به گزارش خبرنگار مهر، حجت‌الاسلام هادی صاحبقرانی در نشست «از هم‌اندیشی تا ایده‌پردازی؛ از روایت تا جریان‌سازی» که شامگاه دوشنبه در عمارت هنر قزوین برگزار شد، اظهار کرد: جریان خون‌خواهی و انتقام از قاتلان حضرت سیدالشهدا(ع)، جریانی تاریخی و ریشه‌دار است که در باور دینی ما تا زمان ظهور حضرت ولی‌عصر(عج) امتداد دارد.
وی افزود: از این منظر، خون‌خواهی صرفاً مطالبه‌ای محدود به یک واقعه یا دوره تاریخی نیست، بلکه مفهومی برخاسته از عدالت‌خواهی و وفاداری به آرمان‌های حسینی است که در طول تاریخ در برابر ظلم و جنایت استمرار داشته است.
دستیار رئیس سازمان تبلیغات اسلامی در امر جهاد با اشاره به ظرفیت رسانه و هنر در تبیین این مفهوم گفت: یکی از پرسش‌های مهم این است که چگونه می‌توان از ظرفیت‌های هنری و رسانه‌ای برای بازنمایی مطالبه عمومی عدالت و زنده نگه‌داشتن یاد شهدا استفاده کرد.
صاحبقرانی با اشاره به پیام‌ها و بیانات رهبر انقلاب درباره انتقام و خون‌خواهی خاطرنشان کرد: این بیانات حاوی گزاره‌هایی است که می‌توانند مبنای شکل‌گیری ایده‌های هنری و رسانه‌ای قرار گیرند؛ از جمله تأکید بر صرف‌نظر نکردن از انتقام خون شهدا و اینکه این موضوع، بنا بر این دیدگاه، تنها به شهادت یک شخصیت محدود نمی‌شود و جان‌باختن هر یک از اعضای ملت به دست دشمن نیز در این چارچوب مورد توجه قرار می‌گیرد.
وی افزود: این مفاهیم ظرفیت تبدیل‌شدن به سناریوهای هنری، تولیدات رسانه‌ای کوتاه و روایت‌های اثرگذار را دارند. گاهی یک اثر چندثانیه‌ای یا ویدئویی کوتاه، اگر بر پایه روایتی واقعی، تصویری تأثیرگذار یا سرگذشتی انسانی شکل گرفته باشد، می‌تواند مفهومی عمیق را به مخاطب منتقل کند.
این مسئول با اشاره به برخی آثار تولیدشده در روزهای اخیر در شهرهایی مانند ارومیه بیان کرد: تجربه‌های موفق نشان می‌دهند که ایده‌های ساده، در صورت برخورداری از طراحی مناسب، قابلیت تکثیر، بازنشر و جریان‌سازی دارند؛ بنابراین باید این تجربه‌ها شناسایی و بررسی شوند و زمینه تولید آثار مشابه در مقیاسی گسترده‌تر فراهم شود.
خون‌خواهی نباید زیر سایه مسائل روز قرار گیرد
صاحبقرانی با اشاره به بیاناتی درباره تحقق بخشی از انتقام و باقی‌ماندن بخش‌های دیگر آن اظهار کرد: از منظر طراحی راهبرد رسانه‌ای، این موضوع اهمیت دارد که مطالبه خون‌خواهی در میان مسائل و پرونده‌های روزمره به حاشیه نرود.
وی افزود: امروز موضوعاتی مانند تنگه هرمز و دیگر مسائل راهبردی کشور به‌طور طبیعی مورد توجه افکار عمومی قرار دارند؛ اما باید بررسی کرد که هنر و رسانه تا چه اندازه توانسته‌اند مطالبه خون‌خواهی و عدالت را در حافظه عمومی جامعه زنده نگه دارند و آیا این موضوع همچنان در فضای فرهنگی و رسانه‌ای کشور حضور مؤثر دارد یا زیر سایه مسائل دیگر قرار گرفته است.
دستیار رئیس سازمان تبلیغات اسلامی در امر جهاد تأکید کرد: برای پاسخ به این پرسش‌ها باید از فعالیت‌های پراکنده عبور کرد و به سمت طراحی جریانی رسانه‌ای و مستمر رفت؛ جریانی که در کنار توجه به مسائل روز، موضوع خون‌خواهی شهدا را نیز به‌صورت پیوسته در فضای عمومی مطرح کند.
وی با اشاره به اجتماعات شبانه و حضور مستمر مردم در میدان‌ها گفت: همان‌طور که این اجتماعات ظرفیت نمایش همبستگی اجتماعی را دارند، هنر و رسانه نیز می‌توانند این حضور را به روایت‌هایی ماندگار، قابل انتشار و اثرگذار تبدیل کنند.
روایت زندگی خانواده‌های شهدا؛ از فقدان تا استقامت
صاحبقرانی یکی از محورهای مهم جریان رسانه‌ای خون‌خواهی را روایت زندگی خانواده‌های شهدا دانست و گفت: خانواده‌هایی که پس از شهادت یکی از اعضای خود با دشواری‌های فراوان مسیر زندگی را ادامه داده‌اند، ظرفیت ارزشمندی برای تولید آثار هنری و رسانه‌ای دارند.
وی با اشاره به وجود کتاب‌ها و روایت‌های مستند در این زمینه افزود: این منابع می‌توانند مبنایی برای تولید محتوای رسانه‌ای باشند. برای نمونه، کتاب «ماه» که به زندگی و سرگذشت یک خانواده شهید می‌پردازد، می‌تواند زمینه اقتباس و تولید آثار هنری را فراهم کند.
این مسئول ادامه داد: شهادت پایان یک داستان نیست و گاهی بخش مهم‌تری از روایت از همان لحظه آغاز می‌شود؛ از مادری که باید فرزندانش را به‌تنهایی بزرگ کند تا خانواده‌ای که با فقدان عزیز خود روبه‌روست و کودکانی که باید در شرایطی دشوار به زندگی ادامه دهند.
وی با تأکید بر ضرورت مستندبودن این روایت‌ها تصریح کرد: در بازنمایی زندگی خانواده‌های شهدا باید پرسید پس از شهادت یک فرد چه بر سر خانواده او آمده، فرزندانش چگونه بزرگ شده‌اند و چه دشواری‌هایی را پشت سر گذاشته‌اند. این بخش از روایت نیز یکی از ابعاد مهم مطالبه خون‌خواهی و عدالت است و نباید از آن غفلت کرد.
صاحبقرانی با اشاره به روایت‌هایی از مادرانی که پس از اطلاع از بمباران منطقه محل زندگی فرزندانشان، نگران و شتابان برای اطلاع از وضعیت آنان خود را به محل حادثه می‌رسانند، گفت: چنین لحظه‌هایی، در صورت بازسازی دقیق و مستند، ظرفیت بالایی برای تولید آثار کوتاه و تأثیرگذار دارند.
وی افزود: در این آثار نباید به پرداخت صرفاً احساسی یا بازنمایی رنج به‌عنوان هدف نهایی بسنده کرد؛ بلکه در کنار بیان مصیبت، باید بر استقامت، امید، پیگیری عدالت و ادامه زندگی نیز تأکید شود.
روایت مستند از قربانیان و خانواده‌ها
دستیار رئیس سازمان تبلیغات اسلامی در امر جهاد با اشاره به ضرورت توجه به ابعاد انسانی حوادث گفت: اگر در جریان حمله‌ای کودکانی جان خود را از دست داده‌اند، نباید تنها با ذکر یک عدد از کنار واقعه عبور کرد؛ زیرا هر کودک زندگی و آینده‌ای داشته و هر خانواده نیز روایت مستقلی دارد.
وی خاطرنشان کرد: هنر و رسانه می‌توانند این روایت‌ها را به شکلی مستند و مسئولانه بازنمایی کنند تا مخاطب با ابعاد واقعی حادثه آشنا شود و مطالبه عدالت در پیوند با زندگی انسان‌های واقعی معنا پیدا کند.
صاحبقرانی در عین حال بر ضرورت توجه هم‌زمان به رنج و حماسه تأکید کرد و گفت: گاهی در بازنمایی رنج خانواده‌های شهدا، چنان بر مصیبت و فقدان تأکید می‌شود که ابعاد حماسی، ایستادگی و اراده آنان کم‌رنگ می‌ماند؛ در حالی که روایت کامل باید هر دو بُعد را در بر گیرد تا شهادت صرفاً به‌عنوان روایتی از فقدان و اندوه به مخاطب ارائه نشود.
شعر، هنرهای تجسمی و روایت‌های کوتاه در خدمت جریان‌سازی
وی با اشاره به موضوع مطالبه غرامت و پاسخ‌گویی در برابر خسارت‌های واردشده اظهار کرد: این موضوع نیز می‌تواند زمینه تولید آثاری درباره مسئولیت‌پذیری، عدالت و ضرورت پاسخ‌گویی در برابر جنایت باشد.
صاحبقرانی پیشنهاد کرد از ظرفیت هنرهای تجسمی برای روایت زندگی شهدا و خانواده‌های آنان استفاده شود و افزود: برای نمونه، می‌توان دیواری شهری را به محلی برای روایت زندگی شهدا و سرگذشت خانواده‌های آنان تبدیل کرد؛ اثری که هنرمندان، به‌ویژه بانوان فعال در عرصه فرهنگی، در شکل‌گیری آن مشارکت داشته باشند و برای رهگذران یادآور زندگی شهدا و ضرورت پیگیری عادلانه پیامدهای جنایت باشد.
وی همچنین شعر و ادبیات را از ظرفیت‌های مهم فرهنگی دانست و گفت: پیوند دیرینه جامعه ایرانی با شعر و تنوع قالب‌های ادبی، از شعر کلاسیک و آیینی تا قالب‌های معاصر، امکان جذب مخاطبان گوناگون را فراهم می‌کند.
این مسئول برگزاری شب‌های شعر، تولید آثار تازه بر پایه روایت‌های مستند شهدا و خانواده‌های آنان و در اختیار قراردادن منابع پژوهشی معتبر برای شاعران و نویسندگان را از جمله پیشنهادهای قابل بررسی عنوان کرد.
وی افزود: برخی مفاهیم قرآنی، از جمله مفهوم قصاص و نسبت آن با عدالت و حیات اجتماعی، نیز می‌توانند مبنای گفت‌وگوهای ادبی و تولید محتوای هنری قرار گیرند؛ البته تبیین دقیق مفاهیم دینی و تمایز روشن میان عدالت‌خواهی، پاسخ‌گویی قانونی و انتقام‌جویی شخصی در این مسیر ضروری است.
تولید محتوا بدون برنامه انتشار کافی نیست
صاحبقرانی با تأکید بر اهمیت توزیع و انتشار آثار گفت: تولید یک شعر، مستند کوتاه، روایت تصویری یا اثر دیواری به‌تنهایی برای شکل‌گیری جریان رسانه‌ای کافی نیست؛ بلکه باید برای انتشار گسترده آن برنامه‌ریزی شود.
وی ادامه داد: برای هر ایده باید مخاطب هدف، قالب تولید، بستر انتشار و شیوه ارزیابی میزان اثرگذاری مشخص باشد. همچنین اگر بازتاب بین‌المللی این جریان اهمیت دارد، باید از ابتدا ظرفیت ترجمه، زیرنویس، روایت‌های قابل فهم برای مخاطبان جهانی و انتشار در بسترهای بین‌المللی مورد توجه قرار گیرد.
این مسئول با اشاره به ظرفیت پرونده‌های مستند شهدای هر منطقه گفت: در استان قزوین نیز شهدایی در جریان جنگ‌های اخیر داشته‌ایم که زندگی و سرگذشت هر یک از آنان می‌تواند موضوع روایتی مستقل باشد. لزوماً برای هر شهید نباید مستندی بلند و پرهزینه تولید کرد؛ گاهی یک روایت تصویری کوتاه، پویانمایی، اثر نمایشی یا مجموعه‌ای از تصاویر مستند می‌تواند پیام را به شکلی روشن و ماندگار منتقل کند.
وی افزود: مهم آن است که هر اثر از دل روایتی واقعی شکل بگیرد و میان زندگی شهید، سرگذشت خانواده او و مفاهیم عدالت‌خواهی و مسئولیت اجتماعی پیوند برقرار کند.
تأکید بر روایت مسئولانه و مستمر
صاحبقرانی با اشاره به کارکرد بازدارندگی در روایت جنایت‌ها گفت: بازنمایی مستند حوادث، پیگیری مسئولانه مطالبه عدالت و تبیین پیامدهای حقوقی و اجتماعی تجاوز می‌تواند در افزایش حساسیت عمومی نسبت به هزینه‌های چنین اقداماتی مؤثر باشد.
وی تأکید کرد: هنر و رسانه نباید به ابزاری برای تهدید اشخاص یا ایجاد ترس و اضطراب شخصی تبدیل شوند، بلکه می‌توانند با برجسته‌کردن مسئولیت‌پذیری، پاسخ‌گویی و ضرورت جلوگیری از تکرار جنایت، به تقویت فرهنگ عدالت و بازدارندگی کمک کنند.
دستیار رئیس سازمان تبلیغات اسلامی در امر جهاد در پایان، شناسایی ایده‌های قابل اجرا، تدوین سناریوهای مشخص و پیوند فعالیت‌های هنری با برنامه‌ای رسانه‌ای و مستمر را ضروری دانست و گفت: این برنامه می‌تواند بر روایت زندگی و سرگذشت شهدا، بازنمایی تجربه خانواده‌های آنان، تبیین مفاهیم دینی و تاریخی خون‌خواهی و عدالت، بهره‌گیری از شعر و هنرهای تجسمی و طراحی سازوکارهای انتشار داخلی و بین‌المللی متمرکز باشد.
وی افزود: هدف آن است که فعالیت‌های فرهنگی به اقدامات مقطعی و واکنش‌های کوتاه‌مدت محدود نشوند و صرفاً به بازگویی شعارها بسنده نکنند؛ بلکه با تکیه بر روایت‌های مستند، زبان هنری و برنامه‌ریزی حرفه‌ای، یاد شهدا را زنده نگه دارند، مطالبه عدالت را در حافظه عمومی تثبیت کنند و پیوند میان آرمان‌های حسینی و مسئولیت امروز جامعه را به شکلی روشن و ماندگار نشان دهند.
نظر شما