خبرگزاری مهر- گروه استانها: حجاب و عفاف فراتر از یک تکلیف شرعی یک نیاز روانشناختی است که در سایه آن عزت و کرامت و ارزشمندی زن در قامت انسان حفظ می‌شود چرا که پوشیدگی برای بانوان حکم سد و حفاظی را دارد که فرد را از ذلت و تحقیر در امان می‌دارد. حجاب و عفاف موجب احساس امنیت و شرف انسانی در جامعه بوده و باعث می‌شود که افراد اعم از زن و مرد در سایه عقلانیت و سلامت جسمی و روحی بتوانند درست فکر کنند و به تعالی برسند.
از منظر معارف قرآنی و روایی نیز رعایت حجاب و داشتن عفت، راهی به سوی سلامت روانی است و قرآن کریم، نتیجه نهایی عفت را با تعابیری چون «خَیرٌ لَهُنَّ»، «اَطهَرُ لِقُلُوبِکُم وَ قُلُوبِهِنَّ» و «اَزکی لَهُم» بیان می‌کند که مقدمه‌ای برای داشتن سلامت قلبی، داشتن قلب سلیم و عفیف ماندن و آلوده نشدن به فحشا به‌شمار می‌رود که همگی مصادیق سلامت روحی و روانی است.
برای آگاهی بیشتر درباره معناشناسی حجاب و عفاف از منظر روانشناسی و آثار روانی این ارزش والای انسانی و دینی، گفتگویی با یک مشاور و روانشناس خانواده و مدرسه دانشگاه در چهارمحال و بختیاری داشتیم.
رعایت حریم جسمی و روانی از اصول بنیادین خودمراقبتی است
سوگل فعال در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ملازمه «حجاب» و «عفاف» به مفهوم «عفت» پرداخت و اظهار کرد: عفت به معنای خود کنترلی، خودبینی و خودبازبینی یعنی نظارتی است که فرد خودش بر رفتارش دارد و این خصیصه یکی از مولفه‌های اصلی قوانین در جوامع اسلامی به‌شمار می‌رود.
مشاور و روانشناس خانواده در چهارمحال و بختیاری با ذکر اینکه رعایت حریم جسمی و روانی یکی از اصول بنیادین خودمراقبتی در افراد است، ادامه داد: اسلام بر همین مبنا حجاب و عفاف را برای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و روانی بسیار مورد توجه قرار می‌دهد چرا که همچون قلعه محکمی از انسان مراقبت می‌کند.
این مدرس دانشگاه با ذکر مثالی در بیان اهمیت حجاب و عفاف، تصریح کرد: خانه زیبا و مجللی را تصور کنید که در ندارد و هر کسی می‌تواند به آن رفت و آمد داشته باشه و هر کاری خواست در آن انجام دهد. چنین خانه‌ای قطعاً جز آسیب برای صاحبش عایدی ندارد لذا برای پیشگیری از هر آسیب و حفظ این دارایی باید دری محکم برایش تعبیه و از آن حفاظت شود.
فعال با تأکید بر اینکه بر خلاف تصور خیلی‌ها حجاب و عفاف نقطه مقابل زیبایی نیست، افزود: اتفاقاً باید گفت که عفاف در هر جنبه‌ای که عنوان شود با خود زیبایی و حس زیبایی‌دوستی به همراه دارد. مفهوم پرهیز در تعبیر حجاب و عفاف نهفته است و از حیث روانشناختی، هر آنچه نایاب‌تر و دست نیافتنی‌تر باشد و کمتر در دسترس انسان قرار بگیرد، جذاب‌تر خواهد بود.
حجاب و عفاف یک خواسته الهی و انسانی است
وی بیان کرد: حجاب و عفاف یک خواسته انسانی و الهی است و این فرصت را خاصه به بانوان می‌دهد که گوهر وجودی خود را در برابر خطرات بیرونی حفظ و مواظبت کند تا گزندی به آن نرسد.
این مشاور و روانشناس خانواده بر پیوند حجاب و عفاف با اعتماد به نفس و عزت درونی تأکید و اظهار کرد: انسان‌ها نمی‌توانند با هر پوشش دلبخواه در جامعه خاصه جامعه اسلامی ظاهر شوند و انتظار تکریم و احترام و قضاوت نشدن داشته باشند. طبعاً هر محیطی مستلزم پوشش خاص خود است یعنی انسان نمی‌تواند با لباس خانه در محل کارش حاضر شود همان‌طور که در محیط خانه لازم نیست انسان پوشش رسمی بیرون را داشته باشد.
فعال افزود: لباس و پوشش ضامن عزت نفس و اعتماد به نفس انسان در پهنه اجتماع است که طبیعتاً هر چه بازخورد دیگران نسبت به لباس و ظاهر ما مثبت باشد اعتماد به نفس بیشتری کسب می‌کنیم. اما اگر پوشش و لباس مناسبی نداشته باشیم و با بازخورد منفی دیگران مواجه شویم عزت نفس و اعتماد به نفس هم در ما تقلیل خواهد یافت.
عفاف منحصر به پوشش نیست
وی عفت را یک ویژگی اخلاقی و رفتاری با ابعاد گوناگون دانست و توضیح داد: عفت‌ورزی به معنی محرومیت نیست بلکه امری درونی و رفتاری است که انسان مختارانه آن را انتخاب می‌کند که اتفاقاً باعث عزت و اعتماد به نفس در انسان می‌شود چون فرد با انتخاب خودش این رفتار را در پیش می‌گیرد.
وی ابعاد مختلف و گوناگون عفت را یادآور شد و افزود: یکی عفت در نگاه است یعنی انسان خودش انتخاب می‌کند که چه چیزی را ببیند و چه چیزی را از دید خود دور نگه دارد. نوع دیگر، عفت در گفتار است یعنی انسان فی نفسه مختار است چه بگوید و چه سخن ناپسندی را بر زبان نیاورد، عفت در گفتار یعنی اینکه انسان از سخنان و کلام نامناسب پرهیز کند تا هم شأن و منزلت خود را حفظ کند و هم مورد تکریم و احترام دیگران قرار گیرد. این انسان همیشه حال خوبی دارد چرا که دایره دوستان با همین رویکرد مطلوب رفتاری یعنی عفت در گفتار و رفتار توسعه می‌یابد.
مُد و حجاب و عفاف همسو و مکمل هم‌اند
فعال در پاسخ به پرسشی درباره گرایش نسل جوان به مُد و مدگرایی و نسبت آن با حجاب و عفاف، اظهار کرد: این ۲ مقوله الزاماً در تعارض با هم نیستند و ابتدا باید ببینیم برداشت و تعریفمان از مد چیست. اگر مد را به معنی زیبایی در طراحی و دوخت و خلاقیت در پوشش و حجاب را به معنی محافظت و مراقبت از جسم و روان بدانیم، این ۲ مقوله نه تنها با هم تعارض ندارند بلکه بسیار همسو و مکمل یکدیگرند.
وی یادآور شد: با اینحال در مواردی که مدگرایی مستلزم دخل و تصرف در ترکیب چهره یا اجزای بدن باشد ممکن است عوارض جبران‌ناپذیری در پی داشته باشد و چه بسا سلامت جسمی و روانی را در معرض خطر قرار دهد. انسان‌ها به شرط رعایت حرمت بدن و عدم افراط در مُدگرایی می‌توانند با پرداختن به مد، خلاق‌تر با اعتماد به نفس‌تر و شادتر باشند. چه بسا استفاده از مدل‌های متنوع منطبق بر فرهنگ ایرانی اسلامی و کاهش یکنواختی، باعث افزایش عزت نفس و خلاقیت در افراد شود.
نقش خانواده و مدرسه در راهبری حجاب و عفاف نوجوانان
این مدرس دانشگاه در ادامه نقش خانواده‌ها و مدارس را در راهبری نوجوانان و جوانان در امر حجاب و عفاف مورد تأکید قرار داد و اظهار کرد: در اینجا ابتدا بر نقش تعیین کننده پدر در کرامت‌بخشی و ارزش دادن به دختران تأکید می‌کنم چرا که علم روانشناسی می‌گوید پدر نخستین الگوی مردانه در زندگی هر دختری به‌شمار می‌رود لذا نوع رفتار پدر با دختر یک معیار ذهنی مبتنی بر رفتار صحیح مردان را به دختر می‌دهد. دخترانی که از پدر محبت و احترام و حمایت دریافت می‌کنند معمولاً در آینده روابط سالم‌تری دارند.
فعال افزود: ایجاد حس ارزشمندی و عزت نفس توسط پدر یکی از مسائل غیرقابل انکار در زندگی دختران است و پدر آگاه و هوشیار پدری است که بتواند دخترش را به موقع تحسین و تایید کند و احساس مهم بودن به او ببخشد؛ اندکی بی‌توجهی یا انتقاد پدر برای دختر به شدت دشوار و سنگین است و آغوش امن پدر حس امنیت عاطفی و اعتماد به نفس می‌بخشد. بنابراین ارزش‌بخشی و اعتلای عزت و اعتماد به نفس و کرامت، مهم‌ترین عامل در تربیت صحیح و سلامت روان فرزندان است.
وی در خصوص نقش معلمان و مربیان در تشویق نوجوانان به حفظ حجاب و عفاف در جامعه، گفت: نظارت بر رفتار نوجوان لازم است اما برای اینکه آنان با ما همراه شوند این نظارت قوانینی دارد و باید همراه با انعطاف باشد. معلمان بیش و پیش از هر چیز باید خلقیات نوجوانان را بشناسند و با چارچوب‌های رفتاری و خط قرمز این نسل آشنا باشند تا بتوانند تعامل و ارتباط مطلوبی برقرار کنند.
تبیین چرایی حجاب و عفاف در مدارس
فعال ادامه داد: درک و همدلی، توجه به نوجوان و به رسمیت شناختن نظر و عقیده‌اش باعث خواهد شد که با نوجوانمان وارد جنگ نشویم. پدر و مادر و معلم باید دنیای فکری و نظام عقیدتی نوجوان را بشناسند و او را تحت تأثیر قرار دهند.
وی با بیان اینکه کنترل و نظارت دانش‌آموزان در مدرسه باید با کمترین حالت سایش روانی و بدون تعارض اعمال شود، افزود: باید بر آگاه‌سازی و معنوی‌سازی مدارس و تقویت فضای فکری دانش‌آموزان در نظام تعلیم و تربیت کار شود. نوجوان تا زمانی که ارزش‌ها را نشناسد و اهمیت آنها را نداند طبعاً توجه و گرایشی هم به سمت آن نخواهد داشت.
فعال با بیان اینکه نوجوان اگر ارزش و اهمیت چیزی را نداند در پذیرش آن مقاومت خواهد کرد، گفت: معلمان خاصه مربیان پرورشی با رفتار و گفتار خوب می‌توانند دانش‌آموزان را که در سن الگویابی و الگوپذیری قرار دارند، تحت تأثیر قرار دهند و در مسیر بالندگی و تعالی راهبری کنند.
نظر شما