خبرگزاری مهر؛ گروه استانها: صنایع‌دستی در کردستان تنها بازمانده‌ای از هنر و فرهنگ گذشتگان نیست، بلکه ظرفیتی اقتصادی برای ایجاد اشتغال، رونق گردشگری و توسعه صادرات به شمار می‌رود؛ ظرفیتی که با تنوع رشته‌ها، مهارت هنرمندان و پیشینه فرهنگی این استان می‌تواند سهم بیشتری در اقتصاد منطقه داشته باشد.
با این حال، فاصله میان تولید و بازار مصرف همچنان یکی از مسائل اساسی این حوزه است بسیاری از هنرمندان با وجود برخورداری از مهارت و توان تولید، برای عرضه محصولات خود با محدودیت‌هایی مواجه‌اند و نبود بازارچه‌های دائمی و زیرساخت‌های مناسب فروش، مسیر کسب درآمد پایدار را برای آنان دشوار کرده است.
در چنین شرایطی، برنامه‌هایی همچون ایجاد هاب منطقه‌ای صنایع‌دستی غرب کشور در سنندج، توسعه مراکز عرضه، آموزش نیروی انسانی، راه‌اندازی هنرستان تخصصی و تقویت فروش اینترنتی در دستور کار متولیان این حوزه قرار گرفته است؛ اقداماتی که تحقق اهداف آن‌ها به تکمیل زنجیره تولید تا فروش و صادرات وابسته است.
سنندج و چشم‌انداز تبدیل‌شدن به قطب صنایع‌دستی غرب کشور
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به برنامه‌ریزی برای توسعه جایگاه صنایع‌دستی استان اظهار کرد: یکی از اهداف مهم این اداره‌کل، ایجاد هاب منطقه‌ای صنایع‌دستی غرب کشور در سنندج و فراهم‌کردن زمینه حضور تولیدات هنرمندان کردستانی در بازارهای بین‌المللی است.
پویا طالب‌نیا با بیان اینکه توسعه این حوزه نیازمند فراهم‌کردن زیرساخت‌های مناسب تولید و عرضه است، افزود: در همین راستا، استاندار کردستان مجموعه‌ای به مساحت نزدیک به ۸ هزار مترمربع در سنندج را برای فعالیت‌های مرتبط با صنایع‌دستی در اختیار این حوزه قرار داده است.
وی ادامه داد: برنامه‌ریزی برای جذب سرمایه‌گذار و تأمین اعتبار مورد نیاز به‌منظور راه‌اندازی کارگاه بزرگ صنایع‌دستی در این مجموعه در حال پیگیری است تا زمینه تمرکز فعالیت‌های تولیدی و تقویت ظرفیت‌های این بخش فراهم شود.
طالب‌نیا با تأکید بر اینکه ایجاد هاب صنایع‌دستی باید به افزایش توان تولید و توسعه بازار منجر شود، گفت: هدف این است که سنندج به مرکزی برای عرضه، معرفی و توسعه صادرات محصولات صنایع‌دستی در غرب کشور تبدیل شود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان یکی از برنامه‌های این مجموعه را ایجاد مراکز مشخص برای عرضه محصولات هنرمندان عنوان کرد و افزود: ملک متعلق به میراث فرهنگی در خیابان شهدا برای تبدیل‌شدن به مرکز فروش صنایع‌دستی در نظر گرفته شده است.
وی با اشاره به ظرفیت خانه کرد برای معرفی و عرضه تولیدات بومی بیان کرد: با توجه به نمایشگاه‌هایی که در این مجموعه برگزار شده، ایجاد فروشگاه صنایع‌دستی نیز در خانه کرد پیش‌بینی شده است تا گردشگران و بازدیدکنندگان بتوانند محصولات هنرمندان استان را از نزدیک مشاهده و خریداری کنند.
طالب‌نیا درباره شیوه فعالیت این مراکز فروش نیز توضیح داد: تلاش می‌کنیم سازوکاری طراحی شود که محصولات با بارکد اختصاصی عرضه شوند و تولیدکنندگان برای فروش آثار خود مجبور نباشند به‌صورت مستمر در محل فروشگاه حضور داشته باشند.
وی افزود: در این الگو، پس از فروش محصول، موضوع به تولیدکننده اطلاع داده می‌شود تا نسبت به تأمین و شارژ مجدد آن اقدام کند؛ روشی که می‌تواند ضمن تسهیل عرضه محصولات، فرصت بیشتری برای تمرکز هنرمندان بر تولید فراهم کند.
احیای هنرهای ملی در خانه حبیبی
طالب‌نیا در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه تبدیل خانه حبیبی سنندج به موزه هنرهای ملی اشاره کرد و گفت: این مجموعه با هدف معرفی ظرفیت‌های هنری و صنایع‌دستی کشور و استان در حال آماده‌سازی است.
وی افزود: در این موزه ۱۴ رشته شاخص صنایع‌دستی کردستان معرفی می‌شود و در کنار بخش نمایشگاهی، فضایی نیز برای فعالیت‌های آموزشی پیش‌بینی شده است.
مدیرکل میراث فرهنگی کردستان با تأکید بر ضرورت پیوند میان معرفی میراث هنری و انتقال مهارت‌ها به نسل جدید خاطرنشان کرد: چنین فضاهایی می‌توانند زمینه آشنایی بیشتر مردم و گردشگران با هنرهای بومی و همچنین ایجاد فرصت برای آموزش و تداوم این رشته‌ها را فراهم کنند.
آموزش زیربنای توسعه صنایع‌دستی کردستان
معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، آموزش را یکی از محورهای اصلی برنامه‌های این معاونت برای تقویت تولید و توانمندسازی هنرمندان دانست.
فرزانه فرج‌الهی اظهار کرد: از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا پایان شهریورماه، حدود ۶۲۰ نفر در ۱۰ شهرستان استان به‌صورت رایگان در دوره‌های آموزشی صنایع‌دستی شرکت کرده‌اند.
وی افزود: برنامه‌ریزی شده است تا پایان سال، شمار افراد آموزش‌دیده به یک‌هزار و ۹۰۰ نفر برسد و این دوره‌ها با ساماندهی آموزشی و استفاده از ظرفیت قراردادهای پیمانکاری دنبال می‌شود.
معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث فرهنگی کردستان با اشاره به صدور مجوزهای فعالیت در این حوزه گفت: از ابتدای سال تاکنون حدود یک‌هزار مجوز پروانه تولید انفرادی برای فعالان صنایع‌دستی صادر شده است که می‌تواند زمینه ساماندهی فعالیت تولیدکنندگان و بهره‌مندی آنان از حمایت‌های پیش‌بینی‌شده را فراهم کند.
حمایت مالی و ضرورت تقویت تولید پایدار
فرج‌الهی با اشاره به تسهیلات پرداخت‌شده به فعالان این حوزه در سال گذشته بیان کرد: در سال ۱۴۰۴، تعداد یک‌هزار و ۱۳۹ نفر از صنعتگران صنایع‌دستی استان تسهیلاتی به مجموع ۱۵۲ میلیارد و ۹۱۰ میلیون تومان دریافت کردند.
وی همچنین از دریافت نشان‌های ملی و بین‌المللی توسط هنرمندان کردستان خبر داد و افزود: تاکنون ۲۱۱ صنعتگر موفق به دریافت نشان ملی اصالت شده‌اند و ۱۱ نشان بین‌المللی یونسکو نیز به آثار و تولیدات این حوزه اختصاص یافته است.
به گفته معاون صنایع‌دستی کردستان، این نشان‌ها علاوه بر تأیید کیفیت و اصالت محصولات، می‌توانند در معرفی بهتر تولیدات استان و افزایش اعتماد خریداران نقش مؤثری داشته باشند.
با این وجود، حمایت مالی زمانی می‌تواند به توسعه پایدار منجر شود که در کنار پرداخت تسهیلات، زمینه فروش محصولات و بازگشت سرمایه تولیدکنندگان نیز فراهم شود؛ موضوعی که ضرورت توجه هم‌زمان به بازار و تولید را دوچندان می‌کند.
هنرستان تخصصی؛ گامی برای تربیت نسل جدید هنرمندان
فرج‌الهی با اشاره به برنامه راه‌اندازی نخستین هنرستان صنایع‌دستی غرب کشور اظهار کرد: ایجاد این هنرستان با هدف تکمیل زنجیره آموزش و فراهم‌کردن مسیر علمی و مهارتی برای علاقه‌مندان به رشته‌های صنایع‌دستی دنبال می‌شود.
وی افزود: با شکل‌گیری این مجموعه، امکان آموزش تخصصی از مقطع هنرستان تا دانشگاه فراهم می‌شود و هنرجویان می‌توانند در کنار آموزش‌های نظری، مهارت‌های عملی مورد نیاز برای فعالیت حرفه‌ای در این حوزه را فرا بگیرند.
معاون صنایع‌دستی کردستان همچنین به تفاهم‌نامه‌های منعقدشده با دستگاه‌های مختلف اشاره کرد و گفت: همکاری با اداره‌کل زندان‌ها، اداره‌کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی، دانشگاه کردستان، اداره‌کل پست و آموزش و پرورش با هدف توسعه آموزش، حمایت از تولیدکنندگان و گسترش فعالیت‌های مرتبط با صنایع‌دستی انجام شده است.
وی برگزاری نمایشگاه‌های موقت، از جمله نمایشگاه‌های مناسبتی در هفته صنایع‌دستی را از دیگر برنامه‌ها برشمرد و افزود: این نمایشگاه‌ها فرصتی برای معرفی محصولات و ارتباط مستقیم هنرمندان با مخاطبان و خریداران فراهم می‌کند.
فروش اینترنتی؛ فرصتی برای عبور از محدودیت بازار محلی
یکی از چالش‌های مهم صنعتگران صنایع‌دستی، دسترسی محدود به بازارهای فروش و آشنایی ناکافی بخشی از تولیدکنندگان با ظرفیت‌های تجارت الکترونیک است.
فرج‌الهی در این باره گفت: با همکاری اداره‌کل پست، دوره‌های آموزشی برای آشنایی هنرمندان با شیوه فروش در پلتفرم‌های اینترنتی از جمله روستابازار برگزار شده است.
وی افزود: برخی از هنرمندان پس از شرکت در این دوره‌ها فعالیت خود را در زمینه فروش اینترنتی آغاز کرده‌اند و تلاش می‌کنیم این روند با آموزش و حمایت بیشتر گسترش یابد.
به گفته وی، فروش اینترنتی می‌تواند محدودیت‌های جغرافیایی بازارهای محلی را کاهش دهد و محصولات هنرمندان کردستانی را در معرض دید مشتریان بیشتری در نقاط مختلف کشور قرار دهد.
احیای رشته‌های فراموش‌شده و انتقال مهارت به نسل جوان
معاون صنایع‌دستی کردستان با اشاره به ضرورت حفظ رشته‌های بومی و هنرهای در معرض فراموشی اظهار کرد: راه‌اندازی موزه هنرهای سنتی با هدف معرفی این رشته‌ها و فراهم‌کردن زمینه انتقال مهارت‌های سنتی به نسل جدید در دستور کار قرار دارد.
فرج‌الهی افزود: در کنار معرفی آثار و محصولات، تلاش می‌شود با بهره‌گیری از شیوه استاد و شاگردی، مهارت‌های ارزشمند هنرمندان باتجربه به نسل جوان منتقل شود.
وی برگزاری دوره‌های تخصصی در رشته‌هایی همچون چاپ پارچه، سفالگری سنتی و ساخت ابزار سنگی در محوطه‌های تاریخی زیویه و کرفتو را از دیگر اقدامات این حوزه عنوان کرد و گفت: همچنین کارگاه ارغوان‌بافی در روستای دیوزناو برگزار شده است.
وی با اشاره به برنامه‌های آموزشی برای گروه‌های مختلف اجتماعی ادامه داد: آموزش صنایع‌دستی برای سربازان نیز در قالب برنامه‌های توانمندسازی دنبال شده است تا زمینه آشنایی آنان با مهارت‌های قابل استفاده در بازار کار فراهم شود.
بازارچه‌های دائمی؛ مطالبه‌ای که همچنان محقق نشده است
با وجود برنامه‌های متعدد برای توسعه تولید و آموزش، ایجاد بازارچه دائمی صنایع‌دستی همچنان یکی از مطالبات فعالان این حوزه در کردستان است؛ موضوعی که به گفته معاون صنایع‌دستی استان تاکنون به نتیجه نرسیده است.
فرج‌الهی در این باره اظهار کرد: برای ایجاد بازارچه دائمی و فراهم‌کردن فضای مشخص عرضه محصولات هنرمندان، پیگیری‌هایی انجام شده، اما تاکنون موافقت لازم برای راه‌اندازی روزبازار یا شب‌بازار صنایع‌دستی از سوی شهرداری و فرمانداری حاصل نشده است.
وی افزود: پیشنهاد ما برگزاری یک روز بازار اختصاصی در هفته، در بازه زمانی حدود ساعت ۲۰ تا ۲۴ بوده تا هنرمندان بتوانند محصولات خود را به‌صورت مستقیم عرضه کنند.
معاون صنایع‌دستی کردستان با اشاره به نگرانی‌های مطرح‌شده درباره احتمال تجمع دست‌فروشان در صورت برگزاری چنین بازاری گفت: این برنامه با هدف ایجاد فضایی محدود و اختصاصی برای عرضه صنایع‌دستی طراحی شده و قرار نیست به محلی برای فعالیت عمومی دست‌فروشان تبدیل شود.
نبود چنین فضایی در حالی یکی از موانع عرضه مستقیم محصولات عنوان می‌شود که ایجاد هاب صادراتی و توسعه مراکز فروش نیز از برنامه‌های اصلی این حوزه است؛ مسئله‌ای که ضرورت هماهنگی بیشتر دستگاه‌های اجرایی برای تکمیل زیرساخت‌های بازار را نشان می‌دهد.
توانمندسازی گروه‌های اجتماعی و گسترش مشارکت هنرمندان
فرج‌الهی توانمندسازی گروه‌های اجتماعی، به‌ویژه سالمندان و بانوان سالمند را از دیگر برنامه‌های معاونت صنایع‌دستی عنوان کرد و گفت: آموزش رشته‌های مختلف صنایع‌دستی می‌تواند زمینه مشارکت اجتماعی و ایجاد فرصت‌های درآمدی برای این گروه‌ها را فراهم کند.
وی همچنین از برنامه تشکیل تشکل‌ها و انجمن‌های صنایع‌دستی خبر داد و افزود: مشارکت بیشتر صنعتگران در قالب تشکل‌های تخصصی می‌تواند به پیگیری مطالبات، انتقال تجربه و تقویت جایگاه تولیدکنندگان در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با این حوزه کمک کند.
معاون صنایع‌دستی کردستان با اشاره به برنامه‌های فرهنگی برای آشنایی نسل کودک با هنرهای بومی گفت: تهیه کتابچه آموزشی ویژه کودکان با هدف معرفی صنایع‌دستی استان و آشنایی آنان با ارزش این هنرها در دستور کار قرار گرفته است.
وی افزود: در این برنامه تلاش می‌شود کودکان با نقش سفیران صنایع‌دستی، زمینه معرفی و ترویج هنرهای بومی را در خانواده و محیط اجتماعی خود فراهم کنند.
صنایع‌دستی کردستان؛ از برنامه‌ریزی تا تحقق اقتصادی
مجموع برنامه‌های اعلام‌شده از سوی مدیرکل و معاون صنایع‌دستی میراث فرهنگی کردستان نشان می‌دهد که توسعه این حوزه در استان وارد مرحله‌ای تازه از برنامه‌ریزی برای تقویت زیرساخت‌های آموزشی، تولیدی و صادراتی شده است. ایجاد هاب منطقه‌ای، راه‌اندازی مراکز فروش، توسعه آموزش‌های تخصصی و گسترش تجارت الکترونیک می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای پیش روی هنرمندان قرار دهد.
با این حال، مسئله اصلی همچنان چگونگی تبدیل این برنامه‌ها به درآمد پایدار برای تولیدکنندگان است. راه‌اندازی کارگاه‌های بزرگ و افزایش شمار افراد آموزش‌دیده، زمانی به توسعه واقعی منجر می‌شود که محصولات تولیدشده امکان عرضه مستمر و دسترسی به بازارهای هدف را داشته باشند.
از سوی دیگر، نبود بازارچه دائمی و دشواری عرضه مستقیم محصولات نشان می‌دهد که بخشی از مشکلات این حوزه با همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، مدیریت شهری و متولیان اقتصادی قابل رفع است.
صنایع‌دستی کردستان برای عبور از مرحله تولید محدود و رسیدن به جایگاهی مؤثر در اقتصاد استان، به زنجیره‌ای کامل از آموزش و تولید تا بازاریابی، فروش و صادرات نیاز دارد؛ زنجیره‌ای که حلقه بازار در آن نباید نادیده گرفته شود.
در نهایت، موفقیت برنامه‌های توسعه صنایع‌دستی را نه صرفاً با تعداد کارگاه‌ها، مجوزها و دوره‌های آموزشی، بلکه باید با میزان فروش محصولات، افزایش درآمد هنرمندان، ایجاد اشتغال پایدار و حضور مؤثر تولیدات کردستان در بازارهای ملی و جهانی سنجید.
نظر شما