خبرگزاری مهر_ گروه سیاست؛ رامین عبدالله شاهی: مسعود پزشکیان عصر پنجشنبه شانزدهم مهرماه، با بدرقه عارف معاون اول رئیس جمهور و حجت الاسلام قمی معاون امور بین‌الملل دفتر رهبر معظم انقلاب ۱۴۰۵ به منظور سفری دو روزه شرکت و سخنرانی در اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک المنافع و اجلاس محیط زیستی دریای خزر عازم ترکمنستان شد.
حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع در ترکمنستان، از آن جهت اهمیت دارد که جمهوری اسلامی ایران برای نخستین بار و به‌عنوان نخستین کشور در جایگاه مهمان ویژه به این نشست دعوت شده است؛ رویدادی که می‌تواند زمینه‌ساز تقویت پیوندهای موجود و گشودن فصل تازه‌ای از همکاری‌های ایران با کشورهای این مجموعه باشد.
اهمیت این حضور تنها به شرکت در یک نشست سیاسی محدود نمی‌شود؛ هم‌زمانی اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع با نشست زیست‌محیطی کشورهای ساحلی دریای خزر، فرصتی برای پیوند دادن دیپلماسی منطقه‌ای با مسائل مشترک زیست‌محیطی، اقتصادی و امنیتی فراهم کرده است.
دریای خزر؛ محور همکاری مشترک
دریای خزر به‌عنوان سرمایه‌ای مشترک برای نسل‌های آینده، با چالش‌هایی همچون آلودگی‌های ناشی از فعالیت‌های نفتی و انرژی، کاهش ورودی آب، خطر خشکسالی و خشک‌شدن دریا، کاهش ذخایر آبزیان و صید بی‌رویه مواجه است؛ مسائلی که پیامدهای آن محدود به یک کشور نخواهد بود و همه کشورهای ساحلی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
از این رو، گفت‌وگو با سران کشورهای ساحلی خزر درباره حفاظت از محیط زیست، کنترل آلودگی‌ها و مدیریت پایدار منابع این پهنه آبی، یکی از محورهای مهم این سفر به شمار می‌رود. همکاری مشترک کشورهای منطقه می‌تواند زمینه اتخاذ راهکارهای هماهنگ برای مقابله با تهدیدهایی را فراهم کند که آینده زیست‌محیطی دریای خزر را تحت تأثیر قرار داده‌اند.
از دیپلماسی سیاسی تا گسترش تجارت و ترانزیت
در کنار مسائل زیست‌محیطی، این سفر ظرفیت‌هایی برای توسعه همکاری‌های چندجانبه، مقابله با یکجانبهگرایی و گسترش مناسبات در حوزه‌های انرژی، تجارت، فرهنگ، سیاست و امنیت ایجاد می‌کند. این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری دارد که ایران با تحریم‌های آمریکا و محدودیت‌های اقتصادی و دریایی مواجه است و توسعه همکاری با کشورهای منطقه می‌تواند به متنوع‌سازی مسیرهای تجاری و افزایش تاب‌آوری اقتصادی کشور کمک کند.
استفاده از ظرفیت‌های ترانزیتی ایران و گسترش مبادلات تجاری با کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، از دیگر محورهای مهم این فرصت منطقه‌ای است. تداوم و توسعه توافق‌های تجاری، از جمله کاهش یا حذف تعرفه شمار بیشتری از کالاهای مورد مبادله با اعضای این مجموعه، می‌تواند به افزایش حجم تجارت، تقویت پیوندهای اقتصادی و بهره‌گیری بیشتر از ظرفیت‌های جغرافیایی ایران منجر شود.
در واقع، دعوت تاریخی ایران به‌عنوان مهمان ویژه اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع را می‌توان فرصتی برای پیوند دادن دیپلماسی سیاسی با همکاری‌های اقتصادی، ترانزیتی و زیست‌محیطی دانست؛ فرصتی که بهره‌گیری مؤثر از آن، مستلزم تبدیل گفت‌وگوهای سیاسی به توافق‌های عملی و پایدار میان ایران و کشورهای منطقه است.
حضور راهبردی در قلب معادلات اوراسیا
از سویی از منظر ژئوپلیتیک، اهمیت حضور ایران در اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع را می‌توان با توجه به نظریه‌های هارتلند و ریملند مورد تاکید و اهمیت قرار کرد. از این رو باید بر اهمیت راهبردی قلب اوراسیا تأکید کرد، لذا نوار پیرامونی این پهنه، از جمله مناطق ساحلی و مسیرهای ارتباطی از جمله وزن ممتاز ایران را کانون رقابت قدرت‌ها دانست، چرا که ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در پیوند میان آسیای مرکزی، قفقاز، خلیج فارس و آب‌های آزاد، می‌تواند در اتصال این دو حوزه ژئوپلیتیکی نقش‌آفرینی کند. حضور در چنین اجلاس‌هایی، افزون بر گسترش روابط سیاسی، فرصتی برای تقویت پیوندهای تجاری و ترانزیتی و افزایش نقش ایران در معادلات منطقه‌ای اوراسیاست.
از این منظر، دعوت ایران به‌عنوان مهمان ویژه، زمانی اهمیت راهبردی بیشتری می‌یابد که به رقابت قدرت‌ها بر سر کریدورهای ارتباطی، منابع انرژی و دسترسی به آب‌های آزاد در اوراسیا توجه کنیم. البته این حضور به‌خودی‌خود به معنای تحقق جایگاه برتر ژئوپلیتیکی نیست؛ اهمیت واقعی آن به میزان تبدیل فرصت دیپلماتیک به همکاری‌های پایدار و منافع ملموس اقتصادی و راهبردی بستگی دارد.
ایران در میانه هارتلند و ریملند؛ حضور راهبردی در قلب معادلات اوراسیا
دیدار پوتین و پزشکیان
مسعود پزشکیان، در حاشیه اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و اجلاس محیط‌زیستی دریای خزر در ترکمنستان، با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دیدار و گفت‌وگو کرد. رئیس‌جمهور در این دیدار با ابراز خرسندی از تعاملات در حال شکل‌گیری، بر گسترش روابط دوجانبه در زمینه‌های تجاری، اقتصادی و انسانی، پایبندی به برنامه راهبردی مشترک، مخالفت با یکجانبهگرایی و ضرورت حرکت جهان و منطقه به سمت چندجانبه‌گرایی تأکید کرد.
پزشکیان در این دیدار اظهار داشت: از تعاملاتی که در حال شکل گرفتن است، واقعاً خوشحال هستم. همان‌گونه که اشاره کردید، روابطمان در بیشتر زمینه‌ها در حال گسترش است. این روند از منظر ارتباطات تجاری، اقتصادی و انسانی رو به پیشرفت است.
رئیس‌جمهور با اشاره به عزم و اراده جمهوری اسلامی ایران برای گسترش این روابط، که در چارچوب سیاست‌های برنامه راهبردی مشترک به توافق رسیده است، تصریح کرد: این روابط و برنامه‌ها می‌تواند ما را در بیشتر حوزه‌ها به غلبه و پیروزی برساند.
رئیس جمهور با اشاره به روند یکجانبهگرایی آمریکا گفت: همان‌گونه که شما نیز با یکجانبهگرایی مخالفت کرده‌اید، باید دنیا و منطقه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم به سمت چندجانبه‌گرایی برود و نباید بپذیریم که یکجانبهگرایی در دنیا گسترش یابد. آمریکا تلاش می‌کند سیاست‌ها و نظرات خود را بر تمام کشورها تحمیل کند و غلبه یابد. اکنون نیز سیاست‌هایی که درون آمریکاست، به کشورهای دیگر دیکته می‌کند.
رئیس‌جمهور روسیه نیز در این دیدار با اشاره به ارائه پیشنهادهای جدید جمهوری اسلامی ایران برای پایان جنگ، تصریح کرد: موضع مسکو در این زمینه کاملاً روشن است و روسیه تمام تلاش خود را برای حل‌وفصل آن از مسیر دیپلماسی به کار خواهد گرفت.
پوتین با اشاره به تعمیق روابط انسانی و گسترش تعاملات چندجانبه با جمهوری اسلامی ایران اظهار داشت: از ملاقات با جنابعالی بسیار خرسندم. روسیه و تهران برنامه‌ها و سیاست‌های راهبردی و کلیدی متعددی با یکدیگر دارند و این ارتباطات روزبه‌روز در حال افزایش است.
رئیس‌جمهور روسیه ضمن ابلاغ سلام و آرزوی سلامتی و موفقیت برای آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، بر حل‌وفصل مسائل و پایان جنگ در منطقه تأکید کرد و گفت: مسئله کلیدی در منطقه، حل بحران موجود است که جمهوری اسلامی ایران در ایجاد آن نقشی نداشته است و اکنون کشورهای متعددی در تلاش‌اند از طریق دیپلماسی به این جنگ پایان دهند. ایران نیز پیشنهادهای جدید خود را برای پایان جنگ ارائه کرده است.
دیدار سران جمهوری اسلامی ایران و ارمنستان
مسعود پزشکیان رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، در حاشیه اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و اجلاس محیط زیستی دریای خزر در ترکمنستان، با نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، دیدار و گفت‌وگو کرد.
پزشکیان در این دیدار با تأکید بر ظرفیت‌های گسترده برای توسعه همکاری‌های دوجانبه اظهار داشت: زمینه‌های فراوانی برای همکاری میان ایران و ارمنستان وجود دارد و امیدواریم روابط دو کشور در تمامی زمینه‌ها بیش از پیش گسترش یابد.
رئیس‌جمهور با اشاره به همسایگی دو کشور و ضرورت تقویت تعاملات مشترک تصریح کرد: ایران و ارمنستان به‌عنوان دو کشور همسایه باید بتوانند در حوزه‌های مختلف با یکدیگر تعامل و همکاری داشته باشند.
اتصال ظرفیت‌های منطقه به یکدیگر پیش‌نیاز افزایش تاب‌آوری منطقه ما در برابر چالش‌های کنونی است
مسعود پزشکیان رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی خود در نشست سران کشورهای مشترک‌المنافع با تاکید بر اینکه منطقه ما بیش از هر زمان دیگری به تاب‌آوری در برابر جنگ، بحران، فشار خارجی و اختلال در مسیرهای اقتصادی و ارتباطی نیاز دارد و موفقیت در این مسیر، بیش از هر چیز مستلزم اتصال ظرفیت‌های منطقه به یکدیگر است. منافع مشترک ما، نه در رقابت میان مسیرها بلکه در اتصال مسیرهاست تصریح کرد: برای آسیای مرکزی، جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک شریک نیست؛ بلکه یک مسیر طبیعی برای اتصال آسیای مرکزی و اوراسیا به آب‌های آزاد است. بنادر جنوبی ایران در خلیج‌فارس و دریای عمان به‌ویژه چابهار می‌توانند این منطقه را به آسیای جنوبی، آفریقا و سپس اروپا متصل کنند.
رئیس جمهور با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران خود را بخشی طبیعی از جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه می‌داند و این پیوند نه تنها جغرافیائی، بلکه ریشه در تاریخ، فرهنگ، تمدن و پیوندهای مردمی دارد افزود: بر همین اساس، جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد می‌کند فرمت «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» یا «CIS+۱» به‌عنوان سازوکاری منعطف و موثر برای گفت وگو و همکاری ایجاد شود تا بتوانیم همکاری‌های مشترک را در حوزه‌های ترانزیت، انرژی، تجارت، معدن، سرمایه‌گذاری، فناوری، آب و محیط‌زیست، گردشگری و ارتباطات علمی و فرهنگی توسعه دهیم.
پزشکیان در نشست فوق‌العاده سران حوزه خزر: امروز بیش از هر زمان دیگری به دیپلماسی محیط‌زیست نیاز داریم
رئیس جمهور پزشکیان در نشست فوق‌العاده سران حوزه خزر گفت: امروز ما بیش از هر زمان دیگری به دیپلماسی محیط زیست نیاز داریم. خزر می‌تواند نمونه‌ای موفق از این واقعیت باشد که حتی در شرایط وجود اختلافات سیاسی و ژئوپلیتیکی، کشورها می‌توانند درباره یک منفعت مشترک همکاری کنند. اگر چه ممکن است در بسیاری از مسائل دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشیم؛ اما در یک واقعیت تردیدی وجود ندارد: هیچ‌یک از کشورهای ساحلی نمی‌تواند به تنهایی خزر را نجات دهد. آب این دریا و آلودگی آن؛ تغییرات اقلیمی منطقه و آثار کاهش سطح آب هیچ‌یک مرز سیاسی نمی‌شناسد.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران ضمن استقبال از تصمیم این اجلاس برای ایجاد کمیسیون عالیرتبه مرکب از معاونان روسای دولت‌های ساحلی، پیشنهاد می‌کند که در چارچوب کنوانسیون تهران یک برنامه منطقه‌ای بلندمدت برای مقابله با کاهش سطح آب خزر تدوین و اجرا شود. این برنامه باید دست‌کم هفت محور اساسی داشته باشد: نخست، پایش علمی و مشترک عوامل مؤثر بر کاهش سطح آب و تدوین و اجرای یک برنامه جامع منطقه‌ای برای مقابله با کاهش تراز آب دریای خزر؛ دوم، تقویت سازوکارهای مشترک برای مقابله با آلودگی‌های دریایی و حفاظت از تنوع زیستی؛ سوم، ارتقای جایگاه کنوانسیون تهران و تقویت سازوکارهای اجرایی آن؛ چهارم، سازگاری زیرساخت‌های ساحلی و بنادر با تغییرات آینده؛ پنجم، حفاظت و احیای تالاب‌ها، زیستگاه‌ها و مناطق حساس اکولوژیک؛ ششم، حمایت از جوامع محلی، شیلات و معیشت میلیون‌ها انسان وابسته به خزر؛ و هفتم، تأمین منابع مالی و فناوری برای اجرای اقدامات سازگاری و حفاظت محیط‌زیستی.
دیدار رؤسای جمهور ایران و جمهوری آذربایجان
در حاشیه اجلاس ترکمنستان، پزشکیان با علی اف رئیس جمهور آذربایجان دیدار و گفتگو کرد. در این دیدار، آخرین وضعیت روابط دوجانبه و روند همکاری‌های مشترک میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان مورد بررسی قرار گرفت. دو طرف با تأکید بر روابط خوب و همسایگی دو کشور، بر اهمیت بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود برای توسعه و تعمیق مناسبات دوجانبه در زمینه‌های مختلف تأکید کردند.
رؤسای جمهور دو کشور همچنین با اشاره به توافقات و پروژه‌های مشترک، بر ضرورت تسریع در روند اجرای توافقات صورت‌گرفته، تکمیل پروژه‌های در دست اجرا و تقویت زمینه‌های همکاری متقابل تأکید کردند.
دیدار دبیرکل سازمان همکاری شانگهای با رئیس جمهور
مسعود پزشکیان در دیدار با نورلان یرمکبایف، دبیرکل سازمان همکاری‌های شانگهای در حاشیه اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و اجلاس محیط‌زیستی دریای خزر در ترکمنستان، با اشاره به دستاوردهای گسترش تعاملات و ارتباطات چندجانبه اظهار داشت: هرچه این تعاملات و دیدارها افزایش یابد و تقویت شود، سیاست‌ها و راهبردهای چندجانبه بیشتری را می‌توانیم عملیاتی کنیم.
رئیس‌جمهور برگزاری اجلاس سازمان همکاری‌های شانگهای را خوب و مؤثر برشمرد و با تأکید بر اینکه در حوزه عمل و اجرا نیز ضرورت دارد طرح‌ها عملیاتی شوند، خاطرنشان کرد: در بسیاری از مواقع در گفتگوها مسائلی مطرح می‌شود، اما در حوزه اجرا این تعهدات به فراموشی سپرده می‌شوند. اصولاً باید تلاش کنیم تصمیم‌ها و گفتگوها نتیجه‌بخش باشند. طبیعتاً زمانی که رؤسای کشورهای عضو سازمان همکاری‌های شانگهای در کنار یکدیگر تصمیمی اتخاذ کنند که در روند شکوفایی مؤثر باشد و در میان کشورها و زیرمجموعه‌ها همکاری و تعامل جاری شود، آن وقت می‌توانیم به اهداف و چشم‌اندازهایی که در نظر داشته‌ایم، رسیده باشیم.
رئیس‌جمهور با اشاره به مداخلات آمریکا که بر مبنای سیاست داخلی این کشور اعمال می‌شود، افزود: گاه برخی از این راهبردها بر موضع‌گیری سازمان همکاری شانگهای نیز اثرگذار است. تمام هدف برگزاری اجلاس‌هایی همچون شانگهای یا بریکس این است که کشورهایی که با یکدیگر توافق می‌رسند و تفاهم می‌کنند، بتوانند در زمینه‌های مالی، اقتصادی، تجاری، امنیتی و سیاسی با یکدیگر به چارچوب مشترک اجرایی دست یابند. چنانچه قرار باشد سیاست‌های داخلی کشوری مانند آمریکا بر تصمیمات این اجلاس‌ها اثرگذار باشد، این سازمان‌ها قدرت و انسجام خود را از دست خواهند داد.
نورلان یرمکبایف، دبیرکل سازمان همکاری‌های شانگهای نیز با تأیید سخنان پزشکیان خاطرنشان کرد: در این راستا با شما هم‌عقیده و هم‌نظر هستیم و این سازمان محلی است که صحبت‌های رؤسای کشورها و دولت‌ها در آن به منصه ظهور و عمل خواهد رسید.
دبیرکل سازمان همکاری‌های شانگهای با اشاره به سوابق کاری خود در سازمان همکاری‌های شانگهای ادامه داد: اینجانب دو سال معاون دبیرکل و حدوداً دو سال نیز به عنوان دبیرکل در حال فعالیت هستم. می‌توانم بگویم تاکنون نتایج ملموس و مؤثری داشته‌ایم. طی ۲۵ سال فعالیت سازمان همکاری‌های شانگهای، دستورها و توافق‌هایی که رؤسای جمهور کشورهای عضو این سازمان متعهد شده‌اند و روی کاغذ قرار داشته‌اند را عملی کرده‌ایم. البته برخی از اظهارات و پیشنهادها که قالب ملموس و چارچوب واقعی ندارند، طبیعتاً قابلیت اجرا نخواهند داشت.
دیدار روسای جمهوری اسلامی ایران و ترکمنستان
مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور اسلامی ایران و سردار بردی‌محمداف رئیس‌جمهور ترکمنستان در حاشیه اجلاس سران کشورهای مشترک‌المنافع و اجلاس محیط‌زیستی خزر دیدار و گفت‌وگو کردند.
در این دیدار دو طرف ضمن مرور آخرین وضعیت روابط دوجانبه درباره راهکارهای توسعه و تعمیق مناسبات تهران و عشق‌آباد در حوزه‌های مختلف سیاسی اقتصادی و تجاری تبادل نظر کردند.
رؤسای جمهور ایران و ترکمنستان همچنین با اشاره به ظرفیت‌های گسترده موجود برای ارتقای سطح همکاری‌های مشترک بر ضرورت پیگیری و تسریع در اجرای پروژه‌های مورد توافق و بهره‌گیری از فرصت‌های متقابل برای گسترش روابط دوجانبه تأکید کردند.
نشست رؤسای جمهور ایران، روسیه و آذربایجان
مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور اسلامی ایران، ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه و الهام علی‌اف رئیس‌جمهوری آذربایجان در حاشیه اجلاس سران کشورهای مشترک‌المنافع و اجلاس محیط‌زیستی خزر نشست سه‌جانبه برگزار کردند.
در این نشست سه طرف ضمن بررسی مهم‌ترین مسائل و موضوعات مشترک، درباره راهکارهای تقویت تعاملات و توسعه همکاری‌های سه‌جانبه در حوزه‌های مورد علاقه طرفین تبادل نظر کردند.
رؤسای جمهور سه کشور با اشاره به ظرفیت‌های گسترده موجود برای گسترش مناسبات، بر ضرورت بهره‌گیری از توانمندی‌ها و فرصت‌های مشترک در راستای ارتقای سطح همکاری‌های اقتصادی، تجاری و منطقه‌ای تأکید کردند.
نظر شما