خبرگزاری مهر، گروه استانها- امیرماهان محمدی یکتا: تراکم جمعیت، کمبود زیرساخت‌های آموزشی و درمانی و محدودیت فضاهای فرهنگی و ورزشی، بهارستان را با چالشی فراتر از توسعه کالبدی شهرها روبه‌رو کرده است؛ چالشی که مدیریت و کاهش آسیب‌های اجتماعی را به برنامه‌ریزی دقیق‌تر و سرمایه‌گذاری هدفمند نیازمند می‌کند.
بر اساس اظهارات فرماندار بهارستان، این شهرستان بیش از ۸۰۰ هزار نفر در محدوده‌ای به وسعت ۶۴ کیلومترمربع زندگی می‌کنند، ۹۰ درصد مدارس شهرستان به‌صورت دو نوبته فعالیت دارند و زیرساخت‌های درمانی موجود پاسخ‌گوی نیاز جمعیت منطقه نیست، در چنین شرایطی، تقویت خدمات محله‌محور، حمایت از خانواده‌های آسیب‌پذیر، فراهم‌کردن فرصت‌های سالم برای نوجوانان و جوانان و هماهنگی دستگاه‌های مسئول، از ضرورت‌های کاهش آسیب‌های اجتماعی در این شهرستان به شمار می‌رود.
در بهارستان، مسئله فقط تعداد خانه‌ها، خیابان‌ها و جمعیت ساکن نیست؛ موضوع اصلی، تناسب میان جمعیت و امکاناتی است که باید نیازهای روزمره شهروندان را پاسخ دهد، هنگامی که شمار ساکنان یک منطقه با سرعت بیشتری از ظرفیت مدارس، مراکز درمانی، فضاهای ورزشی و امکانات فرهنگی افزایش می‌یابد، فشار بر خدمات عمومی بیشتر می‌شود و مدیریت شهری و اجتماعی نیز با مسئولیت سنگین‌تری روبه‌رو خواهد شد.
تاکید استاندار تهران بر تقویت اورژانس اجتماعی
بهارستان، در جنوب‌غرب استان تهران، نمونه‌ای قابل تأمل از این وضعیت است، که تراکم جمعیت در این منطقه از ۱۰ هزار نفر در هر کیلومترمربع فراتر رفته است و به عنوان مثال تنها یک بیمارستان با حداقل امکانات در شهرستان فعال است و ظرفیت موجود، پاسخ‌گوی نیازهای درمانی شهروندان نیست.
البته تراکم جمعیت به‌تنهایی علت بروز آسیب‌های اجتماعی نیست و نباید جمعیت زیاد یا تنوع فرهنگی و قومی ساکنان را به‌عنوان منشأ آسیب معرفی کرد، مسئله زمانی پیچیده می‌شود که کمبود امکانات، دشواری معیشت، دسترسی محدود به خدمات حمایتی و نبود فرصت‌های کافی برای رشد و مشارکت اجتماعی، در کنار یکدیگر قرار گیرند، بنابراین، کاهش آسیب‌ها در بهارستان مستلزم آن است که به‌جای تمرکز صرف بر پیامدها، شرایطی که احتمال بروز مشکلات را افزایش می‌دهد نیز مورد توجه قرار گیرد.
یکی از مهم‌ترین عرصه‌های این مداخله، مدرسه است. فعالیت ۹۰ درصد مدارس شهرستان به‌صورت دو نوبته، نشانه‌ای از فشار بر زیرساخت آموزشی است، مدرسه صرفاً محل آموزش کتاب‌های درسی نیست؛ ارتباط مستمر دانش‌آموز با معلم، مشاور و محیط اجتماعی سالم، می‌تواند در شناسایی زودهنگام مشکلات تحصیلی، خانوادگی و رفتاری نیز مؤثر باشد، ازاین‌رو، توسعه فضای آموزشی باید با تقویت مشاوره مدرسه، شناسایی دانش‌آموزان در معرض ترک تحصیل و حمایت از خانواده‌هایی که با مشکلات اقتصادی روبه‌رو هستند، همراه شود.
در همین زمینه، محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران، بر ضرورت پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، بازگرداندن کودکان و نوجوانان بازمانده از تحصیل به چرخه آموزش و تقویت اورژانس اجتماعی و مراکز مشاوره تأکید کرد و در گفتگو با خبرنگار مهر خواستار استفاده هدفمند از ظرفیت محلات و مساجد برای اجرای برنامه‌های اجتماعی شد.
وی گفت: این رویکرد زمانی می‌تواند برای بهارستان نتیجه ملموس داشته باشد که به برنامه‌های مشخص در محلات شهرستان تبدیل شود و برای هر اقدام، مسئول اجرا، زمان‌بندی و شاخص ارزیابی تعیین شود.
امیدآفرینی، رفاه و اشتغال از عوامل مهم پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی است
فرماندار بهارستان نیز در مورد اقدامات دستگاه های اجرائی این شهرستان در پیشگیری از آسیب های اجتماعی به خبرنگار مهر گفت: اجرای مصوبات شورای اجتماعی بهارستان در ارزیابی عملکرد مدیران و دستگاه‌های اجرایی لحاظ خواهد شد و مصوبات نباید در حد تصمیم و صورت‌جلسه باقی بماند و باید به اقدام عملی تبدیل شود.
عبدالحمید شرفی با اشاره به تراکم بالای جمعیت و کمبود سرانه‌های مورد نیاز در این شهرستان گفت: فشار ناشی از کمبود زیرساخت‌ها و امکانات عمومی، برنامه‌ریزی منسجم و توجه بیشتر به کاهش آسیب‌های اجتماعی را ضروری کرده است.
به گفتهٔ او، توسعهٔ زیرساخت‌ها باید هم‌زمان با تقویت امنیت روانی و بهبود کیفیت زندگی شهروندان پیش برود.
شرفی همچنین امیدآفرینی، رفاه و اشتغال را از عوامل مهم پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی دانست و گفت: این موارد باید در برنامه‌ریزی‌های اجتماعی جدی گرفته شود.
او هدف مدیریت شهرستان را عبور از مدیریت بحران و حرکت به سمت مدیریت توسعه خواند و از مدیران خواست با مسئولیت‌پذیری و هماهنگی میان دستگاه‌ها برای رفع مشکلات مردم تلاش کنند.
در کنار آموزش، کمبود فضاهای فرهنگی و ورزشی نیز یکی از موضوعاتی است که نمی‌توان در برنامه کاهش آسیب‌های اجتماعی از آن غفلت کرد، نوجوان و جوانی که به امکانات ورزشی، کتابخانه، کارگاه هنری، کلاس مهارت‌آموزی یا محیطی مناسب برای تعامل اجتماعی دسترسی دارد، فرصت‌های بیشتری برای رشد فردی و مشارکت در فعالیت‌های جمعی خواهد داشت. به همین دلیل، توسعه این فضاها نباید به ساخت چند ساختمان یا افتتاح پروژه‌های عمرانی محدود شود؛ مهم‌تر از ایجاد یک مجموعه، فراهم‌کردن امکان استفاده مستمر و کم‌هزینه شهروندان از آن است.
اهمیت رسیدگی به خانواده‌های آسیب دیده
نبود نگارخانه استاندارد برای نمایش آثار هنرمندان تجسمی، نبود سالن تخصصی مناسب برای تمرین و اجرای تئاتر و کمبود امکانات لازم برای برگزاری رویدادهای فرهنگی بزرگ و اصولا سرانه های پایین فرهنگی از چالش های قابل توجه در بهارستان است؛ زیرا فراهم‌کردن بستر فعالیت‌های فرهنگی می‌تواند مشارکت اجتماعی، ارتباط میان نسل‌ها و احساس تعلق شهروندان به محل زندگی‌شان را تقویت کند.
راهکار دیگر، استفاده مؤثر از ظرفیت‌های ورزشی و محله‌ای است. با توجه به محدودیت زمین در بافت متراکم بهارستان، توسعه امکانات الزاماً نباید به ساخت مجموعه‌های بزرگ و پرهزینه وابسته باشد، تجهیز فضاهای موجود، افزایش دسترسی مدارس به امکانات ورزشی خارج از ساعات آموزشی، حمایت از باشگاه‌های محلی و گسترش فعالیت‌های ورزشی ویژه نوجوانان و بانوان می‌تواند بخشی از نیاز منطقه را پاسخ دهد.
البته موفقیت چنین برنامه‌هایی به تأمین اعتبار پایدار، نگهداری مناسب از امکانات و فراهم‌کردن امکان استفاده اقشار کم‌درآمد وابسته است.
در حوزه حمایت اجتماعی نیز، رسیدگی به خانواده‌هایی که با بحران‌های معیشتی، فقدان سرپرست یا مشکلات خانوادگی روبه‌رو هستند، باید جایگاه مشخصی در برنامه مدیریت شهرستان داشته باشد، سیدامیر احمدی، دادستان عمومی و انقلاب بهارستان، با اشاره به ۱۳۰۰ زندانی این شهرستان به خبرنگار مهر اعلام کرد: کمتر از یک‌سوم این زندانیان تحت پوشش خدمات حمایتی انجمن حمایت از زندانیان قرار دارند.
او از پرداخت سه میلیارد تومان کمک نقدی مستقیم به خانواده‌ها طی یک سال، اختصاص ۸۰۰ میلیون تومان برای آزادی زندانیان جرایم غیرعمد و هزینه‌کرد منابع دیگر برای کمک‌های معیشتی، عیدی و بسته‌های تحصیلی خبر داد.
سامان‌دهی آسیب‌های اجتماعی نیازمند نظام اطلاعاتی دقیق و همکاری میان دستگاه‌هاست
حمایت از این خانواده‌ها نباید به پرداخت‌های مقطعی محدود بماند. کمک به ادامه تحصیل فرزندان، دسترسی به مشاوره، مهارت‌آموزی و فراهم‌کردن فرصت اشتغال برای اعضای واجد شرایط خانواده می‌تواند به کاهش فشارهای اقتصادی و افزایش توان استقلال آنها کمک کند. در این مسیر، نهادهای حمایتی، دستگاه قضایی، مراکز فنی‌وحرفه‌ای، شهرداری‌ها و بنگاه‌های اقتصادی می‌توانند با تعریف برنامه‌های مشترک، از پراکندگی خدمات جلوگیری کنند. تعیین مددکار مشخص برای پیگیری وضعیت خانواده‌ها نیز این امکان را فراهم می‌کند که حمایت‌ها بر اساس نیاز واقعی و میزان پیشرفت هر پرونده ادامه یابد.
از سوی دیگر، سامان‌دهی آسیب‌های اجتماعی نیازمند نظام اطلاعاتی دقیق و همکاری میان دستگاه‌هاست، اگر آموزش‌وپرورش، بهزیستی، مراکز درمانی، نهادهای حمایتی و مدیریت شهری هر یک جداگانه عمل کنند، ممکن است گروهی از افراد نیازمند از چرخه خدمات خارج بمانند یا چند نهاد برای یک نیاز مشابه اقدام کنند، درحالی‌که مسائل مهم دیگری بی‌پاسخ بماند. تشکیل پرونده‌های حمایتی با رعایت محرمانگی اطلاعات، شناسایی مناطق کم‌برخوردار و ارزیابی مستمر نتایج برنامه‌ها می‌تواند به هدفمندشدن اعتبارات کمک کند.
بااین‌حال، هیچ برنامه اجتماعی بدون تأمین اعتبار به‌موقع و پاسخ‌گویی دستگاه‌های مسئول به نتیجه پایدار نمی‌رسد. مصوبات مرتبط با توسعه بهارستان باید از مرحله اعلام و تصویب عبور کنند و به پروژه‌های دارای اعتبار، زمان‌بندی و خروجی قابل سنجش تبدیل شوند. همچنین، مردم و تشکل‌های محلی باید در شناسایی مسائل و ارزیابی عملکرد برنامه‌ها نقش داشته باشند؛ چراکه ساکنان محلات، پیش از بسیاری از نهادهای رسمی، تغییرات محیط زندگی و نیازهای خانواده‌ها را لمس می‌کنند.
بهارستان برای کاهش آسیب‌های اجتماعی، بیش از برنامه‌های مقطعی و همایش‌های تکراری، به یک نقشه راه اجرایی نیاز دارد؛ نقشه‌ای که در آن توسعه مدارس، افزایش دسترسی به خدمات درمانی و مشاوره‌ای، گسترش فضاهای فرهنگی و ورزشی، حمایت از خانواده‌های آسیب‌پذیر و ایجاد فرصت‌های شغلی در کنار یکدیگر قرار گیرند. میزان موفقیت این برنامه نیز باید با شاخص‌هایی روشن، از جمله کاهش ترک تحصیل، افزایش پوشش خدمات حمایتی، دسترسی آسان‌تر به مشاوره و گسترش فرصت‌های سالم برای اوقات فراغت سنجیده شود.
در نهایت، جمعیت متراکم بهارستان تنها زمانی به یک چالش اجتماعی ماندگار تبدیل می‌شود که رشد جمعیت با رشد خدمات و فرصت‌ها همراه نباشد. اگر توسعه زیرساخت‌ها، پیشگیری اجتماعی و توانمندسازی خانواده‌ها در کنار یکدیگر دنبال شوند، همین جمعیت جوان و ظرفیت انسانی گسترده می‌تواند به نقطه قوت شهرستان تبدیل شود. راه کاهش آسیب‌ها، نه در سرزنش ساکنان و نه در برخوردهای مقطعی، بلکه در فراهم‌کردن فرصت برابر برای آموزش، سلامت، مشارکت فرهنگی و زندگی شایسته برای همه شهروندان نهفته است.
نظر شما