خبرگزاری مهر، گروه استانها: باغ‌های سیب کهگیلویه و بویراحمد در آستانه برداشت محصولی ۱۳۰ هزار تنی قرار دارند، ظرفیتی که می‌تواند زمینه‌ساز رونق اقتصادی، ایجاد اشتغال و افزایش درآمد باغداران باشد، اما روایت تولیدکنندگان از بازار فروش، تصویر متفاوتی را ترسیم می‌کند.
باغداران کاکان و سی‌سخت از فروش سیب با قیمت ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان در باغ، در حالی سخن می‌گویند که به گفته آنان، همین محصول در بازارهای مصرف با قیمت‌هایی چند برابر عرضه می‌شود، فاصله‌ای که در کنار هزینه‌های کود، سم، کارگر و حمل‌ونقل، سود باغداری را تحت فشار قرار داده است.
در این میان، کمبود سردخانه، محدودیت ظرفیت واحدهای فرآوری و بازار نامطمئن سیب صنعتی، حلقه‌های مفقوده زنجیره تولید تا درآمد در استان به شمار می‌روند، شرایطی که ضرورت توسعه صنایع تبدیلی را برای جلوگیری از هدررفت محصول، کاهش خام‌فروشی، افزایش ارزش افزوده و ایجاد فرصت‌های شغلی در مناطق باغداری بیش از گذشته برجسته می‌کند.
باغ‌های پربار؛ حلقه مفقوده در مسیر تولید تا درآمد
کهگیلویه و بویراحمد از مناطق مهم تولید سیب در جنوب کشور است و باغ‌های این استان، به‌ویژه در شهرستان‌های بویراحمد، دنا و مارگون، هر ساله حجم قابل‌توجهی از این محصول را روانه بازار می‌کنند.
بر اساس اعلام مسئولان جهاد کشاورزی استان، پیش‌بینی می‌شود امسال ۱۳۰ هزار تن سیب از سطح ۶ هزار و ۷۰۰ هکتار باغ برداشت شود، آماری که از ظرفیت قابل‌توجه استان در حوزه باغداری حکایت دارد، اما تولید بالا به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده درآمد مناسب برای کشاورزان باشد.
بخشی از مشکلات باغداران درست در مرحله پس از برداشت خود را نشان می‌دهد، زمانی که هزینه‌های یک سال فعالیت باید از محل فروش محصول جبران شود. در چنین شرایطی، دسترسی به بازار مناسب، امکان نگهداری محصول و وجود خریداران متناسب با حجم تولید، نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان درآمد باغدار دارد.
همه سیب‌های برداشت‌شده قابلیت عرضه با قیمت یکسان در بازار تازه‌خوری را ندارند، بخشی از محصول به دلیل اندازه، ظاهر یا ویژگی‌های کیفی در رده سیب صنعتی قرار می‌گیرد، محصولی که در صورت وجود واحدهای فرآوری مناسب می‌تواند به مواد اولیه تولید کنسانتره، آب‌میوه، پوره و دیگر فرآورده‌های غذایی تبدیل شود.
صنایع تبدیلی در این میان تنها یک فعالیت صنعتی جانبی نیست، بلکه بخشی از زنجیره اقتصادی باغداری به شمار می‌رود، وجود کارخانه‌های فرآوری می‌تواند برای سیب صنعتی بازار مشخص‌تری ایجاد کند، بخشی از هزینه‌های انتقال محصول به خارج از استان را کاهش دهد و فرصت‌های شغلی تازه‌ای در مناطق تولیدکننده به وجود آورد.
در مقابل، محدودبودن ظرفیت فرآوری ممکن است باغدار را به فروش فوری محصول با قیمت پایین‌تر وادار کند، اگر بازار خرید سیب صنعتی نیز محدود باشد، تأخیر در فروش و نبود امکانات مناسب نگهداری می‌تواند احتمال افت کیفیت و افزایش ضایعات را بالا ببرد.
به این ترتیب، مسئله تنها برداشت ۱۳۰ هزار تن سیب نیست، بلکه چگونگی تبدیل این میزان تولید به درآمد پایدار برای باغداران و ارزش افزوده برای اقتصاد استان اهمیت دارد.
فاصله قیمت باغ تا بازار؛ سهم باغدار از فروش سیب چقدر است؟
حسین احمدی، باغدار منطقه کاکان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به قیمت فروش محصول خود اظهار کرد: دلالان هر کیلوگرم سیب تولیدی ما را حدود ۶۰ هزار تومان خریداری می‌کنند، در حالی که همین محصول در میدان میوه و تره‌بار کازرون و شیراز با قیمت‌هایی در حدود ۱۶۰ تا ۱۸۰ هزار تومان نیز به فروش می‌رسد.
این باغدار با اشاره به کمبود امکانات نگهداری محصول در منطقه افزود: سردخانه به اندازه کافی در کاکان وجود ندارد و اگر امکان ذخیره‌سازی سیب در منطقه فراهم بود، می‌توانستیم محصول خود را نگهداری کنیم و به‌تدریج وارد بازار کنیم.
احمدی، نبود صنایع تبدیلی و فرآوری را از دیگر مشکلات باغداران دانست و گفت: بخش عمده‌ای از سیب تولیدی قابلیت عرضه در بازار تازه‌خوری را ندارد و لازم است در صنایع تبدیلی مورد استفاده قرار گیرد، اما به دلیل نبود زیرساخت‌های مناسب، بخش قابل‌توجهی از این محصول از بین می‌رود.
هزینه‌های تولید بالا و درآمدی که پاسخگو نیست
محمود رضایی، از باغداران سی‌سخت، نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به شرایط فروش سیب اظهار کرد: دلالان محصول ما را با قیمت بسیار پایین، حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم، خریداری می‌کنند و سپس آن را در میدان بار با قیمت دو تا سه برابر به فروش می‌رسانند.
وی با بیان اینکه هزینه‌های تولید در سال‌های اخیر فشار زیادی بر باغداران وارد کرده است، افزود: هزینه کود، سم‌پاشی، نگهداری باغ و دستمزد کارگران بالا است و درآمد حاصل از فروش محصول با این هزینه‌ها تناسب ندارد.
این باغدار با انتقاد از بی‌توجهی به مطالبات تولیدکنندگان تصریح کرد: چندین سال است که صدای ما شنیده نمی‌شود. نبود صنایع تبدیلی یکی از مشکلات جدی باغداران است و تسهیلاتی هم که در این زمینه پرداخت می‌شود، اگر وجود داشته باشد، پاسخگوی نیازهای ما نیست.
اظهارات باغداران کاکان و سی‌سخت از مجموعه‌ای از مشکلات مشترک حکایت دارد، از محدودبودن امکانات نگهداری و بازار فروش گرفته تا هزینه‌های بالای تولید و نبود ظرفیت کافی برای فرآوری محصول.
در واقع، هنگامی که باغدار امکان ذخیره‌سازی ندارد و بازار خرید سیب صنعتی نیز از ظرفیت محدودی برخوردار است، قدرت چانه‌زنی او در برابر خریداران کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، حتی افزایش میزان تولید نیز لزوماً به افزایش درآمد منجر نمی‌شود و ممکن است فشار فروش در فصل برداشت، بخش مهمی از سود تولیدکننده را از بین ببرد.
صیادی؛ قیمت پایین سیب صنعتی و کمبود ظرفیت فرآوری
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد در گفت و گو با خبرنگار مهر با اشاره به اینکه پیش‌بینی می‌شود امسال ۱۳۰ هزار تن سیب از باغ‌های استان برداشت شود، گفت: این میزان محصول در سطح ۶ هزار و ۷۰۰ هکتار باغ در مناطق سردسیری استان تولید می‌شود.
نیرومند صیادی افزود: سالانه بیش از ۳۰۰ هزار تن انواع میوه در کهگیلویه و بویراحمد تولید می‌شود و سیب بیشترین سهم را در میان محصولات باغی استان دارد.
وی با اشاره به پراکندگی باغ‌های سیب تصریح کرد: شهرستان‌های بویراحمد، دنا و مارگون بیشترین سهم را در تولید این محصول دارند که حدود ۷۰ درصد باغ‌های سیب استان به سامانه‌های آبیاری نوین مجهز هستند و بخش عمده سیب تولیدی نیز در بازارهای تهران و اصفهان عرضه و مصرف می‌شود.
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان، پایین‌بودن قیمت خرید سیب صنعتی را از مهم‌ترین نگرانی‌های باغداران دانسته و ادامه داد: در سال گذشته هر کیلوگرم سیب صنعتی به قیمت ۱۷۰ هزار ریال فروخته می‌شد، امسال نرخ هر کیلوگرم از این محصول ۱۳۰ هزار ریال اعلام شده است.
وی همچنین بالا بودن قیمت سبدهای بسته‌بندی، افزایش هزینه حمل‌ونقل سیب به بازارهای استان‌های مجاور و تأمین دستمزد کارگران برداشت را از دیگر دغدغه‌های باغداران در فصل برداشت عنوان کرد.
صیادی، متناسب نبودن تعداد واحدهای فرآوری سیب با میزان تولید و پایین‌بودن میزان خرید تضمینی را نیز از مهم‌ترین گلایه‌های باغداران استان برشمرد و یادآور شد: این موضوع در کنار هزینه‌های برداشت و انتقال محصول، ضرورت توجه به بازار سیب صنعتی و زیرساخت‌های فرآوری را برجسته می‌کند.
۶ هزار هکتار باغ سیب بارور در استان وجود دارد
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد در گفت و گو با خبرنگار مهر با اشاره به سطح باغ‌های سیب استان گفت: در مجموع سطح این باغ‌ها ۶ هزار و ۷۰۰ هکتار است که از این میزان، ۶ هزار هکتار بارور و ۷۰۰ هکتار غیربارور است.
شهرام عسکری با اشاره به ظرفیت تولید باغ‌های سیب استان افزوده است که پیش‌بینی می‌شود امسال به‌طور میانگین از هر هکتار باغ بارور حدود ۲۳ تا ۲۴ تن سیب برداشت و روانه بازار مصرف شود.
وی با اشاره به ارقام کشت‌شده سیب در منطقه گفته است که ارقام رد و گلدن از مهم‌ترین ارقام تولیدی باغ‌های استان هستند.
عسکری با بیان اینکه برداشت این محصول نقش مهمی در تأمین بازار و ایجاد اشتغال فصلی دارد، بیان کرد: بهره‌برداری مناسب از ظرفیت باغ‌های سیب استان اهمیت بسیار زیادی در بخش تازه خوری و صنایع تبدیلی دارد.
نبود کارخانه‌های فرآوری مانع توسعه زنجیره ارزش سیب است
رئیس سازمان جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به تولید سیب در استان گفت: برداشت این محصول از سطح ۶ هزار و ۲۰۰ هکتار باغ پیش‌بینی شده و میزان تولید به حدود ۱۳۰ هزار تن می‌رسد.
رضا فرازی درباره برنامه‌های توسعه زنجیره ارزش سیب در استان، نبود کارخانه‌های فرآوری را از موانع توسعه مطلوب این زنجیره دانست و اعلام کرد: سیب درجه سه صنعتی به خارج از استان منتقل می‌شود.
وی با بیان اینکه حدود ۲۰ درصد سیب تولیدی استان در داخل مصرف می‌شود، ادامه داد: بخش عمده این محصول از طریق واسطه‌ها به بازارهای هدف ارسال و حدود ۱۵ درصد کل تولید سیب نیز در سردخانه‌ها نگهداری می‌شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان درباره احداث سردخانه چهار هزار تنی در منطقه کاکان نیز به اهمیت توسعه زیرساخت‌های نگهداری محصولات باغی اشاره کرد و گفت: این پروژه با هدف مدیریت عرضه محصولات در فصل برداشت و کاهش فشار فروش فوری به باغداران در حال اجرا است.
موضوع سردخانه و کارخانه فرآوری، هرچند در یک زنجیره اقتصادی قرار می‌گیرند، دو نیاز متفاوت را پوشش می‌دهند. سردخانه به باغدار فرصت می‌دهد محصول را برای مدت بیشتری نگهداری کند و زمان فروش را با شرایط بازار هماهنگ سازد، در مقابل، کارخانه فرآوری می‌تواند سیب صنعتی و محصولاتی را که امکان عرضه مناسب در بازار تازه‌خوری ندارند، به فرآورده‌های قابل‌فروش تبدیل کند.
از این رو، توسعه سردخانه‌ها به‌تنهایی جایگزین صنایع تبدیلی نیست و راه‌اندازی واحدهای فرآوری نیز بدون تأمین مواد اولیه، سرمایه در گردش و بازار فروش پایدار، نمی‌تواند تمام مشکلات زنجیره تولید سیب را برطرف کند.
صنایع تبدیلی؛ راه عبور از خام‌فروشی و کاهش ضایعات
آمار پیش‌بینی برداشت ۱۳۰ هزار تن سیب از سطح ۶ هزار و ۷۰۰ هکتار باغ، ظرفیت قابل‌توجه کهگیلویه و بویراحمد در حوزه باغداری را نشان می‌دهد، اما تولید بالا به‌تنهایی تضمین‌کننده درآمد مناسب برای باغداران نیست. نتیجه اقتصادی تولید به شرایط بازار، هزینه‌های برداشت و حمل‌ونقل، امکانات نگهداری و میزان دسترسی به خریداران وابسته است.
اظهارات مدیر باغبانی جهاد کشاورزی استان درباره کاهش قیمت اعلام‌شده سیب صنعتی از ۱۷۰ هزار ریال در سال گذشته به ۱۳۰ هزار ریال در سال جاری، در کنار اشاره او به هزینه‌های سبد، حمل‌ونقل و کارگران برداشت، نشان می‌دهد که فروش محصول صنعتی یکی از حلقه‌های مهم اقتصاد باغداری است.
هنگامی که تعداد واحدهای فرآوری متناسب با حجم تولید نباشد، باغدار برای فروش این بخش از محصول با انتخاب‌های محدودتری مواجه می‌شود. در چنین شرایطی، بخشی از محصول ممکن است با قیمت پایین‌تر به فروش برسد یا به دلیل نبود بازار مناسب و امکانات نگهداری، در معرض افت کیفیت و ضایعات قرار گیرد.
توسعه صنایع تبدیلی می‌تواند از چند مسیر به بهبود شرایط کمک کند. نخست اینکه برای سیب صنعتی تقاضای پایدار ایجاد می‌کند و امکان استفاده اقتصادی از محصولاتی را فراهم می‌آورد که فروش آن‌ها در بازار تازه‌خوری دشوارتر است.
دوم اینکه با تبدیل محصول خام به فرآورده‌هایی مانند کنسانتره، پوره و آب‌میوه، ارزش افزوده بیشتری در داخل استان ایجاد می‌شود. در این صورت، بخشی از درآمدی که می‌تواند در مراحل فرآوری و عرضه محصول نصیب مناطق دیگر شود، در محل تولید باقی می‌ماند.
سوم اینکه راه‌اندازی واحدهای فرآوری می‌تواند زمینه اشتغال در مناطق باغداری و توسعه فعالیت‌های مکمل مانند بسته‌بندی، حمل‌ونقل تخصصی و نگهداری محصول را فراهم کند. این موضوع به‌ویژه برای مناطقی که بخش مهمی از اقتصاد آن‌ها به کشاورزی وابسته است، اهمیت دارد.
در مقابل، ادامه وضعیت فعلی می‌تواند به تداوم وابستگی باغداران به واسطه‌ها، کاهش قدرت چانه‌زنی هنگام فروش و افزایش احتمال افت کیفیت یا ضایعات محصول منجر شود و انتقال سیب صنعتی به خارج از استان نیز به معنای خروج بخشی از فرصت‌های فرآوری و ارزش افزوده از منطقه تولیدکننده است.
با این حال، راه‌اندازی کارخانه به‌تنهایی راه‌حل همه مشکلات نیست زیرا پیش از اجرای طرح‌های جدید باید میزان واقعی سیب صنعتی قابل تأمین، بازار فروش فرآورده‌ها، هزینه احداث و بهره‌برداری، تأمین سرمایه در گردش و امکان خرید مستمر محصول از باغداران بررسی شود.
برای باغداران کاکان، سی‌سخت و دیگر مناطق تولیدکننده، مسئله تنها برداشت محصول نیست، بلکه تبدیل حاصل یک سال تلاش به درآمدی متناسب با هزینه‌های تولید است زیرا وقتی باغدار از فروش محصول با قیمت پایین، نبود سردخانه و کمبود کارخانه‌های فرآوری سخن می‌گوید، موضوع فراتر از گلایه یک تولیدکننده است و به کارآمدی زنجیره اقتصادی کشاورزی استان بازمی‌گردد.
تولید ۱۳۰ هزار تن سیب، بدون فرآوری چه ارزشی دارد؟
کهگیلویه و بویراحمد با پیش‌بینی تولید ۱۳۰ هزار تن سیب، از ظرفیت قابل‌توجهی در حوزه باغداری برخوردار است؛ ظرفیتی که می‌تواند علاوه بر تأمین بازار مصرف، زمینه توسعه صنایع غذایی، ایجاد اشتغال و افزایش درآمد مناطق باغداری را فراهم کند.
با این حال، روایت باغداران از قیمت خرید محصول، هزینه‌های تولید و کمبود امکانات نگهداری نشان می‌دهد که افزایش تولید به‌تنهایی برای بهبود وضعیت اقتصادی کشاورزان کافی نیست. فاصله قیمت فروش در باغ با قیمت عرضه در بازارهای مصرف، هرچند به‌تنهایی میزان سود واسطه‌ها را مشخص نمی‌کند، ضرورت بررسی دقیق‌تر سهم باغدار از ارزش نهایی محصول و هزینه‌های زنجیره توزیع را برجسته می‌سازد.
در چنین شرایطی، توسعه سردخانه‌ها، افزایش ظرفیت صنایع تبدیلی، ساماندهی بازار سیب صنعتی و ایجاد مسیرهای شفاف خرید، می‌تواند به کاهش فشار فروش در فصل برداشت کمک کند، البته تحقق این اهداف نیازمند برنامه‌ریزی مبتنی بر آمار، سرمایه‌گذاری هدفمند و هماهنگی میان بخش دولتی، سرمایه‌گذاران و باغداران است.
تا زمانی که فاصله میان حجم تولید و ظرفیت فرآوری برطرف نشود، افزایش برداشت به‌تنهایی تضمین‌کننده افزایش درآمد باغداران و رونق پایدار اقتصاد محلی نخواهد بود، محصولی که حاصل یک سال تلاش کشاورز است، نباید به دلیل کمبود زیرساخت و بازار فروش، در مرحله پس از برداشت ارزش اقتصادی خود را از دست بدهد.
۱۰:۴۴ - ۱۴۰۵/۰۷/۲۲
نظر شما