به گزارش خبرنگار مهر، نشست مجازی خدایگان قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با خبرنگاران برای بررسی ابعاد پیام اخیر رهبر معظم انقلاب به نخبگان صبح امروز سه شنبه ۱۲ آبان ماه برگزار شد.
گذار از نگاه کمی دانش‌بنیان به رویکرد قدرت‌بنیان
خدایگان در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره نحوه تحقق منویات رهبری در پیام اخیر، با اشاره به تشکیل کارگروه ویژه‌ای در این زمینه توضیح داد: بنیاد ملی نخبگان پیش از این نیز فرایند تغییر پارادایم را آغاز کرده بود. در این رویکرد جدید، تلاش بر این است که فضای صرفاً کمی دانش‌بنیان که بر اساس شمارش مقالات، محصولات و شرکت‌ها سنجیده می‌شد، به سمت فضایی کیفی و قدرت‌بنیان هدایت شود تا اثرگذاری واقعی نخبگان در حل مسائل کشور مبنای عمل قرار گیرد.
علوم پایه و انسانی؛ فونداسیون زنجیره فناوری
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان درباره توجه ویژه به علوم پایه و ریاضیات در پیام رهبری گفت: علوم پایه و علوم انسانی فونداسیون و زیربنای کل علم به شمار می‌روند و اگر به این حوزه‌ها بی‌توجهی شود، انتهای زنجیره فناوری کشور آسیب خواهد دید.
به گفته وی، این بنیاد از گذشته اقداماتی نظیر حمایت از رشته‌های اولویت‌دار، اعمال تبعیض‌های مثبت برای حلقه‌های حل مسئله در علوم انسانی، و اجرای طرح رویای علمی ایران در بنیاد علم را با تمرکز بر پژوهش‌های پیشرو و مسائل حل‌نشده به‌ویژه در ریاضیات در دستور کار داشته است، هرچند این اقدامات کافی نبوده و باید به شکلی عمیق‌تر استمرار یابد.
افزایش سهم نخبگان خارج از کشور و ابلاغ آیین‌نامه‌های جدید
خدایگان در بخش دیگری از این نشست و در پاسخ به پرسشی درباره بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان خارج از کشور اظهار داشت: در طول ده الی یازده سال گذشته از اجرای طرح جهت(جذب هیات علمی)، حدود ۳۲ درصد از افراد جذب‌شده را فارغ‌التحصیلان خارج از کشور تشکیل داده‌اند.
وی خاطرنشان کرد: با ابلاغ آیین‌نامه‌های اجرایی مواد ۲ و ۱۶ قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور در هفته‌های اخیر، تکالیف دستگاه‌های مختلف مشخص شده و علاوه بر نخبگان، شناسایی متخصصان اثرگذار خارج از کشور نیز به صورت جدی‌تر در دستور کار قرار گرفته است.
علم و فناوری نیازمند تبدیل به اولویت بودجه‌ای است
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در خصوص الزامات خیزش علمی عمیق و پرشتاب در کشور گفت: دستیابی به این هدف نیازمند نقش‌آفرینی همه‌جانبه دستگاه‌ها، دانشگاه‌ها و نهادهای اجرایی است. علم و فناوری در کشور ما یک اولویت اعتقادی است، اما برای تحقق خیزش واقعی باید به اولویت عملیاتی و بودجه‌ای تبدیل شود. تحقق ایران قوی و جهش علمی پرشتاب، در گروی همراهی و تأمین اعتبار واقعی از سوی مجلس شورای اسلامی و سازمان برنامه و بودجه خواهد بود.
توسعه خدمات حمایتی؛ از تخصیص ۷ هزار واحد مسکونی تا بیمه تکمیلی
خدایگان در پاسخ به پرسشی درباره برنامه‌های حمایتی و معیشتی نخبگان گفت: در حوزه مسکن، برنامه‌ریزی‌ها از سال ۱۴۰۳ آغاز شده و تاکنون ۳۲۰۰ واحد مسکونی یا زمین در سراسر کشور به نخبگان اعطا شده است. با احتساب ۳۸۰۰ واحد یا زمینی که در حال حاضر مراحل تخصیص را می‌گذراند، پیش‌بینی می‌شود در مجموع حدود ۷ هزار واحد مسکونی یا زمین به جامعه نخبگانی تعلق گیرد.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان درباره پوشش‌های بیمه‌ای تصریح کرد: در طرح‌های مختلف حمایتی از جمله برگزیدگان طرح جهت، جذب هیئت علمی، حمایت از اساتید جوان، طرح کاظمی آشتیانی، پسادکترا، طرح شهید چمران و حتی طرح‌های دانشجویی، افراد تحت پوشش بیمه تکمیلی قرار می‌گیرند و برگزیدگان از این تسهیلات بهره‌مند می‌شوند.
نقش‌آفرینی نخبگان در سیاست‌گذاری از طریق هیئت‌های اندیشه‌ورزی
خدایگان درباره مشارکت نخبگان در فرآیندهای تصمیم‌گیری و حکمرانی گفت: یکی از ارکان مهم حکمرانی نخبگانی این است که نخبگان بازیگر اصلی میدان اثرگذاری باشند. به همین منظور، طرح هیئت‌های اندیشه‌ورزی نخبگانی در تمامی استان‌ها با همکاری استانداری‌ها، دانشگاه‌ها، آموزش و پرورش و نخبگان استانی در حال اجرا است.
به گفته وی، این هیئت‌ها متناسب با مسائل اولویت‌دار هر استان تشکیل می‌شوند و پس از بررسی موضوعات از جنبه‌های گوناگون، ایده‌ها و پیشنهادهای خود را به استانداری ارائه می‌دهند تا در سطح استانی تصمیم‌گیری شود یا برای اتخاذ تصمیمات کلان به مجلس شورای اسلامی و دولت پیشنهاد گردد. علاوه بر این، مسیرهای دیگری مانند طرح شتاب یا حلقه‌های حل مسئله اساتید و طرح همیار صنعت نیز برای حل مسائل اجرایی و صنعتی فعال هستند.
ویژگی‌های متمایز علوم انسانی و حمایت از بزرگان این حوزه
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در پاسخ به پرسشی درباره نحوه مواجهه با مسائل علوم انسانی و اجتماعی گفت: ماهیت علوم انسانی و برون‌دادهای آن با سایر علوم متفاوت است و خروجی‌های این حوزه گاهی به زمان بیشتری نیاز دارد. علوم انسانی ماهیت محلی دارد و نمی‌توان آن را با معیارهای کمیِ رایج در علوم پایه مانند شیمی و ریاضی سنجید؛ از این رو، معیارهای خاصی برای شناسایی صاحب‌نظران علوم انسانی در شیوه‌نامه‌ها تدوین و اعمال شده است.
خدایگان یادآور شد: مثلث همکاری معاونت علمی، بنیاد علم و بنیاد ملی نخبگان هر یک رسالت مشخصی دارند که در این میان، بنیاد علم از پژوهش‌های پیشرو حمایت می‌کند و بنیاد نخبگان به شناسایی فرد و ایجاد میدان اثرگذاری می‌پردازد.
وی خاطرنشان کرد: برای تکریم بزرگان این عرصه، در آخرین دوره جایزه علامه طباطبایی به عنوان بالاترین جایزه بنیاد ملی نخبگان که هر دانشمند تنها یک بار در عمر خود می‌تواند آن را دریافت کند، ۲۵ درصد از برگزیدگان از میان اهالی علوم انسانی و هنر بوده‌اند که نشان‌دهنده توجه ویژه به این حوزه است.
چهارمین فراخوان جذب در دستگاه‌های اجرایی نیز در آذرماه برگزار خواهد شد
خدایگان در پاسخ به پرسشی پیرامون ارتباط میان دانشگاه و صنعت توضیح داد: خروجی دانشگاه‌ها شامل دانشجویان و دانش‌آموختگان برتر است و بنیاد ملی نخبگان برای اتصال این نیروهای متخصص به صنعت، برنامه‌های متعددی را اجرا می‌کند. سومین فراخوان جذب نخبگان در مراکز خصوصی، شرکت‌های بزرگ، هلدینگ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان در جریان است و چهارمین فراخوان جذب در دستگاه‌های اجرایی نیز در آذرماه برگزار خواهد شد تا نخبگان علاوه بر حل مسائل، در تصمیم‌گیری‌ها نقش‌آفرینی کنند.
وی خاطرنشان کرد: طرح همیار صنعت استانی نیز با همکاری معاونت علمی طراحی شده است تا صنایع مختلف مسائل خود را مطرح کنند، نخبگان پروپوزال‌های خود را ارائه دهند و هزینه‌های انجام‌شده از طریق اعتبار مالیاتی قانون جهش تولید دانش‌بنیان کسر شود تا فرصتی عملی برای حل چالش‌های صنعت فراهم گردد.
تغییر معیار نخبگی؛ تلفیق رزومه علمی با بانک نظام مسائل
خدایگان در پاسخ به پرسشی درباره نحوه تحقق عینی تغییر معیار نخبگی در عمل توضیح داد: تا پیش از این، ارزیابی‌ها صرفاً بر پایه رزومه فرد، شامل سوابق آموزشی، پژوهشی، فناورانه و اثرگذاری اجتماعی انجام می‌شد و فرد بر اساس این کارنامه به عنوان استعداد برتر یا نخبه شناخته می‌شد. در نگاه جدید، این مؤلفه‌ها حفظ می‌شوند اما در کنار آن، نظام مسائل کشور احصا و به مسائل خرد و استانی دسته‌بندی می‌شود تا هر فرد شناسایی‌شده، متناسب با توانایی‌اش در حل یک شاخه مشخص از مسائل کشور توانمندسازی شود.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان تصریح کرد: احصای نظام مسائل به صورت صددرصدی کامل نشده، اما در حال تکمیل است و این بانک نظام مسائل در قالب سلسله‌مراتب و شاخه‌بندی‌های مختلف در حال شکل‌گیری است. یک سامانه یکپارچه نیز برای این منظور در حال طراحی است که پیشرفت هفتاد تا هشتاد درصدی داشته و با اتصال به یکدیگر، اثرگذاری نخبگانی را در عمل پیاده‌سازی خواهد کرد.
وی افزود: در سازوکار شناسایی فعال، مثلاً در حوزه بحران آب، فرد متخصص شناسایی شده و مسئله به او ارجاع داده می‌شود؛ همچنین در سطوح دانشجویی، برنامه‌های توانمندسازی به‌گونه‌ای است که دانشجو طی چهار الی پنج سال تحصیل، تا زمان ورود به صنعت توانایی حل آن مسئله را کسب می‌کند.
حمایت از پژوهش‌های مرزشکن؛ از رویای علمی ایران تا حمایت از رشته‌های اولویت‌دار
خدایگان در پاسخ به پرسشی درباره نامه دکتر افشین و حمایت از ایده‌های جدید، جسورانه و برنامه‌های پرریسک علوم پایه، توضیح داد: علوم پایه و علوم انسانی پایه‌های اصلی دانش و فناوری هستند و با توجه به مغفول ماندن نسبی آن‌ها، اعمال تبعیض مثبت برای جبران مافات ضرورت دارد. در مثلث همکاری معاونت علمی، بنیاد علم و بنیاد ملی نخبگان، برنامه رویای علمی ایران با محوریت بنیاد علم برای حمایت از پژوهش‌های پیشرو و حل مسائل ناشناخته به‌ویژه در ریاضیات اجرا می‌شود.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان درباره نقش این بنیاد گفت: وظیفه بنیاد ملی نخبگان، شناسایی استعدادها و توانمندسازی افراد متبحر است. اگر فردی مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی را کسب کرده باشد، بنیاد ملی نخبگان از طریق طرح حمایت از رشته‌های اولویت‌دار کشور، او را ترغیب می‌کند تا در همان رشته ریاضی تحصیل کند و از بدو ورود تا کارشناسی ارشد، دکتری و جذب هیئت علمی، بدون آزمون و به صورت مستمر تحت حمایت قرار گیرد تا از مسیر تخصصی خارج نشود.
بودجه مورد نیاز برای جهش علمی پس از نهایی سازی اعلام می شود
خدایگان در پاسخ به این پرسش که چه بودجه مشخصی برای این افراد و برنامه‌ها در نظر گرفته شده است، پاسخ داد: از آنجا که این برنامه‌ها در مرحله برنامه‌ریزی و نهایی‌سازی قرار دارند و اعلام ارقام پیش از قطعیت مناسب نیست، مبالغ دقیق پس از نهایی‌سازی و طرح رسمی در دولت و مجلس شورای اسلامی اعلام خواهد شد.
وی بار دیگر تأکید کرد برای دستیابی به این جهش علمی عمیق و پرشتاب، نیازمند تبدیل این حوزه از اولویت اعتقادی به اولویت عملیاتی و بودجه‌ای هستیم.
قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در پاسخ به پرسشی درباره برنامه‌های پس از پیام رهبر انقلاب و تعداد افراد ورودی به طرح‌ها تا پایان سال خاطرنشان کرد: برخی از این موارد جنبه تأکیدی داشته و باید پررنگ‌تر شوند و برای برخی دیگر برنامه‌های جدیدتری در راستای همان الگوی تغییر پارادایم برنامه‌ریزی شده است.
وی افزود: در حال حاضر ۱۳ محور اصلی از پیام مقام معظم رهبری احصا شده است که برنامه‌ها ذیل آن‌ها با تعیین بودجه و هدف‌گذاری مشخص دنبال می‌شود و پس از نهایی‌سازی در جلسه آینده به اطلاع اهالی رسانه خواهد رسید.
نظر شما