خبرگزاری مهر- گروه استان ها: رفسنجان، پایتخت پسته ایران، در سال جاری با کاهش تولید و مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری در حوزه آب، انرژی و صادرات روبه‌رو شده است و بر اساس برآوردهای رسمی، تولید پسته کشور از حدود ۲۶۷ هزار تن در سال گذشته به ۱۱۸ هزار تن کاهش یافته و رفسنجان نیز از این افت بی‌بهره نمانده است.
در سال جاری نیز به دلیل ماهیت کم باردهی درختان، سال کاهش تولید محسوب می‌شود، اما عوامل اقلیمی نظیر سرمازدگی نیمه دوم فروردین‌ماه و بارندگی‌های همزمان با دوره گرده‌افشانی و گلدهی، خسارات را تشدید کرده‌اند.
رفسنجان سهم ۳۰ درصدی از کل تولید پسته ایران و سهم ۶۰ درصدی از تولید استان کرمان را به خود اختصاص داده و ۲۵ تا ۳۰ درصد صادرات پسته کشور نیز از مبدأ این شهرستان انجام شده است.
استان کرمان نیز حدود ۵۰ درصد از تولید و ارزآوری پسته کشور را در اختیار دارد و هرگونه کاهش تولید در این استان، آمار ملی را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.
خرده مالکی مشکل پسته رفسنجان
خرده‌مالکی یکی از مهمترین موانع افزایش بهره‌وری در این شهرستان است.
در رفسنجان حدود ۳۴ هزار بهره‌بردار وجود دارد که ۱۸ هزار نفر از آنان کمتر از یک هکتار مالکیت دارند.
پایین بودن بهره‌وری آب در باغ‌های پسته، ضرورت اصلاح قوانین مربوط به حفظ اراضی تحت شرب، امکان انتقال درون‌حوزه‌ای آب و ایجاد بازار آب را بیش از پیش آشکار کرده است.
محدودیت‌های قانونی موجود، مانع انتقال آب از اراضی کم‌بازده به باغ‌های مستعد و افزایش بهره‌وری شده و تعیین تکلیف اراضی ملی و تصرفی، راه‌اندازی مجدد کمیسیون مربوط به این اراضی و بازنگری در تعدیل پروانه‌های بهره‌برداری آب از جمله مطالبات جدی بخش کشاورزی است.
خاموشی‌های مکرر برق چاه‌های کشاورزی نیز خسارت قابل توجهی به باغات وارد کرده است.
سال گذشته حدود ۳۵ درصد محصول استان کرمان تحت تأثیر قطعی برق قرار گرفت و با احتساب قیمت حدود ۶ دلار برای هر کیلوگرم پسته، خسارت مستقیم حدود یک هزار و ۱۶۰ دلار به ازای هر هکتار برآورد شده است.
در همین راستا، بهره‌گیری از انرژی خورشیدی به عنوان راهکاری عملی برای عبور از این چالش مطرح شده و کشاورزان تشویق شده‌اند برای چاه‌های خود نیروگاه یا پنل خورشیدی احداث کنند تا از برنامه خاموشی‌ها معاف شوند.
در حال حاضر ۴۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی در شهرستان رفسنجان ایجاد شده و چند مگاوات نیروگاه کوچک مقیاس نیز در دست اجراست.
در حوزه صادرات هم تعیین قیمت پایه گمرکی بالاتر از نرخ واقعی، فرآیند رفع تعهد ارزی صادرکنندگان را با دشواری جدی مواجه کرده است.
نزدیک به ۷۰ هزار تن پسته در انبارها باقی مانده و اصلاح روند قیمت‌گذاری گمرکی، رفع موانع رفع تعهدات ارزی و تسهیل مسیر صادرات از ضرورت‌های فوری این بخش محسوب می‌شود.
در کنار این چالش‌ها، برنامه‌ریزی برای سال آینده نیز در دستور کار قرار گرفته است.
با توجه به پیش‌بینی سال پربار، باغداران توصیه شده‌اند از هم اکنون با اجرای برنامه‌های تغذیه‌ای اصولی تا پایان اسفندماه، از ضعف درختان در اثر باردهی سنگین جلوگیری کنند تا پایداری تولید در سال‌های آتی تضمین شود.
برگزاری جشنواره ملی پسته رفسنجان نیز فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های شهرستان و طرح مشکلات تولیدکنندگان و صادرکنندگان در سطوح ملی فراهم کرده است.
آنچه از مجموع این تحولات برمی‌آید، ضرورت یک عزم ملی و هماهنگ برای نجات صنعتی است که نه تنها معیشت هزاران خانوار، بلکه جایگاه ایران در بازار جهانی پسته را تعیین می‌کند.
اصلاح قوانین آب، توسعه انرژی خورشیدی، اصلاح قیمت‌گذاری گمرکی و تقویت بهره‌وری، مسیرهایی هستند که می‌توانند پسته رفسنجان را از وضعیت کنونی خارج کنند.
تلاش شبانه روزی کشاورزان برای ارزآوری
فرماندار رفسنجان در گفتگو با خبرنگار مهر می گوید: تولید نزدیک به ۷۰۰ هزار تن پسته در آمریکا در برابر ۲۲۵ هزار تن تولید کل ایران، رقابت در بازارهای بین‌المللی، به‌ویژه در بخش پسته خندان، را پیچیده کرده است.
حسین رضایی، با اشاره به آمار تولید امسال کشور می افزاید: سهم پیش‌بینی‌شده برای رفسنجان ۷۰ هزار تن بود، اما این رقم به ۵۷ هزار تن تقلیل یافت.
رضایی تصریح می کند: قطع برق چاه‌های کشاورزی در حساس‌ترین مراحل رشد، منجر به پوک شدن حدود ۱۳ هزار تن از محصول و خروج آن از چرخه تولید شده است؛ ضربه‌ای که جبران آن نیازمند بازنگری اساسی در مدیریت انرژی بخش کشاورزی است.
وی با تشریح این روند ادامه می دهد: میانگین پنج‌ساله صادرات «مغز پسته» که ۳۶ درصد بود، سال گذشته به ۴۷ درصد و امسال به حدود ۵۰ درصد رسیده است.
رضایی از موفقیت بزرگ در کنترل «آفلاتوکسین» خبر می دهد و می افزاید: سختگیری‌های اعمال‌شده موجب کاهش این آلاینده به زیر ۱۱ درصد شده که همین دستاورد، منجر به کاهش بخشی از محدودیت‌های سخت‌گیرانه اتحادیه اروپا علیه پسته ایران گردیده است.
فرماندار رفسنجان در بخش دیگری از سخنان خود، به دستاوردهای دیپلماسی اقتصادی در حوزه مقررات‌زدایی اشاره می کند.
رضایی تأکید می کند: تمرکز صرف بر آفت‌کشی دیگر پاسخگو نیست و نجات باغات پسته در گروِ یک مدیریت تیمی و هماهنگ در حوزه‌های باغبانی، تغذیه، مراقبت فنی و مدیریت آفات است تا با برنامه‌ریزی دقیق، بتوان در سال‌های آینده بر این چالش‌های پیچیده غلبه کرد.
پسته رفسنجان یک برند جهانی است
نماینده مردم رفسنجان در مجلس شورای اسلامی نیز در گفتگو با مهر با اشاره به اینکه پسته کرمان یک مزیت اقتصادی است، می گوید: وقتی آمریکا با ۷۰۰ هزار تن تولید و ایران با ۲۲۵ هزار تن، در میدان رقابت جهانی قرار می‌گیرند، دیگر نمی‌توان با ابزارهای سنتی جنگید. نیازمند یک دیپلماسی اقتصادی جدی هستیم.
احمد انارکی‌محمدی، با یادآوری بازپس‌گیری میزبانی ستاد عالی پسته کشور می افزاید: این ستاد، اتاق فکر و فرماندهی کل جنگ اقتصادی پسته است و ما نمی‌توانیم اجازه دهیم سرنوشت ۶۵۰ هزار هکتار باغات و معیشت صدها هزار خانوار در استان‌های دیگر تصمیم‌گیری شود.
وی در تشریح مزیتهای منحصربه‌فرد اقتصادی این محصول استراتژیک، نخستین و برجسته‌ترین ویژگی آن را قدرت بی‌بدیل در ارزآوری دانست.
وی با اشاره به سهم تعیین‌کننده رفسنجان در سبد صادراتی کشور خاطرنشان می کند: پسته رفسنجان به‌عنوان یکی از پیشران‌های اصلی صادرات غیرنفتی ایران، سالانه صدها میلیون دلار ارز خالص را به چرخه اقتصاد ملی تزریق می‌کند و این محصول، حکم یک سپر دفاعی اقتصادی را دارد که در شرایط تحریمی، توانسته است به‌طور مستقل و بدون وابستگی به فناوری‌های خارجی، جریان درآمدی پایدار برای کشور ایجاد کند.
انارکی‌محمدی، با تاکید بر نقش حیاتی این بخش در تأمین معیشت پایدار می گوید: اقتصاد پسته، یک اقتصاد تک‌بعدی نیست؛ بلکه یک زنجیره ارزش عظیم است که از کارگر فصلی و بهره‌بردار خرد شروع شده و به بسته‌بندی، حمل‌ونقل، بازرگانی و خدمات بانکی ختم می‌شود.
نماینده مردم رفسنجان و انار می افزاید: برآوردها نشان می‌دهد که صدها هزار نفر به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم در این زنجیره مشغول به کار هستند و در فصول برداشت و فرآوری، این محصول به تنهایی موتور اشتغال‌زایی منطقه را روشن نگه می‌دارد و مانع از مهاجرت بی‌رویه روستاییان به حاشیه شهرها می‌شود.
وی تصریح می کند: نام رفسنجان در بازارهای هدف از اروپا تا آسیای شرقی، مترادف با بالاترین کیفیت، طعم ممتاز و لوکس بودن است و این اعتبار تاریخی، یک مزیت اقتصادی نامشهود اما بسیار ارزشمند ایجاد می‌کند.
وی ادامه می دهد: همین تمایز کیفی باعث می‌شود که حتی در شرایطی که رقبای منطقه‌ای با قیمت‌های مناسب وارد بازار می‌شود، پسته رفسنجان به‌دلیل وفاداری مشتریان جهانی به برند خود، جایگاه و حاشیه سود مشخصی را حفظ کند و این موضوع، ارزش افزوده‌ای را ایجاد می‌کند که در کمتر محصول کشاورزی دیگری در کشور دیده می‌شود.
انارکی‌محمدی، به اثرات تکمیلی این صنعت بر اقتصاد محلی اشاره و می افزاید: رونق پسته، به‌طور خودکار باعث رونق سایر بخش‌ها می‌شود.
صنعت پسته رفسنجان که این روزها با چتالهایی مانند صادرات، قیمت گذاری، خشکسالی و تامین انرژی روبروست همچنان مزیتهای قابل قبول اقتصادی دارد و یکی از مهمترین کالاهای ارزآور کشور محسوب می شود.
نظر شما