خبرگزاری مهر، گروه استانها؛ هلنا عطائی: پدافند غیرعامل تنها به مقابله با تهدیدهای نظامی و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی محدود نمی‌شود، بلکه از مدیریت مخاطرات زیست‌محیطی و صیانت از منابع آب و هوا تا حفاظت از اطلاعات در فضای مجازی و افزایش آگاهی عمومی را در بر می‌گیرد؛ مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه که می‌تواند با کاهش آسیب‌پذیری جامعه، زمینه تداوم خدمات و حفظ امنیت در شرایط بحرانی را فراهم کند.
در دنیای امروز که تهدیدها شکل‌های متنوع‌تری به خود گرفته‌اند و وابستگی زندگی روزمره به زیرساخت‌های حیاتی، سامانه‌های دیجیتال و شبکه‌های ارتباطی افزایش یافته است، شناخت اصول پدافند غیرعامل به یکی از ضرورت‌های مدیریت جامعه تبدیل شده است. در این میان، آموزش عمومی و آشنا کردن نسل نوجوان و جوان با شیوه‌های شناسایی خطر و پیشگیری از آسیب، جایگاهی ویژه دارد؛ چراکه آمادگی در برابر بحران، پیش از وقوع آن و با افزایش دانش و مسئولیت‌پذیری افراد شکل می‌گیرد.
در آذربایجان‌شرقی نیز هم‌زمان با هفته پدافند غیرعامل، برنامه‌های مختلفی با هدف تبیین اهمیت این موضوع، ارتقای آمادگی دستگاه‌های اجرایی و آگاهی‌بخشی به دانش‌آموزان در حال اجراست. برگزاری بیش از ۵۰۰ برنامه در سطح استان، توجه به آموزش‌های دانش‌آموزی، تأکید بر امنیت سایبری و تشریح نقش دانش و آگاهی در مقابله با تهدیدها، از محورهای مطرح‌شده در این برنامه‌هاست.
بررسی دیدگاه مسئولان و کارشناسان حوزه پدافند غیرعامل در آذربایجان‌شرقی نشان می‌دهد که تحقق اهداف این حوزه، به هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، تقویت زیرساخت‌های حفاظتی، آموزش مستمر و مشارکت آگاهانه مردم نیاز دارد؛ رویکردی که می‌تواند از بروز بسیاری از آسیب‌ها جلوگیری کند و توان جامعه را برای مواجهه با شرایط پیش‌بینی‌نشده افزایش دهد.
پدافند غیرعامل؛ ضرورتی فراتر از تهدیدهای نظامی
آصف حاجی‌زاده، مدیرکل پدافند غیرعامل آذربایجان‌شرقی، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر ضرورت نهادینه‌سازی فرهنگ پدافند غیرعامل در جامعه، این حوزه را از نیازهای اساسی زندگی انسان در دوره‌های مختلف تاریخی دانست و اظهار کرد: پدافند غیرعامل موضوع تازه‌ای نیست و انسان‌ها از گذشته برای حفظ بقا و کاهش آسیب‌های احتمالی از روش‌های مختلف پیشگیرانه استفاده کرده‌اند.
وی با اشاره به اهمیت آشنایی نسل آینده با اصول پدافند غیرعامل افزود: دانش‌آموزان به‌عنوان سازندگان آینده کشور باید شناخت عمیق‌تری از این مفاهیم داشته باشند؛ زیرا آگاهی از اصول پیشگیری و مقابله با تهدیدها می‌تواند در مسیر پیشرفت و توسعه کشور مؤثر باشد.
مدیرکل پدافند غیرعامل آذربایجان‌شرقی با بیان اینکه این حوزه با بخش‌های مختلف زندگی روزمره ارتباط مستقیم دارد، تصریح کرد: بی‌توجهی به اصول پدافندی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای جامعه به همراه داشته باشد. برای نمونه، مدیریت نامناسب فاضلاب و ورود آن به منابع آب، زمینه آلودگی آب‌های مصرفی را فراهم می‌کند و کنترل نکردن آلودگی هوا نیز می‌تواند به بروز مشکلات زیست‌محیطی و تهدید سلامت مردم منجر شود.
حاجی‌زاده با اشاره به برنامه‌های هفته پدافند غیرعامل در استان ادامه داد: بیش از ۵۰۰ برنامه متنوع با نظارت دستگاه‌های اداری، اجرایی و زیرساختی در آذربایجان‌شرقی برگزار شده یا در حال برگزاری است.
وی اجرای طرح «زنگ پدافند» در مدرسه قاضی طباطبایی ناحیه چهار آموزش‌وپرورش را از جمله این برنامه‌ها عنوان کرد و گفت: ارتقای آگاهی عمومی از اولویت‌های این مجموعه است و برای تحقق آن، ابتدا باید خطرها و حساسیت‌های موجود به‌درستی شناسایی و برای مردم تبیین شود.
مدیرکل پدافند غیرعامل آذربایجان‌شرقی تأکید کرد: تا زمانی که افراد نسبت به تهدیدهای پیرامون خود شناخت کافی نداشته باشند، نمی‌توان انتظار داشت اصول پیشگیری را به‌درستی رعایت کنند. هر فرد، فارغ از شغل و جایگاه اجتماعی، در قبال رعایت این اصول در زندگی شخصی و محیط پیرامون خود مسئولیت دارد.
علم‌آموزی؛ راهکاری برای مقابله با تهدید ناآگاهی
مهراب داوری، معاون امنیتی و انتظامی استانداری آذربایجان‌شرقی، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با اشاره به گستردگی مفهوم پدافند غیرعامل اظهار کرد: این مفهوم صرفاً به تهدیدهای فیزیکی یا حوادث طبیعی محدود نیست و بسیاری از فعالیت‌های روزمره انسان‌ها را نیز می‌توان در چارچوب آن بررسی کرد.
وی با تأکید بر نقش دانش و آگاهی در کاهش آسیب‌پذیری جامعه افزود: تحصیل و کسب دانش از جمله اقداماتی است که می‌تواند دانش‌آموزان را در برابر تهدیدهای ناشی از جهل و ناآگاهی مصون‌تر کند؛ ازاین‌رو، علم‌آموزی یکی از مصادیق مهم و کاربردی پدافند غیرعامل به شمار می‌رود.
معاون امنیتی و انتظامی استانداری آذربایجان‌شرقی با اشاره به شرایط پیش روی جمهوری اسلامی ایران و تقابل این کشور با قدرت‌های جهانی خاطرنشان کرد: استقلال کشور و نپذیرفتن سلطه قدرت‌های جهانی از جمله دلایل دشمنی با جمهوری اسلامی ایران است.
داوری با اشاره به دستاوردهای کشور در حوزه‌های راهبردی، از جمله انرژی هسته‌ای و فناوری‌های دفاعی، اظهار کرد: ایران با اتکا به دانش بومی توانسته است در حوزه‌های مختلف به توانمندی‌های قابل توجهی دست یابد؛ بااین‌حال، استقلال و اقتدار کشور همچنان در کانون توجه و هدف دشمنان قرار دارد.
وی با تأکید بر مسئولیت نسل جوان در حفاظت از کشور و نظام جمهوری اسلامی افزود: دانش‌آموزان و نسل جدید در صیانت از ارزش‌ها و دستاوردهای کشور مسئولیتی مهم و ارزشمند بر عهده دارند و غفلت از ضرورت‌های پدافندی می‌تواند پیامدهایی به دنبال داشته باشد که جبران آن‌ها برای جامعه دشوار باشد.
امنیت سایبری؛ ضرورت حفاظت از اطلاعات و تداوم خدمات
احمد عزیزی، کارشناس مسئول پدافند سایبری، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با اشاره به وابستگی روزافزون دستگاه‌های دولتی و اجرایی به سامانه‌های دیجیتال، تقویت پدافند سایبری را ضرورتی اساسی برای حفظ امنیت اطلاعات و استمرار ارائه خدمات عمومی دانست.
وی اظهار کرد: بخش قابل توجهی از خدمات دستگاه‌های اجرایی از طریق سامانه‌های دیجیتال ارائه می‌شود و همین مسئله، ضرورت توجه به امنیت شبکه‌ها و حفاظت از اطلاعات را افزایش داده است. در چنین شرایطی، ارتقای پدافند سایبری دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.
کارشناس مسئول پدافند سایبری با تشریح اقدامات لازم برای مقابله با تهدیدهای احتمالی افزود: تقویت امنیت شبکه‌ها، حفاظت از اطلاعات حساس، تهیه منظم نسخه‌های پشتیبان، پیش‌بینی سامانه‌های جایگزین و فراهم کردن امکان بازیابی سریع خدمات پس از وقوع حملات سایبری، از مهم‌ترین اقداماتی است که باید در دستور کار دستگاه‌های مسئول قرار گیرد.
عزیزی با تأکید بر اهمیت برنامه‌ریزی پیش از وقوع بحران تصریح کرد: دستگاه‌های اجرایی باید برنامه‌های مشخصی برای حفظ تداوم خدمات در شرایط بحرانی سایبری داشته باشند؛ زیرا آمادگی برای بازیابی سریع اطلاعات و سامانه‌ها می‌تواند از گسترش اختلال در امور عمومی جلوگیری کند و به حفظ امنیت داده‌ها کمک کند.
وی همچنین با اشاره به افزایش آگاهی مردم درباره فضای مجازی، این روند را فرصتی برای ارتقای فرهنگ استفاده مسئولانه از فناوری دانست و گفت: آگاهی مردم نسبت به فضای مجازی افزایش یافته است و این شناخت می‌تواند در مسیرهای درست هدایت و مورد استفاده قرار گیرد.
آموزش دانش‌آموزان؛ گامی برای نهادینه‌سازی فرهنگ پدافند غیرعامل
اسمر وثوق، کارشناس مسئول آموزش پدافند غیرعامل استانداری آذربایجان‌شرقی، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، از اجرای برنامه‌هایی با هدف افزایش آگاهی دانش‌آموزان آذربایجان‌شرقی درباره اصول پدافند غیرعامل خبر داد و بر اهمیت استفاده از ظرفیت‌های آموزشی و همکاری مربیان متخصص در این زمینه تأکید کرد.
وی با اشاره به شیوه اجرای آموزش‌ها اظهار کرد: برای انتقال مفاهیم پدافند غیرعامل به دانش‌آموزان، از ظرفیت‌های آموزشی و همکاری مربیان متخصص استفاده می‌کنیم. این آموزش‌ها با بهره‌گیری از مربیان آموزش‌دیده و دانش کارشناسان طراحی می‌شوند تا اثرگذاری بیشتری داشته باشند.
کارشناس مسئول آموزشی پدافند غیرعامل، همکاری میان مجموعه‌های مرتبط را از عوامل مؤثر در گسترش آموزش‌ها دانست و افزود: در همین راستا، با همکاری مجمع دانش‌آموزی آذربایجان‌شرقی تلاش می‌کنیم سطح آگاهی دانش‌آموزان را افزایش دهیم.
وثوق خاطرنشان کرد: همکاری با مجموعه‌های دانش‌آموزی، امکان ارتباط مستقیم‌تر و مؤثرتر با دانش‌آموزان در نقاط مختلف استان را فراهم می‌کند و می‌تواند به گسترش آموزش‌های مرتبط با پدافند غیرعامل کمک کند.
از آموزش تا اقدام؛ مسیر کاهش آسیب‌پذیری جامعه
پدافند غیرعامل زمانی می‌تواند نقش مؤثری در حفاظت از جامعه ایفا کند که از سطح برنامه‌های مناسبتی فراتر برود و به بخشی از رویکرد روزمره دستگاه‌های اجرایی، مراکز آموزشی و زندگی شهروندان تبدیل شود. حفاظت از منابع آب و هوا، افزایش آمادگی در برابر تهدیدهای سایبری، صیانت از اطلاعات و آموزش نسل جدید، هرکدام بخشی از این مسیر را تشکیل می‌دهند.
دیدگاه‌های مطرح‌شده از سوی مسئولان و کارشناسان آذربایجان‌شرقی نشان می‌دهد که مقابله با تهدیدها، تنها به فراهم کردن تجهیزات و امکانات محدود نیست؛ بلکه شناخت خطرها، آموزش مستمر، برنامه‌ریزی برای شرایط بحرانی و توانایی بازگرداندن خدمات به وضعیت عادی نیز اهمیت دارد.
در این میان، مدارس می‌توانند یکی از کانون‌های اصلی نهادینه‌سازی فرهنگ پیشگیری باشند؛ چراکه آشنایی دانش‌آموزان با اصول ایمنی، مسئولیت‌پذیری و شیوه مواجهه با تهدیدها، زمینه انتقال این آگاهی به خانواده‌ها و جامعه را نیز فراهم می‌کند.
از سوی دیگر، وابستگی روزافزون خدمات عمومی به فناوری‌های دیجیتال، ضرورت توجه جدی به امنیت سایبری و پیش‌بینی راهکارهای جایگزین را دوچندان کرده است. همان‌گونه که مدیریت صحیح منابع زیست‌محیطی می‌تواند از شکل‌گیری برخی بحران‌ها جلوگیری کند، حفاظت از اطلاعات و آمادگی برای بازیابی خدمات نیز در کاهش پیامدهای حملات سایبری نقش دارد.
بر این اساس، استمرار آموزش‌های عمومی، تقویت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و توجه عملی به الزامات پدافند غیرعامل می‌تواند آسیب‌پذیری جامعه را کاهش دهد. دستاورد اصلی این رویکرد، افزایش آمادگی پیش از وقوع بحران و فراهم کردن امکان حفظ خدمات و فعالیت‌های ضروری در شرایط دشوار است؛ هدفی که تحقق آن به مشارکت آگاهانه مردم و مسئولیت‌پذیری همه بخش‌های جامعه نیاز دارد.
نظر شما