخاب کند و در نهایت، رأی خود را به‌صورت الکترونیکی ثبت کند. این همان اخذ رأی الکترونیکی است؛ یعنی فرایند اخذ رأی نیز به‌صورت الکترونیکی انجام شود، لذا این هدف‌گذاری انجام شد و برای آن برنامه‌ریزی کردیم. کمیته فناوری ستاد انتخابات مسئولیت کار را بر عهده گرفت و طراحی‌های گسترده‌ای انجام شد. در نهایت، توانستیم دستگاه اخذ رأی الکترونیکی تولید کنیم. در دوره گذشته، ۳۲ هزار دستگاه داشتیم و در این دوره، برای انتخابات هفتمین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا، ۹۰ هزار دستگاه دیگر نیز تولید کردیم. بنابراین، در کنار آن ۳۲ هزار دستگاه، اکنون حدود ۱۲۲ هزار دستگاه اخذ رأی الکترونیکی، یعنی صندوق اخذ رأی الکترونیکی، داریم. این اقدام با هدف‌گذاری‌ای که در ابتدای کار انجام دادیم، موجب می‌شود تمام شعب شهری و روستایی ما از این امکان بهره‌مند شوند تا رأی‌دهندگان بتوانند آرای خود را به‌صورت الکترونیکی ثبت کنند.
اکنون حدود ۱۲۲ هزار دستگاه اخذ رأی الکترونیکی، یعنی صندوق اخذ رأی الکترونیکی، داریم این موضوع را هدف‌گذاری کردیم و الحمدلله تا زمانی که با شما صحبت می‌کنم، به هدف خود نزدیک شده‌ایم. اکنون در مرحله‌ای هستیم که آموزش استفاده از دستگاه اخذ رأی الکترونیکی را به مدرسان انتخابات ارائه می‌دهیم. این مدرسان از استان‌ها می‌آیند و افرادی هستند که از سطح دانش فنی خوبی برخوردارند. آن‌ها آموزش می‌بینند و سپس به استان‌ها می‌روند تا آموزشی را که ما در اینجا ارائه کرده‌ایم، منتقل کنند. در حقیقت، انتقال دانش و مهارت صورت می‌گیرد و تمام کسانی که در شعب با ما همکاری می‌کنند، اعم از عوامل اجرایی و عوامل فنی، بر این دستگاه‌ها مسلط می‌شوند.
به‌محض مشخص شدن زمان انتخابات این فرآیند نیز از طریق خبرگزاری‌ها و صداوسیما، در قالب فیلم‌های آموزشی یا محتوای چندرسانه‌ای در اختیار مردم قرار می‌گیرد. البته همین جمعه‌ای که گذشت، یعنی پریروز، در نماز جمعه‌های سراسر کشور، صندوق‌های اخذ رأی را مستقر کردیم و شبیه‌سازی انجام دادیم. مردم نیز در صف قرار گرفتند و رأی خود را ثبت کردند. دستگاه احراز هویت نیز احراز هویت آن‌ها را انجام داد و صندوق اخذ رأی الکترونیکی نیز رأی آن‌ها را به‌صورت الکترونیکی ثبت کرد تا مردم با این فرایند آشنایی بیشتری پیدا کنند. همچنین همکاران ما موظف شدند که فرمانداران و بخشداران، دستگاه‌ها را به محل برگزاری نماز جمعه ببرند تا اطلاع‌رسانی و آموزش انجام شود.
باید گفت این فرایند را در حال انجام است و به یاری خداوند، هدف‌گذاری اولیه ما مبنی بر برگزاری انتخابات به‌صورت الکترونیکی در تمام شعب، در حال تحقق است. تمام شعب ما دارای دستگاه اخذ رأی الکترونیکی خواهند بود و ان‌شاءالله آرای مردم، چه در شهر و چه در روستا، به‌صورت الکترونیکی ثبت می‌شود. این فرایند، فرایند تمام‌الکترونیکی اخذ رأی است.
* درباره شمارش آرا نیز برنامه‌ریزی برای اجرای تمام‌الکترونیکی وجود دارد؟ آیا زیرساخت‌های لازم برای این مرحله هم فراهم شده است؟
شمارش آرا نیز به‌عنوان آخرین فرایند، هدف‌گذاری شده است تا به‌صورت تمام‌الکترونیکی انجام شود. الحمدلله، با توجه به اینکه صندوق‌های اخذ رأی الکترونیکی تولید شده‌اند و متناسب با شرایط هر شعبه، به تعداد موردنیاز، برای مثال دو یا سه دستگاه در شعب شلوغ و تعداد کمتری در شعب خلوت، در نظر گرفته شده‌اند، اکنون این امکان وجود دارد که شمارش آرا را بدون دخالت دست یا فرایندهای دستی انجام دهیم. این صندوق اخذ رأی به ما امکان شمارش آرا را نیز می‌دهد. صورت‌جلسه تنظیم می‌شود و در مدت‌زمانی بسیار کوتاه و با دقت بالا، شمارش آرا انجام خواهد شد.
در واقع این فرایندی که اشاره کردم، از ابتدا هدف‌گذاری شده بود و اکنون به آن رسیده‌ایم. ان‌شاءالله با مانورهایی که انجام داده و آموزش‌هایی که صورت گرفته است، به دنبال آن هستیم که این فرایند را با کمترین نقص، عملیاتی و اجرایی کنیم. اکنون ستادهای انتخابات استان‌ها فعال هستند و اقدامات آموزشی و مانورهای مربوط به آزمایش و به‌کارگیری دستگاه‌های جدید و همچنین دستگاه‌های احراز هویت را انجام داده‌ایم. خدا را شکر، در این زمینه کار خود را به‌عنوان مجری انتخابات کشور، بر اساس قانون، انجام داده‌ایم. منتظر هستیم تا به‌محض مشخص شدن زمان‌بندی روز اخذ رأی، فرایندهای باقی‌مانده برای برگزاری انتخابات را دنبال کنیم. یکی از دیگر مراحل انتخابات، انتشار آگهی نامزدهاست؛ فرایند دیگر، تبلیغات و فرایند بعدی نیز جابه‌جایی حوزه‌هاست که به‌تعبیری شامل انصراف یا جابه‌جایی نامزدها می‌شود.
*در تهران هم که انتخابات تناسبی خواهد بود. در این خصوص نیز لطفا توضیح دهید.
در تهران فرآیند انتخابات تناسبی را داریم که در آنجا با هماهنگی‌های صورت‌گرفته، این امکان را برای احزاب و گروه‌های سیاسی که می‌توانند فهرست ارائه دهند، فراهم می‌کنیم، تا فهرست‌های خود را به‌روزرسانی کنند در تهران فرآیند انتخابات تناسبی را داریم که در آنجا با هماهنگی‌های صورت‌گرفته، این امکان را برای احزاب و گروه‌های سیاسی که می‌توانند فهرست ارائه دهند، فراهم می‌کنیم، تا فهرست‌های خود را به‌روزرسانی کنند. در صورت حذف یا اضافه شدن فردی از فهرست، احزاب و گروه‌های سیاسی می‌توانند فهرست‌های خود را تا سقف کرسی‌ها، یعنی ۲۱ نامزد، به‌روزرسانی کنند و در اختیار فرمانداری تهران و ستاد انتخابات قرار دهند. سپس این فهرست‌ها منتشر می‌شوند. پس از آن، فرایند تبلیغات نامزدها باقی می‌ماند و در نهایت، روز اخذ رأی فرا می‌رسد. این مراحل باقی‌مانده نیز به‌محض مشخص شدن زمان برگزاری انتخابات، اطلاع‌رسانی خواهند شد و ما تمام فرایندهای اجرایی را بر اساس همین تقویمی که اشاره کردم، با هماهنگی ناظر محترم انجام می‌دهیم. امیدواریم بتوانیم این فرایند را به‌خوبی و به نحو احسن پشت سر بگذاریم و شاهد برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا باشیم.
*انتخابات های همزمان میان دوره ای هم داریم درست است؟
بله ما در پنج حوزه انتخابیه، انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس شورای اسلامی و در چهار حوزه انتخابیه، انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس خبرگان رهبری را نیز داریم که با هماهنگی ناظر محترم، یعنی شورای عالی امنیت ملی، در حال پیشبرد امور آن هستیم، لذا منتظر هستیم تا به‌محض مشخص شدن روز اخذ رأی، تمام این فرایندها را به‌صورت عمومی اعلام کنیم و در نهایت، روز برگزاری انتخابات مشخص شود.
*آیا مناطق جنگ‌زده کشور، بخصوص مناطق جنوبی کشور که احتمالا به‌دلیل عقب‌افتادگی در زیرساخت‌ها با مشکلاتی مواجه هستند، آمادگی لازم برای برگزاری انتخابات را دارند؟
ببینید، ما نظرسنجی‌ای از ستادهای انتخابات استانی خود انجام دادیم. بر اساس قانون، ماده ۱۲۶ قانون انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا تصریح می‌کند که اگر احیاناً حوزه انتخابیه‌ای به‌دلیل مسائلی مانند وقوع حوادث غیرمترقبه، مسائل سیاسی یا مواردی از این دست با مشکل مواجه شود، انتخابات در آن حوزه متوقف می‌شود. تشخیص این توقف نیز بر عهده وزیر محترم کشور است. بنابراین، با توجه به گفت‌وگویی که با استان‌ها داشتیم، اعلام کردیم که اگر حوزه انتخابیه‌ای در هر استان مشمول ماده ۱۲۶ می‌شود، حتماً موضوع را اعلام کنند تا تعیین تکلیف شود. در این زمینه از استان‌ها پرسیدیم و ممکن است در یک استان، برخی حوزه‌ها با مسئله مواجه باشند. بااین‌حال، سؤال کلی ما از استان‌ها این بود که آیا استان شما برای برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا مشکلی دارد و مانعی در این زمینه وجود دارد یا خیر. بیشتر استان‌ها اعلام کردند که آمادگی برگزاری انتخابات را دارند. برخی استان‌ها نیز اعلام کردند که تعدادی از حوزه‌های انتخابیه آن‌ها با مشکل مواجه هستند. در این موارد نیز بر اساس ماده ۱۲۶، اگر به‌علت بروز حوادث غیرمترقبه یا مسائل سیاسی و امنیتی، برگزاری انتخابات امکان‌پذیر نباشد، انتخابات متوقف می‌شود. تشخیص این موانع نیز بر عهده وزیر محترم کشور است و ما در حال برنامه‌ریزی بر اساس قانون هستیم و کار را بر اساس شرایط پیش می‌بریم.
بنابراین، هم قانون به ما اجازه داده است که اگر احیاناً در یک حوزه انتخابیه مشکلی وجود داشته باشد، انتخابات آن حوزه متوقف شود و همکاران ما در ستادهای انتخابات استانی نیز شرایط را بررسی و رصد می‌کنند و از وضعیت موجود مطلع هستند. آن‌ها این موضوع را به ما اعلام خواهند کرد که برای مثال، در یک حوزه انتخابیه امکان برگزاری انتخابات وجود ندارد. به همین دلیل، موضوع زیرساخت‌هایی که در سؤال شما هم بود و به آن اشاره شد، برای ما نیز مبنا قرار می‌گیرد و بر اساس تعاملی که با استان‌ها داریم، کار را پیش می‌بریم. این موضوع نیز یک سازوکار قانونی است.
*آیا وزارت کشور از جناح‌های سیاسی تأثیر نمی‌پذیرد؟ برخی جناح‌ها علاقه‌مند هستند که انتخابات مقداری به تعویق بیفتد تا بتوانند آرای بیشتری جمع‌آوری کنند. آیا وزارت کشور تحت تأثیر این مسائل قرار نمی‌گیرد؟
ما تحت تأثیر جریان‌های سیاسی نیستیم ما تحت تأثیر جریان‌های سیاسی نیستیم. حقیر از این جهت که مجری انتخابات هستم و به‌عنوان دبیر ستاد انتخابات کشور صحبت می‌کنم، اعلام می‌کنم که ما حتی در فروردین امسال، یعنی سال ۱۴۰۵، آمادگی برگزاری انتخابات را داشتیم. از سویی ما تمام اقلام و لوازم مرتبط با انتخابات را بر اساس شیوه دستی، از جمله ارسال صندوق‌ها، ارسال تعرفه‌ها و اقلام مرتبط با هر شعبه، آماده کردیم. در انتهای فروردین امسال، تمام شعب ما در سراسر کشور به تجهیزات لازم برای برگزاری انتخابات به شیوه دستی مجهز شدند.
شورای عالی امنیت ملی نیز به ما اجازه داده بود؛ مجوزی که پیش از این داشتیم، این بود که کار را در دو فرایند دستی و الکترونیکی دنبال کنیم. بر همین اساس، اقدامات لازم برای برگزاری انتخابات به شیوه دستی انجام شد و اکنون تعرفه‌ها در تمام شعب ما موجود است.
در آن زمان که یازدهم اردیبهشت بود، ما آمادگی برگزاری انتخابات را داشتیم. پس از آن تاریخ نیز همواره آماده بودیم که انتخابات برگزار شود، لذا وزارت کشور و ستاد انتخابات کشور، بر اساس آنچه من به‌عنوان دبیر ستاد انتخابات کشور مشاهده می‌کنم، کاملاً آمادگی برگزاری انتخابات را دارد.
*با توجه به اینکه انتخابات مجلس شورای اسلامی نیز سال آینده برگزار می‌شود و موضوع تجمیع انتخابات ریاست‌جمهوری و مجلس مطرح است، چرا برگزاری انتخابات شوراها در سال جاری تا این اندازه اهمیت دارد؟
اگر امسال انتخابات شوراها را برگزار نکنیم، از نظر قانونی نمی‌توانیم آن را در سال آینده برگزار کنیم.
*به چه دلیل یا دلایلی؟
به این دلیل که سال آینده انتخابات مجلس شورای اسلامی برگزار می‌شود. البته باید اشاره کنم که کارگروه تجمیع انتخابات در وزارت کشور در حال شکل‌گیری است و به دنبال آن است که انتخابات ریاست‌جمهوری و انتخابات مجلس شورای اسلامی به‌صورت مشترک برگزار شوند. اکنون از شورای نگهبان، مجلس شورای اسلامی، اعم از کمیسیون‌ها و مرکز پژوهش‌های مجلس، معاونت حقوقی رئیس‌جمهور و مجمع تشخیص مصلحت نظام دعوت کرده‌ایم و با این نهادها در حال پیگیری موضوع تجمیع انتخابات و تبادل نظر در این زمینه هستیم.
بااین‌حال، همان‌طور که مطلع هستید، ناظر انتخابات شوراها مجلس شورای اسلامی است. بنابراین، هنگامی که مجلس درگیر انتخابات خود می‌شود، دیگر نمی‌تواند به‌عنوان ناظر نیز انتخابات شوراها را برگزار کند.
به دنبال آن هستیم که در سال ۱۴۰۷ انتخابات مجلس و ریاست‌جمهوری را به‌صورت مشترک برگزار کنیم در نتیجه، اگر انتخابات شوراها امسال برگزار نشود، این انتخابات باقی می‌ماند؛ زیرا ما به دنبال تجمیع انتخابات در سال‌های آینده هستیم. انتخابات مجلس شورای اسلامی در سال ۱۴۰۶ برگزار می‌شود و در سال ۱۴۰۷ نیز انتخابات ریاست‌جمهوری را خواهیم داشت. از سویی ما به دنبال آن هستیم که در سال ۱۴۰۷ انتخابات مجلس و ریاست‌جمهوری را به‌صورت مشترک برگزار کنیم؛ زیرا فاصله زمانی کوتاه دو تا سه‌ماهه‌ای میان آن‌ها ایجاد می‌شود. از این جهت، دیگر امکان برگزاری انتخابات شوراها را نخواهیم داشت و برگزاری آن میسر نخواهد بود. بنابراین، تمام تأکید مجری انتخابات در حال حاضر این است که انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا در همین سال جاری برگزار شود و تعیین تکلیف شود.
همچنین با توجه به سیاستهای ابلاغی رهبر معظم انقلاب، زمان‌بندی مشخصی نیز برای برگزاری انتخابات وجود دارد.
*بیشتر توضیح می فرمائید؟
اگر امسال انتخابات شوراها برگزار نشود، امکان برگزاری آن در سال آینده متصور نخواهد بود موضوع این است که اگر امسال انتخابات شوراها برگزار نشود، امکان برگزاری آن در سال آینده متصور نخواهد بود؛ زیرا مجلس ناظر انتخابات شوراهاست و هنگامی که مجلس ناظر انتخابات شوراهاست، دیگر نمی‌توانیم انتخابات شوراها را در سال آینده، یعنی سال برگزاری انتخابات مجلس، برگزار کنیم.
شما مطلع هستید که انتخابات مجلس شورای اسلامی، بر اساس قانون جدید، فرایندهایی از جمله پیش‌ثبت‌نام و استعفا را دارد. برای مثال، شش ماه پیش از ثبت‌نام، مدیران یا افرادی که مشمول ماده ۳۲ هستند، باید استعفا دهند. این فرآیندها به‌تدریج پیش می‌روند و عملاً تمام سال را در بر می‌گیرند. بنابراین، دیگر امکان برگزاری انتخابات شوراها فراهم نخواهدبود.
به همین دلیل، تأکید ما بر این است که انتخابات شوراها در سال جاری برگزار شود. از آنجا که مجری انتخابات هستیم، وظیفه ستاد انتخابات کشور، برگزاری انتخابات بر اساس سیاستهای کلی است. بر این اساس، باید هر دو سال یک‌بار انتخابات در کشور برگزار شود. بنابراین، امسال سال برگزاری انتخابات خواهد بود و امیدواریم شرایط برای برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا فراهم شود.
*آن بند از سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری را در مورد انتخابات می فرمایید؟
هر دو سال یک‌بار باید انتخابات برگزار شود بر اساس بند ۱۸ سیاستهای کلی ابلاغی ایشان، هر دو سال یک‌بار باید انتخابات برگزار شود. اکنون سال ۱۴۰۵ است. با توجه به اینکه در سال ۱۴۰۳ انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار شد، سال ۱۴۰۵ زمان انتخابات بعدی است که همراه با دو انتخابات میان‌دوره‌ای برگزار می‌شود. دو سال بعد، یعنی در سال ۱۴۰۷، انتخابات بعدی برگزار خواهد شد. بنابراین، بر اساس سیاستهای کلی ابلاغی نیز باید در سال ۱۴۰۵ انتخابات را برگزار کنیم.
*از اینکه در این گفتگو شرکت کردید متشکرم.
من هم از خبرگزاری مهر تشکر می کنم.
نظر شما