خبرگزاری مهر- گروه استان ها: حضرت فاطمه زهرا (س) از برجسته‌ترین شخصیت‌های تاریخ اسلام است، بانویی که زندگی کوتاه اما پربار او، تصویری ماندگار از پیوند عمیق بندگی خداوند، بصیرت، کرامت انسانی و ایستادگی در مسیر حق را پیش روی تاریخ قرار داده است.
شهادت حضرت زهرا (س) تنها یادآور اندوهی بزرگ در حافظه عاطفی و اعتقادی مسلمانان نیست، بلکه فرصتی برای بازگشت به منظومه‌ای از ارزش‌هاست که در سیره آن حضرت تجلی یافته‌اند؛ ارزش‌هایی که از محراب عبادت تا کانون خانواده و از تربیت فرزند تا حضور آگاهانه در عرصه اجتماع امتداد می‌یابند.
در روزگاری که جامعه با پرسش‌های پیچیده‌ای درباره هویت نسل جوان، تحکیم بنیان خانواده، جایگاه زن، نسبت دین و زندگی اجتماعی و شیوه مواجهه با تحولات فرهنگی روبه‌روست، بازخوانی شخصیت حضرت زهرا (س) ضرورتی فراتر از یک مناسبت تقویمی می‌یابد.
چگونه می‌توان از الگویی سخن گفت که هم در کانون خانواده سرچشمه مهر و تربیت است و هم در بزنگاه‌های تاریخی، مسئولیت روشنگری و دفاع از حق را بر دوش می‌گیرد؟ چگونه می‌توان میراث فکری و معنوی ایشان را از سطح ستایش و ارادت عبور داد و به عرصه انتخاب‌ها، رفتارها و مناسبات روزمره زندگی رساند؟
خطبه فدکیه، در کنار دیگر جلوه‌های زندگی آن حضرت، دریچه‌ای برای فهم این جامعیت است، متنی که در آن معارف توحیدی و قرآنی با تبیین جایگاه پیامبری، توجه به سرنوشت جامعه و دفاع استدلالی از حقیقت درهم می‌آمیزد. این میراث نشان می‌دهد که پاسداری از ارزش‌ها، افزون بر ایمان و دلبستگی، به شناخت، آگاهی، استدلال و مسئولیت‌پذیری نیاز دارد؛ همان مؤلفه‌هایی که می‌توانند در روزگار ما نیز مبنای گفت‌وگویی عمیق درباره نقش دین در زندگی فردی و اجتماعی باشند.
از همین منظر، ایام فاطمیه فرصتی برای تأملی دوباره در این پرسش اساسی است که شناخت ما از حضرت زهرا (س) تا چه اندازه از مرزهای احساس فراتر رفته و در ساحت معرفت و عمل ریشه دوانده است. سهم خانواده در انتقال این میراث چیست؟ رسانه‌ها چگونه می‌توانند سیره فاطمی را با زبانی مستند، روشن و متناسب با پرسش‌های نسل جدید روایت کنند؟ و چگونه می‌توان محبت به آن حضرت را به مسئولیتی زنده در قبال حقیقت، عدالت، اخلاق و تربیت نسل آینده تبدیل کرد؟
این پرسش‌ها، ما را به ضرورت بازشناسی الگویی رهنمون می‌شوند که گذر قرن‌ها از درخشش آن نکاسته است؛ الگویی که در آن، ایمان با آگاهی، محبت با مسئولیت، خانواده با تربیت و معنویت با حضور اجتماعی پیوندی ناگسستنی دارند.
در همین راستا و به مناسبت ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)، در گفتگو با افتخارالسادات موسوی قافله‌باشی از اساتید حوزه علمیه و دانشگاه، ابعاد گوناگون شخصیت و سیره فاطمی، پیوند میان معنویت و مسئولیت اجتماعی، جایگاه خطبه فدکیه در تبیین حقیقت، نقش آموزه‌های فاطمی در تحکیم بنیان خانواده و تربیت نسل آینده و همچنین رسالت رسانه‌ها در معرفی عالمانه و اثرگذار این الگوی جاودانه به نسل جوان را به بحث گذاشته‌ایم، گفتگویی با این محور اینکه چگونه می‌توان محبت و ارادت به بانوی بزرگ اسلام را از ساحت احساس به عرصه معرفت، مسئولیت‌پذیری و رفتار فردی و اجتماعی ارتقا داد.
افتخارالسادات موسوی قافله‌باشی در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به فرارسیدن ایام سوگواری حضرت فاطمه زهرا (س) اظهار کرد: ایام فاطمیه فرصتی ارزشمند برای آشنایی بیشتر با شخصیت آن حضرت و معرفی ایشان به نسل جدید است، چراکه با وجود کوتاهی عمر ظاهری حضرت زهرا (س)، عظمت معنوی، عمق شخصیت، آثار تاریخی و سیره ایشان قرن‌هاست در اندیشه مسلمانان و وجدان جامعه اسلامی جایگاه دارد.
وی با بیان اینکه شخصیت حضرت فاطمه زهرا (س) نباید صرفاً در قالب یک الگوی عاطفی، مادر نمونه یا بانویی اهل عبادت معرفی شود، افزود: آن حضرت شخصیتی جامع و چندبعدی داشتند که معنویت و عقلانیت را در کنار یکدیگر جمع کرده بودند و در عین ایفای شایسته نقش خانوادگی، نسبت به سرنوشت جامعه نیز احساس مسئولیت می‌کردند.
موسوی قافله‌باشی با تأکید بر ضرورت عبور از بزرگداشت صرف و حرکت به سمت شناخت عمیق‌تر سیره فاطمی تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین نیازهای جامعه امروز این است که در کنار برگزاری مراسم و پاسداشت نام حضرت زهرا (س)، برای تحقیق، بررسی و شناخت اندیشه‌ها و پیام‌های زندگی ایشان نیز اهتمام داشته باشیم و نسل جوان را با این سیره آشناتر کنیم.
ایمان در سیره فاطمی از عبادت تا مسئولیت اجتماعی امتداد دارد
وی با اشاره به پیوند عمیق میان ایمان، معرفت و عمل در سیره حضرت فاطمه زهرا (س) گفت: در نگاه آن حضرت، دینداری تنها به انجام مجموعه‌ای از مناسک عبادی محدود نمی‌شود، بلکه ایمان باید در رفتار فردی، مناسبات خانوادگی، مسئولیت اجتماعی و موضع‌گیری انسان در برابر حق و باطل تجلی پیدا کند.
موسوی قافله‌باشی اظهار کرد: حضرت زهرا (س) در عرصه اجتماعی شخصیتی آگاه و مسئولیت‌پذیر بودند که نسبت به تحولات جامعه بی‌تفاوت نمی‌ماندند و زندگی عملی ایشان نشان می‌دهد که معنویت و فعالیت اجتماعی نه‌تنها با یکدیگر تعارض ندارند، بلکه می‌توانند در کنار هم معنا پیدا کنند.
وی با اشاره به برخی برداشت‌ها درباره نسبت دینداری و حضور اجتماعی بیان کرد: گاهی چنین تصور می‌شود افرادی که اهل معنویت و مناسک دینی هستند، باید از مسائل جامعه کناره‌گیری کنند یا کسانی که در فعالیت‌های اجتماعی حضور دارند، از معنویت فاصله گرفته‌اند، در حالی که سیره حضرت زهرا (س) این دوگانگی را رد می‌کند.
موسوی قافله‌باشی افزود: زندگی آن حضرت نشان می‌دهد که انسان می‌تواند در اوج بندگی خداوند، نسبت به مسائل جامعه حساس باشد و برای اصلاح امور احساس مسئولیت کند، بنابراین نباید میان معنویت و مسئولیت اجتماعی فاصله انداخت.
موسوی قافله‌باشی با اشاره به ابعاد مختلف شخصیت حضرت فاطمه زهرا (س) در تبیین جایگاه زن در اسلام گفت: زن در نگاه اسلامی انسانی برخوردار از کرامت، اندیشه، اراده و مسئولیت است و شخصیت حضرت زهرا (س) نمونه‌ای روشن از این جایگاه به شمار می‌رود.
وی ادامه داد: حضرت فاطمه زهرا (س) نه‌تنها در عرصه خانواده، بلکه در مقام تبیین معارف دینی و دفاع از ارزش‌های جامعه اسلامی نیز حضوری پررنگ و اثرگذار داشتند و این موضوع نشان می‌دهد که نقش زنان را نباید به یک عرصه خاص محدود کرد.
خطبه فدکیه جلوه‌ای از آگاهی و مسئولیت اجتماعی حضرت زهرا (س) است
موسوی قافله‌باشی با اشاره به جایگاه خطبه فدکیه در شناخت شخصیت علمی و اجتماعی حضرت فاطمه زهرا (س) گفت: یکی از مهم‌ترین جلوه‌های شخصیت علمی و اجتماعی آن حضرت، خطبه فدکیه است که ظرفیت قابل‌توجهی برای مطالعه و تحلیل دارد.
وی با بیان اینکه نباید این خطبه صرفاً سخنانی درباره یک موضوع مالی یا اختلافی بر سر فدک تلقی شود، افزود: خطبه فدکیه در کنار طرح مسئله حق، حاوی مباحث عمیق توحیدی، قرآنی، نبوی و اجتماعی است و از این جهت می‌تواند زمینه شناخت بخش مهمی از اندیشه و رویکرد حضرت زهرا (س) را فراهم کند.
موسوی قافله‌باشی با اشاره به محتوای خطبه فدکیه اظهار کرد: حضرت زهرا (س) خطبه خود را با حمد و ستایش خداوند آغاز می‌کنند و پس از آن به فلسفه بعثت پیامبر اسلام (ص) می‌پردازند، سپس جایگاه قرآن و احکام الهی را تبیین می‌کنند و در ادامه، مسائل و انحرافات جامعه پس از رحلت پیامبر را مورد توجه قرار می‌دهند.
وی افزود: این سیر محتوایی نشان می‌دهد که حضرت فاطمه زهرا (س) نسبت به امور اجتماعی حساس بودند و از کنار تحولات جامعه به‌سادگی و بی‌تفاوتی عبور نمی‌کردند.
موسوی قافله‌باشی با تأکید بر شیوه مواجهه حضرت زهرا (س) با شرایط دشوار زمان خود بیان کرد: آن حضرت صرفاً به بیان احساسات یا اعتراض شخصی اکتفا نکردند، بلکه با استدلال، استناد به قرآن کریم و یادآوری تعالیم پیامبر اسلام (ص)، موضع خود را مشخص کردند و این رویکرد درس بزرگی برای جامعه امروز است.
دفاع از حقیقت به آگاهی و شجاعت اخلاقی نیاز دارد
وی با بیان اینکه دفاع از حقیقت نیازمند شناخت، استدلال و شجاعت اخلاقی است، گفت: اگر بخواهیم در جامعه با تحریف، بی‌عدالتی، شایعه یا انحرافات فکری مقابله کنیم، نمی‌توانیم تنها به واکنش‌های احساسی و هیجانی بسنده کنیم، بلکه باید حقیقت را بشناسیم، مستند سخن بگوییم و از منطق و اخلاق فاصله نگیریم.
این استاد حوزه علمیه افزود: در عین حال، شناخت حقیقت باید با مسئولیت‌پذیری همراه باشد و انسان نباید در برابر مسائل مهم جامعه بی‌تفاوت بماند، چراکه خطبه فدکیه این پیام را نیز منتقل می‌کند که سکوت در برابر انحرافات اساسی می‌تواند زمینه‌ساز آسیب‌های بزرگ اجتماعی شود.
موسوی قافله‌باشی با تأکید بر ضرورت رعایت موازین اخلاقی در دفاع از حق تصریح کرد: مسئولیت‌پذیری اجتماعی باید همواره با انصاف، آگاهی و پرهیز از تهمت و داوری‌های شتاب‌زده همراه باشد و دفاع از حقیقت نباید بهانه‌ای برای فاصله‌گرفتن از اخلاق شود.
وی با اشاره به ظرفیت رسانه‌ای خطبه فدکیه اظهار کرد: رسانه‌ها می‌توانند این میراث ارزشمند را با زبانی قابل‌فهم برای نسل امروز بازخوانی کنند و نشان دهند که چگونه یک متن دینی در کنار بیان معارف اعتقادی، به مسائل جامعه، مسئولیت مردم و ضرورت پاسداری از حقیقت نیز می‌پردازد.
سیره فاطمی الگویی برای تحکیم خانواده و تربیت نسل است
این کارشناس مسائل دینی با اشاره به یکی دیگر از ابعاد مهم شخصیت حضرت فاطمه زهرا (س) یعنی نقش ایشان در خانواده و تربیت نسل گفت: خانواده در سیره فاطمی صرفاً نهادی برای تأمین نیازهای روزمره نیست، بلکه محیطی برای رشد اخلاقی، شکل‌گیری شخصیت، انتقال ارزش‌ها و پرورش انسان‌های مسئولیت‌پذیر است.
وی با تأکید بر اهمیت الگوگیری خانواده‌های امروز از سیره حضرت زهرا (س) افزود: مادران با شناخت و به‌کارگیری اصول تربیتی برگرفته از سیره آن حضرت می‌توانند در تربیت فرزندان نقش مؤثری ایفا کنند و مسئولیت خود را در پرورش نسل آینده به‌درستی انجام دهند.
موسوی قافله‌باشی خاطرنشان کرد: البته الگوگیری از زندگی حضرت فاطمه زهرا (س) و امیرالمؤمنین علی (ع) به معنای نادیده‌گرفتن تفاوت شرایط تاریخی و اجتماعی نیست، چراکه اقتضائات زندگی در آن دوران با شرایط امروز تفاوت دارد، اما اصول حاکم بر زندگی آن دو بزرگوار همچنان قابل توجه و بهره‌گیری است.
وی احترام متقابل، مسئولیت‌پذیری، همراهی در دشواری‌ها، توجه به تربیت فرزندان و مقدم‌دانستن ارزش‌های اخلاقی بر خواسته‌های شخصی را از جمله این اصول دانست و گفت: این ارزش‌ها در زندگی آن دو بزرگوار جایگاهی اساسی داشت و می‌تواند در روابط خانوادگی امروز نیز مورد توجه قرار گیرد.
استاد حوزه علمیه و دانشگاه با اشاره به چالش‌های پیش‌روی خانواده‌های امروزی بیان کرد: فاصله نسلی، چالش‌های تربیتی، فشارهای اقتصادی، گسترش فضای مجازی و تغییر الگوهای ارتباطی از جمله مسائلی است که خانواده ایرانی با آن مواجه است و بازخوانی سیره فاطمی می‌تواند در مواجهه با این مسائل مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: آموزه‌های برگرفته از زندگی حضرت زهرا (س) می‌تواند در ایجاد تعادل میان محبت و مسئولیت، آزادی و تربیت و زندگی مادی و معنوی به خانواده‌ها کمک کند و زمینه توجه بیشتر به اخلاق خانوادگی و تربیت نسل آینده را فراهم سازد.
مسئولیت تربیت نسل تنها بر دوش والدین نیست
موسوی قافله‌باشی با تأکید بر اینکه مسئولیت تربیت و هدایت نسل آینده به دوران کودکی فرزندان محدود نمی‌شود، اظهار کرد: هر فرد متناسب با جایگاه و توانایی خود در برابر خانواده و جامعه مسئولیت‌هایی دارد که باید آن‌ها را به‌درستی انجام دهد.
وی ادامه داد: فردی که به‌تازگی وارد زندگی مشترک شده، مسئولیت‌هایی متناسب با این مرحله از زندگی دارد و با صاحب فرزندشدن، وظایف دیگری در زمینه تربیت نسل به مسئولیت‌های پیشین او افزوده می‌شود.
موسوی قافله باشی افزود: مسئولیت افراد پس از طی مراحل تربیت فرزندان نیز پایان نمی‌یابد، بلکه هرکس می‌تواند متناسب با توان علمی، فکری، مالی و سایر ظرفیت‌های خود، در تربیت و هدایت فرزندان، جوانان و افراد پیرامونی و تحکیم بنیان خانواده در جامعه نقش داشته باشد.
وی با بیان اینکه توجه به تربیت نسل باید به یک مسئولیت اجتماعی تبدیل شود، تصریح کرد: اگر به جایگاه علمی و معرفتی حضرت فاطمه زهرا (س) باور داریم، باید در شناخت و معرفی اندیشه‌های ایشان از سطح بیان کلی و کلیشه‌ای فراتر برویم و زمینه بهره‌گیری عملی از این معارف را فراهم کنیم.
رسانه‌ها باید سیره فاطمی را به زبان نسل جوان روایت کنند
موسوی قافله باشی با اشاره به نقش رسانه‌ها در معرفی شخصیت حضرت زهرا (س) گفت: رسانه‌ها در ایام فاطمیه علاوه بر پوشش مراسم عزاداری، انتشار پیام‌های تسلیت و توجه به حفظ سنت‌های دینی که همگی ارزشمند هستند، می‌توانند گام‌های مؤثرتری برای شناخت معرفتی و عملی سیره آن حضرت بردارند.
وی تولید محتوای مستند و قابل‌فهم درباره زندگی، شخصیت و اندیشه حضرت زهرا (س) را یکی از ضرورت‌های فعالیت رسانه‌ای دانست و افزود: مخاطب باید بتواند از طریق این محتوا با ابعاد مختلف شخصیت آن حضرت آشنا شود و درک روشن‌تری از جایگاه و پیام‌های زندگی ایشان پیدا کند.
وی استفاده از قالب‌های متنوع رسانه‌ای را مورد توجه قرار داد و اظهار کرد: گفت‌وگوهای تخصصی، گزارش‌های تحلیلی، پادکست، ویدئوهای کوتاه و محتوای مناسب شبکه‌های اجتماعی از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌توان برای معرفی شخصیت حضرت فاطمه زهرا (س) و آشنایی نسل امروز با سیره ایشان به کار گرفت.
این فعال فرهنگی با تأکید بر ضرورت پیوند میان معارف دینی و مسائل واقعی زندگی مردم بیان کرد: تبیین نقش حضرت زهرا (س) در موضوعاتی همچون کرامت زن، اخلاق خانوادگی، مسئولیت اجتماعی، عدالت‌خواهی و شیوه صحیح مواجهه با اختلافات می‌تواند زمینه شناخت کاربردی‌تری از سیره آن حضرت را فراهم کند.
وی افزود: محتوای دینی نباید تنها برای مخاطبانی تولید شود که از قبل با این معارف آشنایی دارند، بلکه رسانه‌ها باید بتوانند با زبانی روشن، مستند و اقناعی با جوانانی نیز گفت‌وگو کنند که پرسش دارند و به دنبال فهم دلیل و نسبت میان آموزه‌های دینی و زندگی امروز خود هستند.
بزرگداشت حضرت زهرا (س) باید به تغییر رفتار منجر شود
موسوی قافله‌باشی با بیان اینکه رسانه دینی موفق صرفاً رسانه‌ای نیست که پیام مذهبی بیشتری منتشر کند، گفت: انتشار پیام‌های مذهبی ارزشمند است، اما رسانه زمانی به موفقیت عمیق‌تری دست پیدا می‌کند که بتواند به شناخت بیشتر، تقویت اعتماد و تغییر مثبت در رفتار مخاطب، به‌ویژه نوجوانان و جوانان، کمک کند.
وی با تأکید بر ضرورت پیوند میان باورهای دینی و رفتار عملی اظهار کرد: ایام فاطمیه هم فرصتی برای تجدید محبت و ارادت به حضرت زهرا (س) و هم فرصتی برای بازنگری در رفتار و مسئولیت‌های خودمان است.
این فعال حوزوی ادامه داد: اگر حضرت زهرا (س) را الگوی ایمان می‌دانیم، باید در زندگی فردی و اجتماعی به ارزش‌های دینی پایبند باشیم و این پایبندی تنها در گفتار و اظهار محبت خلاصه نشود، بلکه در رفتار ما نیز نمود پیدا کند.
وی افزود: اگر آن حضرت را الگوی دفاع از حق می‌شناسیم، باید در برابر بی‌عدالتی و تحریف حقیقت مسئولیت‌پذیر باشیم و اگر ایشان را الگوی خانواده می‌دانیم، باید برای تحکیم بنیان خانواده و تربیت نسل آینده تلاش کنیم.
این فعال فرهنگی با اشاره به الگوی زندگی مشترک حضرت فاطمه زهرا (س) و امیرالمؤمنین علی (ع) گفت: این دو بزرگوار بهترین نمونه و الگو برای زن و شوهر امروز هستند و در معرفی این الگو باید به خصلت‌های اساسی و فطری انسان‌ها توجه کنیم.
وی خاطرنشان کرد: فرزندان باید صداقت و اصول تربیتی را در عمل از پدر و مادر خود بیاموزند و خانواده با رفتار خود می‌تواند زمینه شکل‌گیری این ارزش‌ها را در نسل آینده فراهم کند.
این فعال حوزوی در پایان تأکید کرد: بزرگداشت حضرت زهرا (س) زمانی به نتیجه عمیق‌تر خود می‌رسد که محبت ما به معرفت، معرفت ما به مسئولیت و مسئولیت ما به رفتار درست تبدیل شود و هر فرد متناسب با توانایی و جایگاه خود برای تحکیم بنیان خانواده، تربیت نسل آینده و معرفی اندیشه‌های آن حضرت تلاش کند.
نظر شما