خبرگزاری مهر- گروه استانها؛ مصطفی معظمی گودرزی: صبح مدرسه برای همه دانش‌آموزان با یک تصویر آغاز نمی‌شود. برای بعضی‌ها، شروع سال تحصیلی یعنی باز کردن کیف تازه، چیدن دفترها و مدادها روی میز و شمردن روزهایی که قرار است با دوستانشان در کلاس بگذرانند؛ اما برای خانواده‌هایی که با تنگنای اقتصادی روبه‌رو هستند، همین نیازهای ساده نیز می‌تواند به دغدغه‌ای جدی تبدیل شود. هزینه تهیه کیف، دفتر، نوشت‌افزار و دیگر ملزومات تحصیلی، در کنار مخارج روزمره زندگی، گاهی خانواده‌ها را ناچار می‌کند میان نیازهای ضروری فرزندان خود اولویت‌بندی کنند.
وقتی عدالت را می‌توان در کیف یک دانش‌آموز دید
در چنین شرایطی، حمایت از آموزش تنها به معنای کمک مالی به یک خانواده یا تأمین چند قلم لوازم‌التحریر نیست؛ این حمایت می‌تواند بخشی از موانعی را کاهش دهد که بر سر راه حضور منظم دانش‌آموز در مدرسه قرار می‌گیرد. از سوی دیگر، مدرسه‌ای که برای انجام امور آموزشی و اداری به تجهیزات پایه دسترسی ندارد، در ارائه خدمات مطلوب به دانش‌آموزان با محدودیت روبه‌رو می‌شود. بنابراین، توجه به نیازهای آموزشی باید هم‌زمان دو سطح را در بر بگیرد: حمایت از دانش‌آموز و خانواده و تقویت امکانات مدرسه.
در شهرستان دلفان، اقدامی با مشارکت مجموعه قضایی و آموزش‌وپرورش، این دو سطح از نیاز را هدف قرار داده است. در قالب تفاهم‌نامه میان دستگاه قضایی و آموزش‌وپرورش شهرستان، بخشی از ظرفیت‌های قانونی مرتبط با مجازات‌های جایگزین حبس برای تأمین تجهیزات و ملزومات مدارس و تهیه بسته‌های تحصیلی دانش‌آموزان نیازمند به کار گرفته شده است؛ برنامه‌ای که ارزش اقلام تهیه‌شده در آن، بنا بر اعلام مسئولان، به ۱۰ میلیارد ریال می‌رسد.
این اقدام در نگاه نخست، مجموعه‌ای از تجهیزات اداری و آموزشی و بسته‌های کیف و نوشت‌افزار را شامل می‌شود، اما اهمیت آن را باید در پیوند میان نیازهای روزمره مدارس، وضعیت اقتصادی برخی خانواده‌ها و ضرورت استفاده هدفمند از ظرفیت‌های قانونی و اجتماعی جست‌وجو کرد. در عین حال، آمار فضاهای آموزشی تخریبی، مدارس نیازمند بازسازی و کلاس‌های کانکسی در دلفان نشان می‌دهد که چنین برنامه‌هایی، هرچند می‌توانند بخشی از مشکلات را کاهش دهند، به‌تنهایی پاسخ‌گوی همه نیازهای زیرساختی آموزش شهرستان نیستند.
۱۰ میلیارد ریال برای تجهیزات مدارس و بسته‌های تحصیلی
فردین کوشکی، رئیس دادگستری دلفان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تشریح جزئیات این طرح اظهار کرد: در چارچوب تفاهم‌نامه منعقدشده با آموزش‌وپرورش شهرستان، از ظرفیت‌های قانونی مربوط به مجازات‌های جایگزین حبس برای کمک به تأمین بخشی از نیازهای مدارس و دانش‌آموزان کم‌برخوردار استفاده شده است.
به گفته وی، این برنامه با توجه به نیازهای اعلام‌شده از سوی آموزش‌وپرورش طراحی شده و تأمین تجهیزات مورد نیاز مدارس و تهیه ملزومات تحصیلی برای دانش‌آموزان نیازمند را در بر می‌گیرد. بر همین اساس، اقلامی از جمله میز و صندلی، سامانه‌های کامل رایانه‌ای، چاپگر و کاغذ تهیه شده است تا پس از بررسی اولویت‌ها، در اختیار مدارس واجد نیاز قرار گیرد.
تجهیزات یادشده، هرچند در مقایسه با نیازهای گسترده زیرساختی آموزش ممکن است محدود به نظر برسند، در اداره روزمره مدارس نقش مشخصی دارند. رایانه و چاپگر می‌توانند بخشی از امور اداری و آموزشی را تسهیل کنند و میز و صندلی مناسب نیز از ملزومات پایه محیط یادگیری به شمار می‌روند. کمبود چنین امکاناتی ممکن است کارکنان مدرسه را برای انجام امور معمول با دشواری مواجه کند و بر کیفیت خدماتی که به دانش‌آموزان ارائه می‌شود، اثر بگذارد.
کوشکی همچنین از تهیه بسته‌های کامل کیف و نوشت‌افزار برای ۸۰ دانش‌آموز نیازمند خبر داد و گفت این دانش‌آموزان از سوی آموزش‌وپرورش شهرستان شناسایی شده‌اند. به این ترتیب، جامعه هدف طرح تنها مدارس و نیازهای اداری آن‌ها نبوده، بلکه دانش‌آموزانی را نیز در بر گرفته است که برای تأمین ملزومات تحصیل به حمایت نیاز دارند.
رئیس دادگستری دلفان ارزش مجموع تجهیزات، ملزومات و بسته‌های تهیه‌شده در این مرحله را ۱۰ میلیارد ریال اعلام کرد و افزود که این برنامه قابلیت تداوم دارد. به گفته وی، تلاش می‌شود با بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی موجود، بخشی از نیازهای عمومی شهرستان شناسایی و برای رفع آن‌ها اقدام شود.
مجازات جایگزین حبس؛ ظرفیت قانونی در خدمت نیازهای اجتماعی
یکی از محورهای اصلی این اقدام، استفاده از ظرفیت‌های قانونی مرتبط با مجازات‌های جایگزین حبس است؛ رویکردی که در صورت احراز شرایط قانونی و صدور تصمیم از سوی مرجع قضایی، می‌تواند زمینه اجرای مجازات‌هایی غیر از زندان را فراهم کند. در این چارچوب، بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی برای پاسخ‌گویی به نیازهای عمومی، مستلزم رعایت مقررات، حدود اختیارات قضایی و شرایط هر پرونده است.
مجازات جایگزین حبس در نظام حقوقی، مفهومی فراتر از یک کمک اجتماعی ساده دارد. این سازوکار در مواردی که قانون اجازه می‌دهد، امکان استفاده از مجازات‌های غیرسالب آزادی را فراهم می‌کند و می‌تواند در کنار اهداف قانونی مجازات، به کاهش برخی پیامدهای اجتماعی زندان نیز کمک کند. البته نوع مجازات، شرایط استفاده از آن و نحوه اجرا باید بر اساس ضوابط قانونی و تصمیم مرجع صالح تعیین شود و نمی‌توان آن را به سازوکاری عمومی برای تأمین هزینه‌های نهادها تبدیل کرد.
اقدام انجام‌شده در دلفان از این جهت قابل توجه است که ظرفیت قانونی مورد اشاره در یک برنامه حمایتی مشخص به کار گرفته شده و نیازهای آموزشی، مبنای تعریف بخشی از جامعه هدف قرار گرفته‌اند. در این الگو، آموزش‌وپرورش نیازهای مدارس و دانش‌آموزان را شناسایی می‌کند و دستگاه قضایی نیز در محدوده اختیارات قانونی خود، برای استفاده از ظرفیت‌های موجود در مسیر تأمین بخشی از این نیازها نقش‌آفرینی می‌کند.
۸۰ دانش‌آموز؛ حمایت از خانواده‌هایی که با هزینه‌های تحصیل روبه‌رو هستند
تهیه بسته‌های کامل کیف و نوشت‌افزار برای ۸۰ دانش‌آموز نیازمند، بخش مستقیمی از این طرح است که با زندگی روزمره خانواده‌ها ارتباط دارد. در شرایطی که هزینه‌های تأمین نیازهای اولیه زندگی می‌تواند بخش بزرگی از درآمد خانوار را به خود اختصاص دهد، تهیه ملزومات تحصیلی برای فرزندان نیز ممکن است به فشاری مضاعف تبدیل شود؛ به‌ویژه برای خانواده‌هایی که چند دانش‌آموز دارند یا درآمد آن‌ها پاسخ‌گوی همه مخارج نیست.
شناسایی این دانش‌آموزان از سوی آموزش‌وپرورش، امکان استفاده از اطلاعات و شناخت موجود در مدارس را برای تعیین جامعه هدف فراهم می‌کند. مدرسه معمولاً از نزدیک با وضعیت تحصیلی دانش‌آموزان و بخشی از مشکلاتی که بر حضور و مشارکت آنان اثر می‌گذارد، آشناست. بهره‌گیری از این شناخت، در کنار معیارهای روشن و حفظ کرامت خانواده‌ها، می‌تواند به هدفمند شدن حمایت‌ها کمک کند.
مدارس دلفان؛ پشت تجهیزات تازه، مسئله فرسودگی فضاهای آموزشی
در کنار حمایت از دانش‌آموزان، بخش دیگر این برنامه به تأمین تجهیزات و ملزومات مورد نیاز مدارس اختصاص دارد؛ اقدامی که اهمیت آن در پرتو وضعیت زیرساخت‌های آموزشی شهرستان روشن‌تر می‌شود.
صفرعلی کرم‌پور، مدیر آموزش‌وپرورش دلفان، با قدردانی از رئیس دادگستری، قضات و مجموعه دستگاه قضایی شهرستان، گفت که مدارس دلفان با کمبودها و محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند و بخشی از دانش‌آموزان مستعد نیز به دلیل مشکلات اقتصادی خانواده‌هایشان به حمایت نیاز دارند.
وی تأکید کرد که مشارکت دستگاه قضایی در تأمین تجهیزات و ملزومات آموزشی می‌تواند در بهبود شرایط مدارس و کاهش بخشی از مشکلات دانش‌آموزان مؤثر باشد. با این حال، به گفته او، وضعیت فضاهای آموزشی شهرستان نشان می‌دهد که برای رفع مشکلات موجود، به مشارکت گسترده‌تر دستگاه‌های اجرایی، خیرین و نهادهای مسئول نیاز است.
کرم‌پور بر اساس آمار موجود در آموزش‌وپرورش دلفان اعلام کرد که ۳۲ فضای آموزشی در محدوده آماری این اداره تخریبی، ۲۳ فضای آموزشی نیازمند بازسازی، ۲۴ فضای آموزشی کانکسی یا پیش‌ساخته و ۸۱ مدرسه فاقد دیوار و حصار هستند.
وی با اشاره به ضرورت همراهی دستگاه‌های اجرایی و خیرین، تأکید کرده است که حمایت‌های اجتماعی و استفاده از ظرفیت‌های قانونی می‌تواند بخشی از کمبودهای مدارس را کاهش دهد، اما بهبود پایدار وضعیت فضاهای آموزشی به برنامه‌ریزی مستمر و تخصیص منابع متناسب با حجم نیازها وابسته است.
از گلریزان اجتماعی تا حمایت از سلامت؛ گسترش دامنه مسئولیت اجتماعی
اقدام اخیر در حوزه آموزش، نخستین نمونه از فعالیت‌های حمایتی مطرح‌شده در دلفان نیست. بر اساس اطلاعات اعلام‌شده، در قالب برنامه گلریزان اجتماعی، در سال گذشته کمک‌های نقدی و غیرنقدی برای حمایت از زنان و کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست انجام شده است. در آمار ارائه‌شده برای این برنامه، بیش از یک میلیارد و ۴۶۴ میلیون ریال کمک نقدی و سه میلیارد و ۳۶۰ میلیون تومان کمک غیرنقدی ذکر شده است.
این ارقام، از وجود تجربه‌هایی در زمینه جلب مشارکت برای حمایت از گروه‌های نیازمند حکایت دارد.
رئیس دادگستری دلفان همچنین از برنامه‌ریزی برای گسترش این رویکرد به حوزه سلامت خبر داده و گفته است که با توجه به تفاهم‌نامه‌های منعقدشده با مجمع خیرین سلامت و مرکز نیکوکاری سلامت، امکان حمایت از بیماران نیازمند، به‌ویژه مبتلایان به بیماری‌های صعب‌العلاج و افرادی که به تجهیزات پزشکی نیاز دارند، در برنامه‌های آینده مورد توجه قرار خواهد گرفت.
به گفته کوشکی، تأمین تجهیزاتی مانند دستگاه اکسیژن‌ساز، ویلچر و تخت برای بیماران نیازمند، از جمله زمینه‌هایی است که می‌توان با شناسایی دقیق افراد و استفاده از ظرفیت‌های قانونی و اجتماعی دنبال کرد.
نقش قضات و مجریان طرح؛ از تصمیم‌گیری تا پیگیری نیازهای عمومی
در اجرای این برنامه، علاوه بر رئیس دادگستری شهرستان، از نادر شکری، رئیس شعبه ۱۰۱ کیفری ۲، مسعود سالاری، رئیس شعبه ۱۰۲ کیفری و حسین حسینی، دبیر برنامه عملیاتی قضات دلفان، نیز به‌عنوان افراد مؤثر در اجرای طرح نام برده شده است.
آنچه اقدام اخیر دلفان را به موضوعی فراتر از توزیع چند قلم تجهیزات و نوشت‌افزار تبدیل می‌کند، پیوند میان ظرفیت‌های قانونی، مسئولیت اجتماعی و نیازهای ملموس جامعه آموزشی است. تهیه ملزومات مدارس و بسته‌های تحصیلی برای ۸۰ دانش‌آموز، بخشی از نیازهای مشخص‌شده را هدف قرار داده و می‌تواند برای دریافت‌کنندگان آن، کمکی عملی باشد. در عین حال، آمار اعلام‌شده از وضعیت فضاهای آموزشی شهرستان نشان می‌دهد که مسیر بهبود شرایط آموزش به اقداماتی گسترده‌تر نیاز دارد.
وجود ۳۲ فضای آموزشی تخریبی، ۲۳ فضای نیازمند بازسازی، ۲۴ فضای کانکسی و پیش‌ساخته و ۸۱ مدرسه فاقد دیوار و حصار، مجموعه‌ای از نیازهای متفاوت را پیش روی مسئولان قرار می‌دهد. هر یک از این موارد به برنامه متناسب با خود نیاز دارد و نمی‌توان انتظار داشت یک طرح حمایتی با منابع محدود، همه این مسائل را برطرف کند.
آینده‌ای که از مدرسه آغاز می‌شود
در دلفان، ارزش طرح ۱۰ میلیارد ریالی تنها در فهرست تجهیزات و بسته‌های تحصیلی خلاصه نمی‌شود؛ بخشی از اهمیت آن در توجه به نیازهای واقعی مدارس و دانش‌آموزانی است که برای ادامه مسیر تحصیل به حمایت نیاز دارند. با این حال، آزمون اصلی چنین برنامه‌هایی در استمرار، هدفمندی و توانایی آن‌ها برای ایجاد تغییری قابل سنجش در شرایط آموزش است.
کیف و نوشت‌افزار برای دانش‌آموز نیازمند، رایانه و چاپگر برای مدرسه و برنامه‌ای روشن برای بازسازی فضاهای فرسوده، هر کدام بخشی از نیازهای متفاوت نظام آموزشی را پاسخ می‌دهند. هیچ‌یک جای دیگری را نمی‌گیرد، اما در کنار یکدیگر می‌توانند به بهبود محیط یادگیری کمک کنند؛ به شرط آنکه حمایت‌های فوری با برنامه‌ریزی بلندمدت و تخصیص منابع متناسب همراه شوند.
اگر همکاری میان دستگاه قضایی، آموزش‌وپرورش، نهادهای اجرایی و خیرین ادامه یابد و نیازها بر اساس اطلاعات دقیق اولویت‌بندی شوند، این اقدام می‌تواند سرآغاز برنامه‌هایی منسجم‌تر برای کاهش بخشی از محرومیت‌های آموزشی در شهرستان باشد. در نهایت، معیار موفقیت نه فقط ارزش ریالی کمک‌ها، بلکه میزان دسترسی دانش‌آموزان به امکانات مناسب، بهبود شرایط مدارس و فراهم شدن فرصت‌های عادلانه‌تر برای یادگیری است؛ فرصتی که آینده هر جامعه، تا اندازه زیادی، به آن وابسته است.
نظر شما